فهرست مطالب
نرمی کشکک زانو یا سندرم درد پاتلوفمورال، یکی از شایعترین دلایل درد جلوی زانو بویژه در نوجوانان، ورزشکاران و خانم های جوان است. در این حالت، سطح زیرین کشکک که با استخوان ران در تماس است، دچار آسیب پذیری یا ساییدگی میشود و در حین حرکت ایجاد درد می کند. این درد معمولاً با بالا و پایین رفتن از پله، نشستن طولانی مدت یا دویدن تشدید میشود.
سندرم درد پاتلوفمورال که به آن نرمی کشکک زانو یا کندرومالاسی پاتلا هم گفته میشود، یکی از رایجترین دلایل درد جلوی زانو است. در این وضعیت، بین کشکک زانو (پاتلا) و استخوان ران (فمور) اصطکاک یا فشار غیرطبیعی ایجاد میشود که باعث ساییدگی، التهاب و درد در اطراف مفصل زانو میشود.
کشکک زانو
کشکک زانو (پاتلا) یک استخوان کوچک و مثلثی شکل در جلوی مفصل زانو است که نقش محافظت از مفصل و افزایش کارایی عضله چهارسر ران را دارد. این استخوان در داخل تاندون عضله چهارسر قرار دارد و هنگام خم و صاف شدن زانو، روی استخوان ران براحتی حرکت می کند.
علت نرمی کشکک زانو
علت های مختلفی میتوانند در بروز این بیماری نقش داشته باشند، مانند ضعف عضلات اطراف زانو، عدم تعادل عضلانی در ران و لگن، فرم غیرطبیعی زانو یا صافی کف پا. در برخی موارد، استفاده نادرست یا بیش از حد از زانو نیز میتواند عامل تشدید کننده باشد. معمولاً در معاینه بالینی و گاهی با تصویربرداری ساده، پزشک میتواند تشخیص را تایید کند.
بطور کلی این سندرم معمولاً به دلایل زیر ایجاد میشود:
- ضعف عضلات چهارسر ران (بویژه بخش داخلی به نام واستوس مدیالیس)
- اختلال در نحوه حرکت کشکک داخل شیار استخوان ران
- کف پای صاف یا زانوی ضربدری (والگوس)
- عدم تعادل عضلانی در عضلات لگن، ران و ساق
- فعالیت بیش از حد یا تمرین نادرست ورزشی
- ضربه مستقیم به کشکک یا زانو
- استفاده از کفش نامناسب هنگام ورزش
علائم نرمی کشکک زانو
درد مبهم یا تیرکشنده در جلوی زانو، مخصوصاً هنگام:
- نشستن طولانی مدت
- بالا یا پایین رفتن از پله ها
- دویدن یا پریدن
- احساس تق تق یا صدای کریپتوس هنگام خم و راست کردن زانو
- تورم خفیف اطراف کشکک
- گاهی احساس “قفل شدن” زانو
درد مبهم یا تیرکشنده در جلوی زانو، مخصوصاً هنگام:
تشخیص نرمی کشکک زانو
تشخیص این مشکل معمولاً با معاینه بالینی توسط متخصص طب فیزیکی انجام میشود. ممکن است برای اطمینان از تشخیص، از تصویربرداری های پزشکی زیر استفاده شود :
- MRI (برای بررسی غضروف و ساختار کشکک)
- اشعه ایکس (X-ray) (برای بررسی هم راستایی زانو)
- سونوگرافی عضلات و تاندون ها
درمان بدون جراحی نرمی کشکک زانو
درمان نرمی کشکک بیشتر غیرجراحی و محافظه کارانه است. استراحت نسبی، انجام منظم تمرینات تقویتی و کششی، استفاده از یخ برای کاهش التهاب، و گاهی استفاده از زانوبند یا کفش مناسب، کمک کننده هستند.
در صورت عدم درمان نرمی کشکک، ساییدگی سطح مفصلی به مرور زمان میتواند منجر به آرتروز زانو شود. بنابراین، تشخیص و درمان بموقع اهمیت زیادی دارد و توصیه میشود در صورت تداوم درد، حتماً به متخصص زانو یا طب فیزیکی مراجعه کنید.
درمان این بیماری اغلب غیرجراحی و شامل روشهای زیر است:
فیزیوتراپی تخصصی زانو
- تقویت عضلات چهارسر ران، بویژه واستوس مدیالیس
- تمرینات تعادلی و اصلاح الگوی حرکتی لگن و زانو
- استفاده از وسایل کمکی مانند زانوبند طبی یا تیپینگ مخصوص
تمرینات کششی زانو
ورزش های نرمی کشک زانو بویژه در درمان و پیشگیری از مشکلاتی مانند نرمی کشکک (پاتلوفمورال) اهمیت زیادی دارند. این تمرینها معمولاً با هدف تقویت عضلات ران، بویژه عضله چهارسر و عضلات لگن، افزایش انعطاف پذیری و بهبود الگوی حرکتی انجام میشوند.
- کشش نوار ایلیوتیبیال (IT Band)، عضلات همسترینگ، چهارسر، ساق و مفصل ران
- بهبود انعطافپذیری پاها و کاهش فشار بر زانو
روش های طب فیزیکی
- الکتروتراپی (TENS)
- طب سوزنی
- لیزر درمانی
- اولتراسوند
- گرما و سرما درمانی
اصلاح سبک زندگی و فعالیتها
- اجتناب از دو زانو نشستن، چهارزانو نشستن، و بالا رفتن زیاد از پله
- استفاده از کفش مناسب ورزشی با کفی ضربهگیر
- ورزشهای جایگزین مانند شنا یا دوچرخهسواری با زین بلند
داروهای ضدالتهاب
- استفاده کوتاهمدت از داروهایی مانند ایبوپروفن یا سلکوکسیب با نظر پزشک
- در موارد شدید، تزریق داروهای ضدالتهابی به مفصل
کاهش وزن
افرادی که اضافهوزن دارند، ممکن است فشار بیشتری به زانو وارد کنند. کاهش حتی چند کیلوگرم وزن میتواند بهطور چشمگیری علائم زانو را کاهش دهد.
آیانرمی کشکک زانو نیاز به جراحی دارد؟
در اغلب موارد نیازی به جراحی نیست. اما اگر پس از چند ماه درمان محافظهکارانه، علائم باقی بمانند یا بدتر شوند، ممکن است بررسی جراحیهایی مانند اصلاح سطح مفصل کشکک، صافکردن ناهنجاری استخوانی یا آزادسازی بافت نرم مدنظر قرار گیرد.
سخن پایانی
درمان سندرم درد پاتلوفمورال باید در مراحل اولیه آغاز شود تا از آسیب به غضروف و بروز مشکلات مزمن مانند آرتروز جلوگیری گردد. مداخله زودهنگام با تمرکز بر کاهش التهاب، تقویت عضلات اطراف زانو و اصلاح حرکات نادرست میتواند به بهبودی کامل کمک کند.
تمرینات ورزشی خانگی و فیزیوتراپی باید به طور منظم و مداوم انجام شوند، چرا که قطع درمان یا بینظمی در انجام آنها باعث بازگشت علائم میشود. در صورت مشاهده علائمی مانند درد جلوی زانو، صدای تقتق یا ناراحتی هنگام بالا رفتن از پله، مراجعه به پزشک متخصص طب فیزیکی یا ارتوپدی ضروری است تا با تشخیص بهموقع از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.