فهرست مطالب
دیسک بین مهرهای یک بالشتک از فیبرو غضروف و مفصل اصلی بین دو مهره در ستون فقرات است. در ستون فقرات انسان 23 دیسک وجود دارد: تعداد دیسک بین مهرهای در گردن 6 عدد، در ناحیه قفسه سینه (وسط پشت) 12 عدد و در ناحیه کمر 5 عدد هست.
دیسک کمر در اصطلاح عموم به فتق دیسک بین مهرهای گفته می شود وگرنه همه دیسک کمر دارند. دکتر متخصص دیسک بین مهرهای هم از عبارات رایج بین مردم هست تا بتوانند بهترین دکتر ستون فقرات را پیدا کنند. در مرحله بعد در صورت ابتلا به بیرون زدگی دیسک بین مهرهای دنبال بهترین درمان دیسک بین مهرهای می گردند.
دیسک کمر
دیسک کمر (لومبار) به علت تحرک زیاد، ارتفاع بیشتری دارند. دو Disc بین مهره ای L4-L5 و L5-S1 (قسمت پایینی کمر) که از تحرک بالایی برخوردار هستند، نسبت به ناحیه کمری فوقانی ضخامت بیشتری دارند.
از وظایف مهم دیسک بین مهرهای های بین مهره ای، آسان سازی حرکات در ستون فقرات است که به سه صورت اصلی خم شدن (فلکسیون) صاف شدن (اکستانسیون) و چرخش طرفی (روتاسیون) انجام می گیرد که حرکت خم شدن ممکن است به سمت جلو یا طرفین باشد.
دیسک بین مهرهای های بین مهره ای از یک حلقه بیرونی ضخیم از غضروف فیبری (آنولوس فیبروزوس)تشکیل شده است که یک مرکز ژل مانند داخلی به نام هسته پالپوزوس را احاطه کرده است. هسته پالپوزوس در قسمت پایین و فوقانی توسط صفحات انتهایی غضروف پوشیده می شود. آنها تقریباً 7-10 میلی متر ضخامت و 4 سانتی متر قطر (صفحه قدامی – خلفی) دارند.
| واژه شناسی | انگلیسی : Intervertebral discs لاتین : Discus intervertebralis |
| تعریف | پد فیبروغضروفی که بین بدنه های مهره های مجاور قرار دارد |
| ساختار | حلقه دیگری از غضروف فیبری (anulus fibrosus) در اطراف یک هسته ژلاتینی داخلی (nucleus pulposus) که توسط صفحات انتهایی غضروفی پوشانده شده است. |
| عصب دهی | اعصاب سینوورتبرال |
| عملکرد | یک مفصل فیبروغضروفی را بین بدنه های مهره های مجاور تشکیل می دهد، ستون مهره ها را به هم متصل می کند، باعث جذب ضربه و جلوگیری از اصطکاک بین مهره ها میشود. |
ساختمان دیسک بین مهرهای
هسته دیسک بین مهرهای
پالپوزوس ساختاری ژل مانند که در مرکز دیسک بین مهرهای بین مهره ای قرار دارد و بخش عمده ای از قدرت و انعطاف ستون فقرات را تشکیل می دهد. هسته از 66 تا 86 درصد آب و بقیه آن عمدتاً از کلاژن نوع II و پروتئوگلیکان ها تشکیل شده است. این ساختار همچنین حاوی تراکم کمی از سلول است. این سلول ها محصولات ماتریکس خارج سلولی را تولید می کنند و یکپارچگی هسته را حفظ می کنند.
محیط دیسک بین مهرهای
آنولوس فیبروزوس متشکل از لایه های متحد المرکز الیاف کلاژن است. جهت الیاف هر لایه از تیغه ها متناوب است و بنابراین مقاومت موثر حرکات چند جهته را امکان پذیر می کند. آنولوس فیبروزوس شامل یک بخش داخلی و یک بخش بیرونی است. بخش بیرونی عمدتاً حاوی کلاژن نوع I است، در حالی که بخش داخلی عمدتاً دارای کلاژن نوع دو است.
صفحه انتهایی مهره ای
یک صفحه انتهایی غضروفی بالا و پایین (هر کدام حدود 0. 6 تا 1 میلی متر ضخامت دارند) رویه های فوقانی و تحتانی دیسک بین مهرهای را می پوشانند. صفحه انتهایی اجازه انتشار را می دهد و منبع اصلی تغذیه آن را فراهم می کند.
عصب دهی
چند میلی متر بیرونی آنولوس فیبروزوس عصب دهی می شود. با افزایش سن و شرایط التهاب، رشد عصب و رشد بافت گرانوله تحریک می شود. علاوه بر این، بافت گرانول سیتوکین های التهابی ترشح می کند که حساسیت به احساس درد را بیشتر می کند.
تامین عروق و تغذیه
دیسک بین مهرهای تا حد زیادی بدون عروق است. لایه های حلقوی خارجی توسط شاخه های کوچک از شریان های تامین می شوند. گلوکز، اکسیژن و سایر مواد مغذی از طریق انتشار به مناطق بدون عروق می رسند. همین فرآیند باعث حذف متابولیک های زائد می شود.
عملکرد دیسک بین مهرهای
- محدودیت حرکت مفصل
- کمک به ثبات
- مقاومت در برابر بار محوری، چرخشی و خم شونده.
- حفظ ساختمان و حالت ستون فقرات
- بالشتکی برای مهره ها که استرس ناشی از ضربه را کاهش می دهد.
- ضربه گیر برای ستون فقرات
- آنها به محافظت از اعصاب که در ستون فقرات و بین مهره ها قرار دارند کمک می کنند.
بیومکانیک دیسک بین مهرهای
ارتجاع پذیری
خاصیت ارتجاعی بستگی به کافی بودن مقدار آب موجود در هسته پالپوزوس و سالم بودن حلقه محیطی و بیرونی آن دارد. فشارهای وارده به هسته به بخش محیطی آنولوس فیبروزوس بین مهرهای انتقال مییابد.
تحمل وزن
دیسک بین مهرهای تحت بارهای مختلفی از جمله تنش های فشاری، کششی و چرخشی قرار می گیرد. در طول بارگذاری فشاری، فشار هیدرواستاتیکی در هسته ایجاد میشود که در نتیجه نیروها را به سمت صفحات انتهایی و همچنین حلقه بیرونی منتقل می شود. این مکانیسم سرعت انتقال فشار به مهره های مجاور را کاهش می دهد.
حرکت
دیسک بین مهرهای همچنین در حرکات بین اجسام مهره ها و ستون فقرات نقش دارد. این حرکات عبارتند از:
- فشار محوری و عمودی
- خم شدن / صاف شدن
- چرخش محوری
- خم شدن جانبی
مهاجرت هسته ای
یک بارگذاری فشاری متقارن می تواند باعث شود هسته پالپوزوس در جهتی مخالف تراکم حرکت کند. به عنوان مثال، در طول خم شدن ستون فقرات کمری، هسته به سمت عقب میرود. برعکس، در طول خم شدن به عقب (یا صاف شدن)، هسته به سمت جلو می رود.
دیسک بین مهرهای و ستون فقرات
دیسک بین مهرهای به ستون فقرات اجازه می دهد تا بدون از دست دادن قدرت، انعطاف پذیر باشد. همچنین یک اثر ضربه گیر در ستون فقرات ایجاد می کند و از ساییده شدن مهره ها به یکدیگر جلوگیری می کند.
ضخامت disc به طور کلی از ناحیه گردنی به طرف ناحیه کمری افزایش می یابد. ضخامت دیسک بین مهرهای سبت به اندازه بدنه مهره ها در ناحیه گردن و کمر بیشترین میزان را دارد. این نشان دهنده افزایش دامنه حرکتی است که در آن مناطق یافت می شود. در ناحیه گردن و کمر، دیسک بین مهرهای های بین مهره ای در جلو ضخیم تر هستند. این انحنای ثانویه ستون فقرات را ایجاد می کند که لوردوز گردنی و یا کمری نام دارد.
- disc بین مهره ای مفصل فیبرو غضروفی را تشکیل می دهد که حرکت ستون مهره را امکان پذیر می کند و به عنوان یک رابط برای نگه داشتن مهره ها در کنار هم عمل می کند.
- دیسک بین مهرهای ها به عنوان بالشتک های فیبروغضروفی عمل می کنند و به عنوان سیستم جذب ضربه ستون فقرات عمل می کنند. این امر شوک و استرس وارده را در هنگام راه رفتن، دویدن، خم شدن یا پیچیدن را کاهش می دهد.
- دیسک بین مهرهای های بین مهره ای از اصطکاک بین دو مهره متحرک با جلوگیری از ساییدگی اجسام مهره ها با یکدیگر جلوگیری میکنند.
آسیب دیسک بین مهرهای
نکات بالینی
- رباط طولی قدامی پهنای باندی است که سطح قدامی جانبی ستون فقرات را از فورامن مگنوم در جمجمه تا ساکروم می پوشاند. این رباط به ستون فقرات در جلوگیری از افزایش کشش و جلوگیری از فتق دیسک بین مهرهای بین مهره ای در جهت قدامی کمک می کند.
- رباط طولی خلفی قسمت خلفی بدن مهره ها را در داخل کانال مهره می پوشاند و عمدتاً برای جلوگیری از فتق خلفی دیسک بین مهرهای های بین مهره ای عمل می کند و بنابراین مسئول بیشتر فتق ها در جهت خلفی جانبی است.
ناهنجاری های disc بین مهره ای می تواند منجر به علائم کمردرد ، گردن درد و سیاتیک شود. دلایل زیادی برای کمردرد و سیاتیک وجود دارد، به عنوان مثال تنگی کانال نخاعی، آرتروز ستون فقرات، و اسپوندیلولیستزیس یا سرخوردگی مهره. اختلالات موثر بر disc ستون فقرات شامل فتق دیسک بین مهرهای، بیماری دژنراتیو و عفونت مانند دیسک بین مهرهاییت است.
بیرون زدگی دیسک بین مهرهای
فتق دیسک بین مهرهای ستون فقرات زمانی اتفاق می افتد که ماده ژل مانند هسته پالپوزوس از ناحیه آنولوس فیبروزوس اطراف خارج شود که می تواند به عصب مجاور فشار وارد کند. اگر به ریشه های عصب سیاتیک برخورد کند، می تواند علائم سیاتیک را ایجاد کند.
- برآمدگی دیسک بین مهرهای (Bulging) یعنی دور disc از بدنه مهره فراتر می رود.
- فتق دیسک بین مهرهای (herniated discs) هسته را درگیر می کند. فتق آن از این نظر مهم است که ممکن است عصب نخاعی مجاور را تحت فشار قرار دهد. شایع ترین محل فتق دیسک بین مهرهای در L5-S1 است که ممکن است به دلیل نازک شدن رباط طولی خلفی به سمت انتهای دمی آن باشد.
سه زیر نوع فتق (herniated discs) وجود دارد:
-
- بیرون زدگی دیسک بین مهرهای (Protrusion) : در این حالت عرض پایه بیرون زدگی بیشتر از قطر مواد دیسک بین مهرهایی است که فتق می شود.
- اکستروژن (Extrusion) : هسته آسیب می بیند تا فراتر از مرزهای طبیعی دیسک بین مهرهای بیرون می زند. در این حالت، ماده فتق شده، گنبدی قارچ مانند ایجاد می کند که پهن تر از گردنی است که آن را به بدنه هسته متصل می کند. فتق ممکن است نسبت به سطح disc بالا یا پایین تر گسترش یابد.
- قطعه جدا شده (Sequestration) : ماده فتق شده از بدنه هسته دیسک بین مهرهای جدا می شود.
فتق دیسک کمر بسیار شایعتر از فتق دیسک بین مهرهای گردن است.
فرسایش
یکی از اثرات پیری و تخریب دیسک بین مهرهای این است که هسته پالپوزوس شروع به کم آبی می کند و غلظت پروتئوگلیکان ها در ماتریکس کاهش می یابد، بنابراین توانایی آن برای جذب شوک محدود می شود. این کوچک شدن کلی اندازه Disc تا حدی مسئول کاهش معمول قد با افزایش سن انسان است. آنولوس فیبروزوس نیز با افزایش سن ضعیف تر میشود و خطر پارگی آن افزایش می یابد. علاوه بر این، صفحات انتهایی غضروف شروع به نازک شدن می کنند، شکاف ها شروع به ایجاد می کنند و اسکلروز استخوان زیر غضروفی (مهره) وجود دارد.
خشک شدن دیسک بین مهرهای در پیری رایج است. این امر با مرگ سلول ها ایجاد می شود. هسته با جایگزین شدن فرم ژلاتینی با بافت فیبروتیک منقبض می شود و عملکرد آن کاهش می یابد و حلقه بیرونی وزن اضافی را تحمل می کند. این استرس افزایش یافته باعث می شود حلقه بیرونی با افزایش اندازه آن را جبران کند.
سخن پایانی
بیماری های ستون فقرات و آسیب Disc و بیماری های ناشی از آن رایج و شایع هست. با شناخت و آگاهی بیشتر می توان از این مشکلات پیشگیری کرد و در موارد ابتلا به بیماری ها و مشکلات ناشی از disc، آنها را خوب درمان و مدیریت کرد. درکلینیک توانبخشی و ارتوپدی دکتر نوری رویکرد ویژه ای مبتنی بر دانش و تجربه و بینش درست در برخورد با این بیماری ها وجود دارد.
بدون نظر