بیرون زدگی و فتق دیسک

بیرون زدگی و فتق دیسک ستون فقرات وضعیتی است که در طی آن هسته دیسک از فضای بین مهره ای به داخل کانال نخاعی و یا سوراخ های بین مهره ای جابجا می شود. دیسک از یک لایه بیرونی فیبری کلاژنی متراکم به نام حلقه فیبروزوس و یک هسته داخلی ژل مانند به نام هسته پالپوس تشکیل شده اند.

دیسک ها بین دو مهره استخوانی ستون فقرات قرار دارند. این دیسک‌ ها می‌توانند به مرور زمان تخریب شوند یا آسیب ببینند و باعث درد و مشکلات حرکتی شوند. مهم است که از دیسک های ستون فقرات خود از طریق ورزش منظم، وضعیت بدنی خوب و تکنیک های بلند کردن مناسب برای حفظ سلامت ستون فقرات مراقبت کنید. عبارت دیسک کمر و دیسک گردن در محاورات عمومی معمولا معادل و مترادف فتق دیسک کمر و گردن بکار می روند.

متخصص ستون فقرات

فتق دیسک و درمان کمر درد و گردن درد همیشه مشکلی چالش برانگیز برای بیماران و پزشکان است. بیماران اغلب از علت آن می پرسند و دنبال بهترین متخصص ستون فقرات و دیسک، بهترین درمان کمر درد و گردن درد هستند. درمورد بیرون زدگی و فتق دیسک بهترین دانش، تجربه و بینش هست که می تواند ما را به بهترین نتیجه برساند. با ادامه مطالب با ما همراه باشید.

بیرون زدگی و فتق دیسک از علل شایع کمردرد و گردن درد است. بیمارانی که درد مربوط به بیرون زدگی و فتق دیسک را تجربه می کنند، اغلب یک رویداد زمینه ساز را به یاد می آورند که باعث درد آنها شده است. فتق دیسک در همه جای ستون فقرات به یک میزان بروز نمی کند. کمر شایع ترین محل فتق دیسک هست ‏بعد از مهره های کمری، ستون فقرات گردنی میزان بالای بیرون ‏زدگی دیسک را دارند.

ستون فقرات قفسه سینه میزان کمتری از ‏بیرون زدگی و فتق دیسک را دارد. کمر درد و گردن درد یک مشکل رایج و بار سنگین اجتماعی، روانی و اقتصادی است. تخمین زده می شود که 15 تا 20 درصد بزرگسالان در طول یک سال کمر درد دارند و 50 تا 80 درصد حداقل یک بار کمر درد را در طول زندگی تجربه می کنند. کمر درد در تمام سنین، از نوجوانان تا سالمندان، دیده می شود و یکی از علل اصلی ناتوانی در جمعیت شاغل بزرگسال است.

ساختمان ستون فقرات انسان

ستون فقرات شما ستون بلندی از استخوان هاست که از گردن تا پایین کمر شما امتداد دارد. به عبارتی از پایه جمجمه (استخوان سر) شروع می شود و به دنبالچه ختم می شود.

ستون فقرات از چه قسمت هایی تشکیل شده است؟

علت بیرون زدگی و فتق دیسک

شایع ترین علت فتق دیسک، فرآیند تحلیل رفتن و فرسایش و کم ‏آب شدن هسته دیسک هست که در ‏نتیجه دیسک ضعیف می ‏شود و ممکن است منجر به بیرون زدگی ‏پیشرونده هسته ‏دیسک شود. ‏دومین علت شایع بیرون زدگی و فتق دیسک تروما یا ضرب دیدگی است. ‏ علل دیگر شامل اختلالات بافت همبند و اختلالات مادرزادی ‏‏است. ‏

فعالیت های مکانیکی مکرر مانند چرخش، خم شدن می تواند ‏‏منجر به آسیب دیسک شود‎. ‎زندگی کم تحرک، وضعیت بدنی نامناسب، چاقی، سوء مصرف ‏‏دخانیات نیز می تواند باعث بیرون زدگی و فتق دیسک شود به نظر می رسد آسیب به حلقه بیرونی دیسک با خم شدن ستون فقرات برای یک دوره زمانی مکرر یا طولانی همراه باشد. بیرون زدگی و فتق دیسک ممکن است به طور ناگهانی یا به تدریج طی هفته ها یا ماه ها ایجاد شود.

علائم بیرون زدگی و فتق دیسک

اعتقاد بر این است که دلیل علائم بیرون زدگی و فتق دیسک ترکیبی از فشار مکانیکی عصب و ریشه عصب توسط هسته برآمده و افزایش موضعی التهاب است. بر خلاف کمر درد مکانیکی که علل دیگری دارد، دیسک کمر یا همان درد بیرون زدگی و فتق دیسک کمر اغلب همراه با سوزش یا بی حسی در نواحی مربوط است که امکان دارد به اندام تحتانی انتشار پیدا کند. علاوه بر این در موارد شدیدتر ممکن است با ضعف یا تغییرات حسی همراه باشد.

بیرون زدگی و فتق دیسک می تواند بسیار دردناک باشد. فتق دیسک اگر ریشه عصب ها یا طناب نخاعی را تحت فشار قرار دهد موجب ایجاد درد و اختلال عملکرد نخاع می شود که به عنوان میلوپاتی شناخته می شود. در مدت چند هفته بیشتر موارد بیرون زدگی و فتق دیسک بهبود می یابند. در حالی که مدیریت درمان نیاز به یک تیم درمانی بین رشته ای حرفه ای دارد، درمان اولیه باید محافظه کارانه باشد.

علائم فتق دیسک

• کمر درد مزمن یا ناگهانی

• گردن درد

• بی‌ حسی یا احساس سوزن‌ سوزن شدن

• ضعف عضلانی

• محدودیت در حرکت و انعطاف‌ پذیری، به‌ ویژه در خم و صاف کردن کمر یا گردن

• درد سیاتیکی: در صورت فشار دیسک بر عصب سیاتیک

فتق دیسک گردن

• شایع‌ ترین محل فتق دیسک گردن بین مهره‌ های C6 و C7 است

• فتق دیسک گردنی اغلب در سطوح C5-C6 و C6-C7 رخ می‌ دهد

• این نوع فتق معمولا با رادیکولوپاتی (درد و علائم عصبی در دست‌ها و بازوها) همراه است

فتق دیسک کمر

• بیش از ۹۵٪ موارد فتق دیسک کمری در نواحی L4-L5 و L5-S1 مشاهده می‌ شود

• فتق دیسک کمری نسبت به گردنی حدود ۱۵ برابر شایع‌ تر است

•  بیرون زدگی و فتق دیسک از مهم‌ ترین دلایل کمردرد در بزرگسالان محسوب می‌ شود.

شیوع سنی فتق دیسک

• فتق دیسک معمولا در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی بیشتر دیده می‌شود

• در افراد ۲۵ تا ۵۵ ساله، فتق عمدتا در ناحیه تحتانی ستون فقرات (L4-L5 و L5-S1) رخ می‌ دهد

• در افراد بالای ۵۵ سال، احتمال بروز فتق دیسک در سطوح بالاتر کمری بیشتر است

• فتق دیسک در کودکان بسیار نادر است

تشخیص بیرون زدگی و فتق دیسک

دکتر متخصص ستون فقرات با شرح حال و معاینه و با استفاده از روش های تشخیصی بیرون زدگی و فتق دیسک ستون فقرات را تشخیص می دهد. تصویربرداری پزشکی، مانند ‏ام آر آی ، توسط کالج رادیولوژی آمریکا ‏توصیه نمی شود، مگر اینکه علائم بیرون زدگی و فتق دیسک مدت شش هفته وجود ‏داشته باشد. ‏

در صورت وجود علائم ضعف قابل توجه پا ، از دست دادن احساس ‏در ناحیه تناسلی، مقعدی، عدم کنترل ادرار یا مدفوع، سابقه ‏سرطان متاستاتیک، عفونت قابل توجه اخیر یا تب و رادیکولوپاتی ‏یا افتادن مچ پا، ارزیابی تصویربرداری پزشکی فوری توصیه می شود.

تصویربرداری برای تشخیص فتق دیسک

اشعه ایکس

• در اغلب کلینیک‌ ها و مطب‌ های سرپایی به‌ راحتی در دسترس است.

• برای ارزیابی ناپایداری‌ های ساختاری ستون فقرات کاربرد دارد.

• در صورت مشاهده شکستگی حاد، بررسی‌ های تکمیلی با سی‌ تی‌ اسکن یا ام‌ آر‌ آی ضروری است.

• می‌تواند نشانه‌ هایی مانند باریک شدن فضای دیسک، کاهش لوردوز کمری و اسکولیوز را نشان دهد.

سی‌ تی‌ اسکن

• روش ترجیحی برای بررسی دقیق ساختار های استخوانی ستون فقرات

• قادر به نشان دادن فتق دیسک کلسیفیه‌ شده، اندازه و شکل طناب نخاعی و بافت‌ های اطراف است.

• در مقایسه با اشعه ایکس، در دسترس بودن کمتری دارد ولی نسبت به ام آر آی معمولاً راحت‌ تر در دسترس است.

• در بیمارانی که دارای ایمپلنت‌ های غیر قابل استفاده در ام آر آی هستند، سی‌ تی میلوگرافی گزینه مناسبی برای بررسی فتق دیسک است.

ام‌ آر‌ آی (MRI)

• حساس‌ ترین و دقیق‌ ترین روش تصویربرداری برای تشخیص بیرون‌ زدگی و فتق دیسک

• به‌ طور دقیق فشردگی ریشه‌ های عصبی و وضعیت دیسک بین مهره‌ ای را نشان می‌ دهد.

• اطلاعات دقیق حاصل از ام آر آی به پزشکان در تصمیم‌ گیری درمانی کمک می‌ کند.

درمان بیرون زدگی و فتق دیسک

درمان بیرون‌ زدگی و فتق دیسک ستون فقرات مخصوصاً در ناحیه کمر یا گردن به شدت، محل آسیب، و علائم بیمار بستگی دارد. اصول کلی درمان شامل دو دسته‌ اصلی است، درمان‌های غیرجراحی و جراحی، بیشتر بیماران ابتدا با روش‌ های غیرجراحی درمان می‌ شوند.

درمان بیرون‌ زدگی و فتق دیسک معمولاً ابتدا با روش‌ های غیرجراحی آغاز می‌ شود. این روش‌ ها شامل استراحت نسبی، دارودرمانی، فیزیوتراپی و ورزش، تزریق اپیدورال و اصلاح سبک زندگی هستند. در صورتی که بیمار به درمان‌ های محافظه‌ کارانه پاسخ ندهد یا علائم شدید عصبی وجود داشته باشد، درمان جراحی مورد نیاز است. از جمله روش‌ های جراحی می‌ توان به دیسککتومی، لامینکتومی و فیوژن اشاره کرد.

فعالیت ها را برای 2 تا 3 روز محدود کنید. پیاده روی در حد تحمل ‏همراه با یک ضد التهاب مانند ایبوپروفن توصیه می شود، البته اگر ‏برای بیمار منع مصرف ندارد. در بیرون‌ زدگی و فتق دیسک استراحت مطلق توصیه نمی شود. توانبخشی کلید درمان بیرون‌ زدگی یا فتق دیسک است، نتایج درمان به عوامل متعددی وابسته است، اما بیمارانی که به طور منظم ورزش می‌ کنند و وزن اضافی خود را کاهش می‌ دهند، معمولاً نتایج مؤثر تری از درمان به‌ دست می‌ آورند.

درمان بدون جراحی بیرون زدگی و فتق دیسک

درمان اولیه بیرون زدگی و فتق دیسک معمولا محافظه کارانه و بدون جراحی است. بهترین دکتر ستون فقرات ممکن است به بیمار توصیه کند که سطح فعالیت کم و بدون درد را برای چند روز تا چند هفته حفظ کند. این به کاهش التهاب کمک می کند. استراحت مطلق توصیه نمی شود.

رادیکولوپاتی های حاد گردنی و کمری ناشی از بیرون زدگی و فتق دیسک عمدتاً با درمان های غیر جراحی درمان می شوند. اگر درد فقط خفیف تا متوسط باشد‏ فتق دیسک اغلب با داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی درمان می شود. تزریق استروئید اپیدورال ممکن است با استفاده از یک سوزن نخاعی تحت هدایت اشعه ایکس برای هدایت دارو به سطح دقیق فتق دیسک انجام می شود.

متخصص دیسک ممکن است توانبخشی و فیزیوتراپی را توصیه کند. این درمان ممکن است شامل کشش لگن، ماساژ ملایم، سرما و گرما درمانی، اولتراسوند، لیزر درمانی و تحریک الکتریکی عضلات و تمرینات کششی باشد. تزریق اپیدورال و بلوک های انتخابی ریشه عصبی روش های خط دوم هستند. اینها روشهای خوبی برای مدیریت درد ناتوان کننده هستند.

دارو برای بیرون زدگی و فتق دیسک

داروهای ضد ‏التهابی غیر استروئیدی

اگر درد فقط خفیف تا متوسط باشد‏ اغلب با داروهای ضد ‏التهابی غیر استروئیدی (NSAID) درمان می شود. مطالعات و شواهد قوی نشان می دهد که تجوبز این داروها در فواصل منظم باعث تسکین درد برای کمر درد حاد و مزمن می شوند.

شل کننده های عضلانی

بنزودیازپین ها ضد اسپاسم هم هستند. تحقیقات انجام شده بر روی این دسته از داروها نشان داده است که آنها در بهترین حالت برای تسکین کوتاه مدت کمر درد حاد و مزمن موثر هستند. مکانیسم اثر متوکاربامول ناشناخته است، اما مکانیسم اثر آن می تواند در نتیجه اثر بر روی سیستم عصبی مرکزی باشد. مطالعات متعدد نشان می دهد که این دارو برای بیماران مبتلا به کمر حاد موثر هست. مطالعات در مورد باکلوفن نشان می دهد که این دارو برای تسکین درد کوتاه مدت در افراد مبتلا به کمر درد حاد موثر است.

داروهای ضد افسردگی

داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای یک درمان موثر برای بسیاری از شرایط دردناک مانند نوروپاتی دیابتی، نورالژی پس از تبخال، فیبرومیالژیا و سردرد هستند. مطالعه کافی وجود ندارد تا نشان دهد که آیا آنها برای درمان کمر درد حاد موثر هستند یا خیر.

دولوکستین، یک مهارکننده باز جذب نوراپی نفرین سروتونین، در کاهش درد و افزایش عملکرد در کمر درد مزمن موثر است.

داروهای اپیوئیدی

استفاده از داروهای افیونی برای کمر درد دلسرد کننده بوده است و به طور کلی از مصرف داروهای مخدر پرهیز می شود. درمان طولانی مدت مواد افیونی باید تنها پس از تجزیه و تحلیل دقیق صورت بگیرد. داروهای اپیوئیدی نباید بدون پیگیری منظم برای ارزیابی تاثیر و عوارض استفاده شوند.

داروهای ضد تشنج

این داروها به ویژه گاباپنتین و پره گابالین، به طور گسترده برای دردهای عصبی استفاده می شوند. برای کمر دردهای مزمن و غیر رادیکولار، پره گابالین و گاباپنتین موثر نبوده اند. برای کمر درد رادیکولار مزمن، نتایج مربوط به اثربخشی متفاوت است.

 داروهای موضعی

چسب های لیدوکائین در برخی بیماران برای درمان کمر درد موثر هستند. انواع کرم‌ ها و لوسیون‌ ها توسط بیماران استفاده می‌شود که برخی افراد آنها را مؤثر می‌ دانند، این درمان‌ ها با عوارض جانبی و خطر کم همراه هستند.

ورزش برای بیرون زدگی و فتق دیسک

تمرین و ورزش کنترل حرکت یک نوع متداول از ورزش های درمانی هستند که برای بیماران مبتلا به فتق دیسک علامت دار تجویز می شوند یک برنامه تقویت عضلات مرکزی سطح درد را کاهش می دهد، وضعیت عملکردی را بهبود می بخشد، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و استقامت عضلات تنه را در بیماران فتق دیسک کمر افزایش می دهد.

مطالعات مختلف ترکیبی از تکنیک های مختلف ورزش درمانی را برای بیرون زدگی و فتق دیسک نشان داده است. ورزش و برنامه های ارگونومیک را باید از اجزای بسیار مهم این درمان ترکیبی در نظر گرفت. با توجه به شواهد مبنی بر اینکه هیچ ورزشی ارجعیت بر سایر اشکال ورزش ها ندارد، انتخاب ورزش مناسب برای کمر درد مزمن باید مبتنی بر اولویت‌ های بیمار، آموزش‌ های بیمار، هزینه و بی‌ خطری آن باشد.

ورزش درمانی فتق دیسک فعال به روش های غیرفعال ترجیح داده می شود. تعدادی برنامه تمرین درمانی و حرکات ورزشی برای درمان فتق دیسک علامت دار وجود دارد.

• فعالیت هوازی مانند پیاده روی، دوچرخه سواری
• تمرینات انعطاف پذیری مانند یوگا
• تمرینات اکستنشن ستون فقرات‏
• تمرینات تقویتی
• تمرینات هماهنگی و تعادل
• ورزش کنترل حرکت

قوانین کلی برای انجام ورزش در بیرون‌ زدگی یا فتق دیسک 

• ورزش را به آرامی انجام دهید.
• انجام ورزش را با 5 بار تکرار شروع کنید و تا 10 بار تمرین افزایش دهید. بین تکرارها کاملاً استراحت کنید.
• دو بار در روز به مدت 10 دقیقه ورزش کنید.

درمان های غیر جراحی برای بیرون زدگی و فتق دیسک

طب سوزنی، درمان دستی ستون فقرات، تحریک الکتریکی عصب (TENS)، گرما درمانی و سرما درمانی همگی روش‌ هایی هستند که برای مدیریت و تسکین درد ناشی از مشکلات ستون فقرات مانند فتق دیسک مورد استفاده قرار می‌ گیرند. هر کدام از این روش‌ ها مکانیسم اثر منحصر به فرد خود را دارند:

طب سوزنی 

این روش درمانی سنتی چینی بر این اصل استوار است که تحریک نقاط خاصی از بدن با سوزن‌ های بسیار نازک می‌ تواند جریان انرژی حیاتی (چی) را متعادل کرده و به تسکین درد و بهبود عملکرد کمک کند. مطالعات نشان داده‌ اند که طب سوزنی می‌ تواند در کاهش درد و ناتوانی ناشی از کمردرد مزمن، از جمله درد های مرتبط با فتق دیسک، مؤثر باشد. اعتقاد بر این است که طب سوزنی با آزاد کردن اندورفین‌ ها (مسکن‌ های طبیعی بدن)، تعدیل سیستم عصبی و کاهش التهاب عمل می‌ کند.

درمان دستی ستون فقرات 

این روش که توسط متخصصان مانند کایروپراکتور ها انجام می‌ شود، شامل استفاده از فشار کنترل شده و ناگهانی بر روی مفاصل ستون فقرات است. هدف آن بهبود دامنه حرکتی مفاصل، کاهش گرفتگی عضلانی و تسکین درد است. برای کمردرد حاد، این روش می‌ تواند تسکین کوتاه‌ مدت درد را فراهم کند. در موارد کمردرد مزمن، اثر آن مشابه دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) توصیف شده است، که نشان‌ دهنده نقش آن در کاهش التهاب و درد است.

تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست 

دستگاه تحریک الکتریکی عصب پالس‌ های الکتریکی کوچکی را از طریق الکترود هایی که روی پوست قرار می‌ گیرند، به ناحیه دردناک ارسال می‌ کند. این پالس‌ ها می‌ توانند با مسدود کردن سیگنال‌ های درد قبل از رسیدن به مغز (از طریق تئوری گیت کنترل درد) یا با تحریک بدن به تولید اندورفین‌ های طبیعی، به تسکین درد کمک کنند. تحریک الکتریکی عصب همچنین می‌ تواند به بهبود عملکرد و تحرک در ناحیه ستون فقرات کمری، خاجی (لومبوساکرال) کمک کند.

گرما درمانی

این روش شامل استفاده از حرارت برای افزایش گردش خون در ناحیه آسیب‌ دیده است. افزایش جریان خون به این معنی است که اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به بافت‌ ها می‌ رسد که به فرآیند بهبودی کمک می‌ کند. علاوه بر این، گرما می‌ تواند به شل شدن عضلات منقبض و کاهش درد و سفتی ناشی از اسپاسم عضلانی کمک کند. محصولات زائد و مواد التهابی ناشی از اسپاسم نیز با افزایش جریان خون سریع‌ تر از ناحیه پاکسازی می‌ شوند.

سرما درمانی

در مرحله حاد آسیب‌ دیدگی یا التهاب، سرما درمانی (مانند استفاده از کمپرس یخ) می‌ تواند بسیار مؤثر باشد. سرما باعث انقباض عروق خونی شده که به کاهش جریان خون به ناحیه آسیب‌ دیده کمک می‌ کند. این امر منجر به کاهش تورم، التهاب و اسپاسم عضلانی می‌ شود. با کاهش این عوامل، درد نیز تسکین می‌ یابد. سرما درمانی به ویژه در مراحل اولیه فتق دیسک یا پس از تشدید درد مفید است.

اغلب، بهترین نتایج درمانی با ترکیب این روش‌ ها به دست می‌ آید. به عنوان مثال، ممکن است ابتدا از سرما درمانی برای کاهش التهاب حاد استفاده شود و سپس گرما درمانی برای شل کردن عضلات و افزایش جریان خون به کار رود. طب سوزنی و درمان دستی ستون فقرات نیز می‌توانند به عنوان درمان‌های تکمیلی برای بهبود عملکرد و کاهش درد به کار روند. تحریک الکتریکی عصب نیز می‌ تواند به عنوان یک ابزار مدیریت درد در خانه یا در طول فیزیوتراپی استفاده شود.

جراحی دیسک برای بیرون زدگی و فتق دیسک

در صورتی که گزینه های درمانی محافظه کارانه مانند فیزیوتراپی و داروها، درد را به طور کلی کاهش نداده یا به پایان نرسانند، ممکن است پزشک عمل دیسک را توصیه کند. پزشکان برای تعیین روش مناسب، گزینه های جراحی را با بیماران در میان می گذارند. در جراحی سن بیمار، سلامت کلی و مسائل دیگر در نظر گرفته می شود. ممکن است بیمار کاندید جراحی ستون فقرات شود اگر:

• درد رادیکولار فعالیت طبیعی را محدود یا کیفیت زندگی را مختل کند.
• نقایص عصبی پیشرونده مانند ضعف پا یا بی حسی ایجاد می شود.
• عملکرد طبیعی و کنترل روده و مثانه از دست برود.
• در ایستادن یا راه رفتن مشکل جدی ایجاد شود.
• دارو درمانی و فیزیوتراپی بی تاثیر باشد.

مزایای جراحی بیرون زدگی و فتق دیسک باید به دقت در برابر خطرات آن سنجیده شود. اگرچه درصد زیادی از بیماران مبتلا به فتق دیسک پس از جراحی تسکین درد قابل توجهی را گزارش می کنند.

سخن پایانی

در رابطه با بیرون‌ زدگی و فتق دیسک، آنچه در عمل بیش از هر چیز اهمیت دارد، داشتن دانش به‌ روز، تجربه بالینی گسترده و بینش دقیق تشخیصی و درمانی است، ترکیبی که می‌تواند ما را به بهترین نتیجه نزدیک کند، نه فقط بهترین عنوان که چشم گیر باشد.

انتخاب پزشکی که هم آناتومی و مکانیزم بیماری دیسک را به خوبی بشناسد، هم با روش‌ های نوین و غیرجراحی و در صورت لزوم جراحی‌ های کم‌ تهاجمی آشنا باشد و هم توانایی برنامه‌ ریزی یک درمان شخصی‌ سازی شده برای هر بیمار را داشته باشد، کلید اصلی موفقیت درمان است.

در این مسیر، کلینیک تخصصی دکتر نوری با تکیه بر دانش علمی روز، تجربه در درمان انواع بیرون‌ زدگی و فتق دیسک و نگاه جامع به وضعیت هر بیمار، تلاش می‌ کند با تمرکز بر بهترین نتیجه ممکن زمینه کاهش درد، بهبود عملکرد و بازگشت بیمار به زندگی عادی فراهم کند.