فهرست مطالب
ستون فقرات شما ستون بلندی از استخوان هاست که از گردن تا پایین کمر شما امتداد دارد. به عبارتی از پایه جمجمه (استخوان سر) شروع می شود و به دنبالچه ختم می شود. استخوان ها، ماهیچه ها، تاندون ها و سایر بافت ها، نخاع و مایع اطراف نخاع را در بر می گیرند.
فتق دیسک، تنگی کانال نخاعی، آرتروز یا استئوآرتریت، پوکی استخوان، سیاتیک، رگ به رگ شدن بیماری هایی رایج، شایع و گریبانگیر انسان هستند. کمردرد شایع ترین علامت ستون فقرات است. بیماران در مواجه با علایم و درد گردن و کمر و یا پشت همیشه با این چالش مواجه هستند که به کدام دکتر ستون فقرات مراجعه نمایند و چه نوع درمانی را انتخاب کنند.
در ادامه این مقاله شما با ستون مهره ها بیشتر آشنا می شوید، امیدواریم این اطلاعات برای پیشگیری و درمان بیماری های ستون فقرات مفید و موثر باشند.
ستون فقرات چند مهره دارد؟
ستون فقرات انسان معمولاً از ۳۳ مهره تشکیل می‌شود که شامل ۷ مهره گردنی، ۱۲ مهره سینه‌ای، ۵ مهره کمری، ۵ مهره خاجی (به‌هم‌جوش‌خورده) و ۴ مهره دنبالچه (معمولاً به‌هم‌جوش‌خورده) است. در بزرگسالان، به دلیل جوش خوردن مهره‌های خاجی و دنبالچه، تعداد استخوان‌های مجزای به ۲۶ می‌رسد.
ستون فقرات انسان از چند دیسک تشکیل شده است؟
ستون فقرات انسان دارای ۲۳ دیسک بین‌مهره‌ای است که بین مهره‌های گردنی، سینه‌ای و کمری قرار دارند. این دیسک‌ها بین مهره‌های C1 و C2 وجود ندارند و در بخش‌های خاجی و دنبالچه نیز به دلیل جوش خوردن مهره‌ها، دیسک بین‌مهره‌ای دیده نمی‌شود. دیسک‌ها مانند ضربه‌گیر عمل کرده، فشارهای واردشده به ستون فقرات را جذب و توزیع می‌کنند و در حفظ انعطاف‌پذیری و حرکت طبیعی نقش مهمی دارند.
دیسک بین‌مهره‌ای چه نقشی در ستون فقرات دارد؟
دیسک‌های بین‌مهره‌ای مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند و با توزیع نیروهای واردشده، فشار روی مهره‌ها را کاهش می‌دهند. همچنین به انعطاف‌پذیری ستون مهره ها کمک کرده و امکان حرکاتی مانند خم شدن، صاف شدن و چرخش تنه را فراهم می‌کنند.
وظایف و عملکرد ستون فقرات
ستون فقرات یکی از مهم‌ترین بخش‌های اسکلت بدن است و وظایف متعددی بر عهده دارد، از جمله:
- ایجاد ساختار و حفظ شکل بدن
- حمایت از وضعیت و تعادل بدن در حالت ایستاده و نشسته
- محافظت از نخاع و ریشه‌های عصبی
- فراهم کردن امکان حرکت و انعطاف‌پذیری تنه و گردن
- انتقال و توزیع نیروهای واردشده به بدن هنگام فعالیت‌های روزمره
شکل ستون فقرات
ستون مهره ها علاوه بر استحکام، انعطاف‌پذیری بالایی دارد و به بدن اجازه می‌دهد به‌راحتی خم شود، بچرخد و حرکت کند. ستون فقرات سالم دارای سه انحنای طبیعی است که در کنار هم شکل S را ایجاد می‌کنند. این انحناها مانند ضربه‌گیر عمل کرده، فشارهای واردشده را جذب می‌کنند و به حفظ تعادل و کاهش خطر آسیب کمک می‌کنند.
عملکرد اجزای تشکیل‌دهنده ستون فقرات
ستون فقرات از مجموعه‌ای از استخوان‌ها و بافت‌های نرم شامل مهره‌ها، دیسک‌های بین‌مهره‌ای، مفاصل، رباط‌ها و عضلات تشکیل شده است که هر کدام نقش ویژه‌ای در عملکرد طبیعی آن دارند. مهره‌ها چارچوب اصلی و استحکام ستون مهره ها را فراهم می‌کنند، دیسک‌های بین‌مهره‌ای نیروهای واردشده را جذب و توزیع می‌کنند، مفاصل حرکت کنترل‌شده مهره‌ها را امکان‌پذیر می‌سازند، رباط‌ها پایداری ستون فقرات را حفظ کرده و از حرکات بیش از حد جلوگیری می‌کنند و عضلات نیز با ایجاد نیرو، حفظ تعادل و کنترل حرکات، عملکرد صحیح ستون فقرات را تضمین می‌کنند. هماهنگی این اجزا باعث می‌شود ستون مهره ها بتواند هم‌زمان از نخاع محافظت کند، وزن بدن را تحمل کند و دامنه مناسبی از حرکات را فراهم سازد.
ساختار ستون فقرات
ستون فقرات از مجموعه‌ای از استخوان‌ها، مفاصل، دیسک‌های بین‌مهره‌ای، رباط‌ها و عضلات تشکیل شده است که به‌صورت هماهنگ با یکدیگر عمل می‌کنند. این ساختار علاوه بر ایجاد استحکام و حفظ تعادل بدن، امکان انجام حرکات مختلف مانند خم شدن، چرخش و کشش را فراهم کرده و از نخاع و ریشه‌های عصبی محافظت می‌کند. آشنایی با اجزای تشکیل‌دهنده ستون فقرات، درک بهتری از عملکرد طبیعی و همچنین بیماری‌ها و آسیب‌های آن به دست می‌دهد.
مهره‌های ستون فقرات
مهره‌ها اصلی‌ترین بخش استخوانی ستون فقرات هستند و مانند قطعاتی روی یکدیگر قرار گرفته‌اند. هر مهره از طریق مفاصل، دیسک‌های بین‌مهره‌ای و رباط‌ها به مهره‌های مجاور متصل می‌شود و در کنار ایجاد استحکام، امکان حرکت ستون مهره ها را نیز فراهم می‌کند. در مجموع، ستون فقرات انسان در بدو تولد از ۳۳ مهره تشکیل شده است که در بزرگسالی به دلیل جوش خوردن مهره‌های خاجی و دنبالچه، تعداد استخوان‌های مجزای آن به ۲۶ کاهش می‌یابد.
نواحی ستون فقرات کدامند؟
- ۷ مهره گردنی (C1 تا C7): از سر و گردن حمایت کرده و بیشترین دامنه حرکتی را دارند.
- ۱۲ مهره سینه‌ای (T1 تا T12): به دنده‌ها متصل هستند و در محافظت از اندام‌های قفسه سینه نقش دارند.
- ۵ مهره کمری (L1 تا L5): بزرگ‌ترین و قوی‌ترین مهره‌ها هستند و بیشترین وزن بدن را تحمل می‌کنند.
- ۵ مهره خاجی (Sacrum): در بزرگسالی به یک استخوان واحد تبدیل شده و ستون فقرات را به لگن متصل می‌کنند.
- ۴ مهره دنبالچه (Coccyx): معمولاً به هم جوش خورده‌اند و استخوان دنبالچه را تشکیل می‌دهند که محل اتصال برخی رباط‌ها و عضلات کف لگن است.
دیسک‌های بین‌مهره‌ای
دیسک‌های بین‌مهره‌ای (Intervertebral Discs) ساختارهای غضروفی-فیبری هستند که بین بیشتر مهره‌های ستون فقرات قرار دارند و مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند. این دیسک‌ها فشارهای واردشده به ستون فقرات را جذب و توزیع کرده، از ساییدگی مهره‌ها جلوگیری می‌کنند و نقش مهمی در حفظ انعطاف‌پذیری ستون مهره ها دارند. در مجموع، ۲۳ دیسک بین‌مهره‌ای در ستون فقرات وجود دارد و بین مهره‌های C1 و C2 و همچنین مهره‌های خاجی و دنبالچه دیسکی وجود ندارد.
هر دیسک از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
- هسته ژلاتینی (Nucleus Pulposus): بخش مرکزی، نرم و ژله‌ای که وظیفه جذب و توزیع نیروهای فشاری را بر عهده دارد.
- حلقه فیبری (Annulus Fibrosus): لایه خارجی و مقاوم که هسته را در بر گرفته و به حفظ پایداری دیسک کمک می‌کند.
مفاصل ستون فقرات
مهره‌ها علاوه بر دیسک‌های بین‌مهره‌ای، از طریق مفاصل کوچکی به نام مفاصل فاست (Facet Joints) نیز به یکدیگر متصل می‌شوند. این مفاصل، حرکت مهره‌ها را هدایت کرده و ضمن حفظ پایداری ستون فقرات، از حرکات بیش از حد جلوگیری می‌کنند. مفاصل فاست در کنار دیسک‌ها، امکان خم شدن، باز شدن، چرخش و خم شدن جانبی ستون مهره ها را فراهم می‌کنند.
رباط‌های ستون فقرات
رباط‌ها نوارهای محکم بافت همبند هستند که مهره‌ها را به یکدیگر متصل کرده و نقش مهمی در حفظ ثبات ستون فقرات دارند. این ساختارها از حرکات بیش از حد جلوگیری کرده و در محافظت از مفاصل و دیسک‌ها مؤثر هستند.
مهم‌ترین رباط‌های ستون فقرات عبارت‌اند از:
- رباط طولی قدامی
- رباط طولی خلفی
- رباط زرد
- رباط بین‌خاری
- رباط فوق‌خاری
- رباط بین‌عرضی
عضلات ستون فقرات
عضلات ستون فقرات، نیروی لازم برای حرکت، حفظ تعادل و پایداری تنه را فراهم می‌کنند. این عضلات به دو گروه سطحی و عمقی تقسیم می‌شوند. عضلات سطحی بیشتر در حرکات بزرگ تنه و شانه نقش دارند، در حالی که عضلات عمقی مانند مولتیفیدوس و ارکتور اسپاین مسئول حفظ راستای طبیعی ستون فقرات و کنترل حرکات ظریف مهره‌ها هستند. عملکرد مناسب این عضلات برای حفظ وضعیت صحیح بدن، کاهش فشار بر دیسک‌ها و پیشگیری از کمردرد اهمیت زیادی دارد.
نخاع و اعصاب
نخاع، بخش اصلی دستگاه عصبی مرکزی، درون کانال نخاعی که توسط مهره‌های ستون فقرات ایجاد شده است، قرار دارد و از پایین جمجمه تا حدود مهره‌های اول یا دوم کمری امتداد می‌یابد. از نخاع ۳۱ جفت عصب نخاعی از طریق سوراخ‌های بین‌مهره‌ای (فورامن‌های عصبی) خارج می‌شوند و به بخش‌های مختلف بدن می‌روند. این اعصاب پیام‌های عصبی را بین مغز و اندام‌ها، عضلات و پوست منتقل می‌کنند و نقش اساسی در حرکت، حس و عملکرد طبیعی بدن دارند. ستون فقرات با احاطه کردن نخاع، از این ساختار حیاتی در برابر آسیب محافظت می‌کند.
بیماری های شایع ستون فقرات
ستون فقرات شما نقش مهمی در زندگی روزمره شما دارد. فشار زیادی به آن وارد می شود و در خطر آسیب و صدمات قرار می گیرد. بیماری رایج آن عبارتند از:
- آرتریت، مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان
- نقایص مادرزادی مانند اسپینا بیفیدا
- کشیدگی و رگ به رگ شدن
- آرتروز ستون فقرات
- انحنای ستون فقرات ( اسکولیوز و کیفوز )
- فتق دیسک
سایر بیماری ها
- بیماری های عصبی عضلانی مانند اسکلروز جانبی
- آسیب های عصبی، مانند تنگی کانال نخاعی
- پوکی استخوان
- صدمات نخاعی، از جمله شکستگی و فلج
- تومور و سرطان
- عفونت، مانند مننژیت و استئومیلیت
علائم بیماری ستون فقرات
شایع ترین علامت کمردرد یا گردن درد است. بیش از 80 درصد انسان ها در مقطعی از زندگی خود کمردرد را تجربه می کنند. سایر علائم و نشانه ها عبارتند از:
- اسپاسم عضلانی
- از دست دادن کنترل روده یا مثانه
- ضعف یا بی حسی در اندام ها (بازوها و پاها)
- ضعف عضلانی
- فلج
بیماری ستون فقرات چگونه درمان می شود؟
درمان برای هر بیماری بر اساس نوع بیماری و علائم و شدت آن و شرایط فردی او متفاوت است. درمان های رایج شامل موارد زیر هستند :
- انجام حرکات ورزشی یا حرکات اصلاحی بخصوص ورزش درمانی کمر
- داروها (ضد التهاب، شل کننده عضلانی و غیره)
- توانبخشی، فیزیوتراپی، طب سوزنی، ماساژ درمانی و کایروپراکتیک
- تزریق ستون فقرات (تزریق استروئید اپیدورال، بلوک های عصبی و غیره)
- جراحی ستون فقرات (دیسککتومی، فورمینوتومی، فیوژن و غیره)
چگونه می توانم ستون فقراتم را سالم نگه دارم؟
ماهیچه های قوی پشت می توانند از اسکلت فقرات شما محافظت کنند و از بیماری آن جلوگیری کنند. سعی کنید حداقل دو بار در هفته ورزش های تقویت کننده کمر و کششی انجام دهید. حرکات اصلاحی باعث تقویت عضلات مرکزی شما (عضلات شکم، پهلو و پشت) می شود تا عضلات از اسکلت بدن شما حمایت کنند.
سایر اقدامات حفاظتی عبارتند از:
- هنگام بلند کردن وسایل، زانو ها را خم کنید و پشت خود را صاف نگه دارید.
- حفظ وزن سالم و پرهیز از مصرف دخانیات
- استفاده از وضعیت مناسب نشستن، ایستادن، خوابیدن
سخن پایانی
هرگونه آسیب دیدگی یا اختلال ستون فقرات می تواند مشکلاتی مانند آرتریت، فتق دیسک، تحت فشار قرار گرفتن اعصاب و دردهای مزمن کمری ایجاد کند، مشکلاتی که ممکن است توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های روزمره یا لذت بردن از زندگی را تحت تأثیر قرار دهند.
با این حال، تشخیص و درمان به موقع می تواند روند بهبود را سرعت بخشد و از پیشرفت درد جلوگیری کند. در این زمینه، کلینیک تخصصی دکتر نوری با بهره گیری از روش‌های نوین درمانی و توانبخشی، خدمات جامعی برای کاهش کمردرد و تقویت عضلات پشتی ارائه می دهد.
این کلینیک با استفاده از فیزیوتراپی تخصصی، درمان های غیرجراحی دیسک و سیاتیک، برنامه های اصلاح وضعیت بدنی و مشاوره های تخصصی، به بیماران کمک می کند تا عملکرد طبیعی ستون فقرات خود را باز یابند و کیفیت زندگی شان را بهبود بخشند.
[…] بدنی باشد. تمرین‌های متناسب می‌توانند به حفظ حرکت ستون فقرات، تقویت عضلات حمایت‌کننده و بهبود انعطاف‌پذیری کمک […]
[…] جذب و توزیع می‌شوند تا از وارد شدن نیروی مستقیم به مهره‌ها و مفاصل ستون فقرات جلوگیری شود. سلامت دیسک به استحکام حلقه فیبری، آب کافی […]
[…] مهره‌ای نقش مهمی در تحمل و توزیع فشارهای واردشده به ستون فقرات دارد. این دیسک از بخش خارجی فیبری و مقاوم و قسمت داخلی […]
[…] هدف بهبود حرکت و عملکرد و مدیریت علائم مرتبط با مشکلات ستون فقرات انجام می‌شود. در شروع درمان، فیزیوتراپیست شرایط فرد […]