فهرست مطالب
گز گز پا به احساس سوزن سوزن شدن، بی حسی و خواب رفتگی در پاها گفته می شود. این حالت ممکن است گذرا باشد، مثلا وقتی روی پا می نشینید و عصب تحت فشار قرار می گیرد، یا دائمی باشد که به علت مشکلات عصبی یا متابولیک ایجاد شود.
گز گز پا یک علامت است، نه یک بیماری مستقل و علت دقیق گز گز پا اهمیت بالینی دارد زیرا می تواند از یک مشکل ساده، مثل فشار موقت به عصب، تا بیماری های مهم سیستمیک، مثل دیابت، نوروپاتی ها یا اختلالات مغزی متفاوت باشد. اصطلاح علمی این حالت پارستزی (Paresthesia) است. در صورت تداوم، تشدید، یا همراهی با علائم عصبی دیگر، حتما باید به پزشک متخصص مراجعه کنید تا درمان مناسب برای شما انجام شود.
گز گز پا
گز گز پا یا پارستزی (Paresthesia) یکی از شایع ترین شکایات بیماران در کلینیک های نورولوژی و طب فیزیکی است. این حالت به صورت احساس سوزن سوزن شدن، مور مور، بی حسی یا خواب رفتگی در پاها توصیف می شود و می تواند گذرا یا دائمی باشد.
درک علل مختلف گز گز پا اهمیت بالینی دارد زیرا از یک مسئله ساده و بی خطر تا یک بیماری جدی عصبی یا متابولیک را شامل می شود. گز گز پا به احساسات غیر طبیعی در پا گفته می شود که معمولا به شکل سوزن سوزن شدن یا بی حسی خفیف ظاهر می شود. این احساس ممکن است موقت باشد یا به تدریج به یک علامت پایدار و مزمن تبدیل شود.
اگر گز گز پا به طور مداوم یا مکرر اتفاق بیفتد، می تواند نشان دهنده مشکل جدی تری باشد. از جمله علل رایج آن کمبود ویتامین های گروه B به ویژه ویتامین B12 است که برای سلامت اعصاب محیطی بسیار ضروری هستند. دیابت نیز از مهم ترین دلایل گز گز پا محسوب می شود، زیرا قند خون بالا در طول زمان به اعصاب آسیب می رساند و باعث نوروپاتی محیطی می شود.
علاوه بر این، فشار بر عصب سیاتیک به دلیل فتق دیسک کمر یا نشستن طولانی در وضعیت نادرست نیز میتواند باعث این حالت شود. اختلالات گردش خون و گرفتگی عروق پا، برخی بیماری های عصبی مانند ام اس و حتی سکته های کوچک مغزی نیز از دیگر دلایل این مشکل هستند. در صورتی که گز گز پا با ضعف عضلانی، درد شدید، یا عدم تعادل همراه باشد، باید هرچه سریع تر به پزشک مراجعه شود تا علت اصلی بررسی و درمان مناسب آغاز گردد.
علت گز گز پا
گز گز پا میتواند علل مختلفی داشته باشد. اگرچه معمولاً نتیجه ایستادن یا نشستن در یک موقعیت برای مدت طولانی است، اما در برخی موارد ممکن است به دلیل یک بیماری یا آسیب دیدگی عصبی باشد که بر اعصاب فرد تأثیر زیادی می گذارد.
دیابت
حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت از نوروپاتی محیطی دیابتی، آسیب عصبی در اندام ها ناشی از سطح بالای قند خون مزمن، رنج می برند. این بیماری باعث بی حسی، سوزن سوزن شدن، سوزش و درد پا، گز گز پا و دست ها می شود.
ام اس
ام اس یک بیماری سیستم عصبی مرکزی است که سیستم ایمنی به میلین ها حمله می کند که باعث تحریک غلاف که یک لایه محافظ اعصاب مغز و نخاع است که اعصاب را احاطه کرده است و منجر به ضعف، بی حسی، سوزن سوزن شدن و درد عصبی، اغلب در یک طرف بدن، می شود.
بیماری شریان محیطی
بیماری شریان محیطی (PAD) یک بیماری التهابی است که به شریان هایی که خون را به اندام ها، به ویژه پاها و ساق پا می رسانند، آسیب می رساند. تصلب شرایین ناشی از پلاک تجمع چربی جریان خون را کاهش می دهد و به اعصاب آسیب می رساند، که اغلب با درد، بی حسی و سوزن سوزن شدن همراه است.
نارسایی کلیه
نارسایی کلیه که ناشی از بیماری مزمن کلیه است، اغلب باعث نوروپاتی می شود. دلیل این است که باعث تجمع مایعات و مواد زائد می شود که برای اعصاب سمی است. حدود 90٪ از بیماران دیالیزی درد، بی حسی، سوزن سوزن شدن و ضعف در پاها را تجربه می کنند.
نوروپاتی الکلی
نوروپاتی الکلی می تواند ناشی از مصرف طولانی مدت الکل باشد. پنجاه درصد از مصرف کنندگان طولانی مدت الکل به این بیماری مبتلا می شوند. مانند نوروپاتی محیطی، نوروپاتی الکلی باعث آسیب عصبی، درد، بی حسی و سوزن سوزن شدن در نواحی آسیب دیده بدن می شود که معمولا شامل پاها نیز می شود.
سکته مغزی
سکته مغزی زمانی رخ می دهد که جریان خون به مغز کاهش می یابد و منجر به آسیب مغزی و عصبی می شود که اغلب یک طرف بدن را تحت تأثیر قرار می دهد. این می تواند باعث ضعف، تغییر در توان عضلانی، درد، بی حسی و سوزن سوزن شدن که اغلب در بازو ها، دست ها، پاها و کف پا بیشتر احساس می شود.
بیماری سلیاک
بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن، علاوه بر ناراحتی های گوارشی، می تواند منجر به درد، بی حسی و سوزن سوزن شدن در دست ها و پاها شود. تخمین زده می شود که ده درصد از افراد مبتلا به بیماری سلیاک، آسیب های عصبی را تجربه می کنند و برخی قبل از بروز علائم گوارشی، علائم عصبی دارند.
بیماری شوگرن
شوگرن این بیماری غدد برون ریز یا غددی که عرق، اشک و بزاق تولید می کنند را تحت تأثیر قرار می دهد. حدود 10 تا 20 درصد از افراد مبتلا به بیماری شوگرن، نوروپاتی را تجربه می کنند. این بیماری می تواند باعث درد، بی حسی و سوزن سوزن شدن و گز گز در پاها شود.
آرتریت روماتوئید
آرتریت روماتوئید (RA) یکی از علل درد و گزگز پا است. این بیماری ناشی از حمله سیستم ایمنی به مفاصل و ایجاد تورم و التهاب اعصاب مجاور است.
سندرم گیلن باره
گیلن باره این سندرم بر اعصاب تأثیر می گذارد و معمولا با علائمی مانند سوزن سوزن شدن یا گزگز در دست ها و پاها شروع می شود. می تواند به بقیه بدن نیز پیشرفت کند و باعث درد، گزگز و ضعف شود و می تواند تهدید کننده زندگی باشد.
عفونت های ویروسی
عفونت های ویروسی می توانند به سلول های عصبی حمله کنند و باعث آسیبی شوند که منجر به درد، گز گز و سوزش در دست ها و پاها می شود.
برخی از عفونت ها عبارتند از
آبله مرغان و زونا
تبخال
ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV)
بیماری لایم
ویروس نیل غربی
سیتومگالوویروس
بارداری
بارداری می تواند باعث افزایش فشار روی اعصاب شود. با رشد رحم، ممکن است به اعصاب پاها فشار وارد شود. این می تواند باعث احساس بی حسی و گز گز در پاها شود. این حالت پس از زایمان از بین می رود، اما گاهی اوقات ممکن است هفته ها یا ماه ها طول بکشد تا از بین برود.
کمبود ویتامین
کمبود ویتامین می تواند به سیستم عصبی آسیب برساند. کمبود ویتامین های B1، B6، B12 ، E و مس به طور خاص با نوروپاتی محیطی مرتبط هستند که می تواند باعث درد، بی حسی و گز گز در پاها شود.
کم کاری تیروئید
کم کاری تیروئید در صورت عدم درمان می تواند باعث نوروپاتی محیطی شود. وقتی تیروئید به اندازه کافی هورمون تیروئید تولید نمی کند، باعث تورم بافت ها و فشار بر اعصاب اطراف می شود. علائم شامل درد، سوزش، بی حسی و سوزن سوزن شدن در دست ها و پاها است.
شیمی درمانی
دارو های شیمی درمانی، به ویژه دارو های مبتنی بر پلاتین و برخی دارو های دیگر می توانند باعث نوروپاتی شوند که با سوزن سوزن شدن و گز گز دست ها و پاها همراه است. گاهی اوقات می توان علائم را با تغییر نوع یا دوز دارو مدیریت کرد. همینطور اعصاب آسیب دیده ممکن است پس از درمان گز گز پا یا دست، بهبود یابند.
قرار گرفتن در معرض سموم
قرار گرفتن در معرض سمومی مانند سرب، تالیوم و جیوه می تواند باعث بی حسی، ضعف، گز گز و سوزش دست ها و پاها شود.
سندرم تونل تارسال
سندرم تونل تارسال در اثر فشردگی عصب تیبیال خلفی ایجاد می شود. این عصب از تونل تارسال، ناحیه ای از استخوان ها و رباط ها در مچ پای داخلی، عبور می کند. این سندرم می تواند ناشی از صافی کف پا، افتادگی قوس پا، واریس و خار های استخوانی باشد. همچنین می تواند در اثر تورم پاها که همراه با آرتروز و دیابت رخ می دهد، ایجاد شود.
بیماری شارکو-ماری-توث
بیماری شارکو-ماری-توث (CMT) یک بیماری ژنتیکی است که اعصاب بازو ها، دست ها، پاها و ساق پا را تحت تأثیر قرار می دهد. این بیماری می تواند به آکسون عصب که سیگنال های الکتریکی را حمل می کند یا میلین آسیب برساند. که به دور آکسون می پیچد و به سیگنال ها کمک می کند تا در عصب حرکت کنند.
CMT می تواند باعث ضعف عضلانی، سوزن سوزن شدن یا بی حسی شود که معمولا از پاها شروع می شود. این بیماری اغلب در دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می شود، اما می تواند در هر سنی رخ دهد. علائم به آرامی در طول زمان پیشرفت می کنند و می توانند شامل مشکلات تعادل، از دست دادن حس، گرفتگی عضلات و بد شکلی پا باشند. فیزیوتراپی، درمان های مکمل و جراحی می توانند به بهبود علائم کمک کنند.
علائم هشدار دهنده
وجود هر یک از علائم زیر همراه با گز گز پا نیاز به ارجاع اورژانسی به پزشک یا نورولوژیست دارد
-
ضعف عضلانی یا فلج
-
اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع
-
کاهش سطح هوشیاری
-
گزگز یکطرفه ناگهانی
-
درد شدید کمر یا پا
تشخیص گز گز پا
پزشک متخصص با گرفتن شرح حال دقیق پزشکی و انجام معاینه کامل، علت گزگز پا را تشخیص می دهد. در برخی موارد، مانند تشخیص اضطراب، ممکن است به آزمایش دیگری نیاز نباشد. اما برای اکثر شرایط طیف وسیعی از آزمایش ها را پزشک در نظر می گیرد. آزمایش خون برای تشخیص بیماری هایی مانند کم کاری تیروئید است که ممکن است باعث سوزن سوزن شدن پاها شود، یا در تشخیص درست عفونت یا کمبود ویتامین و همچنین برای بررسی میزان موفقیت فرد در مدیریت دیابت استفاده می شود.
برای سایر بیماری ها، مانند نارسایی کلیه، ام اس یا بیماری شریان محیطی، آزمایش خون ممکن است همراه با موارد زیر تجویز و انجام شود.
ام آر آی
سی تی اسکن
مطالعات هدایت عصبی ( MS )
بیوپسی بافت
الکترومیوگرام
آنژیوگرافی
درمان گز گز پا
مراجعه به متخصص ستون فقرات، متخصص مغزو اعصاب ، طب فیزیکی و توانبخشی و داخلی برای درمان گزگز پا انتخاب صحیحی هست.
گز گز پا یک علامت است، نه بیماری مستقل و درمان قطعی گز گز پا وابسته به علت زمینه ای و درمان آن علت است. با این حال، در بسیاری از موارد برای کاهش آزار فرد، مداخلات دارویی، غیر دارویی و اصلاح سبک زندگی به صورت همزمان تجویز می شوند.
درمان به علت زمینه ای بستگی دارد. کنترل قند خون در بیماران دیابتی، مصرف مکمل های ویتامین B در صورت داشتن کمبود، فیزیوتراپی در موارد فتق دیسک، درمان بیماری های زمینه ای مانند کم کاری تیروئید یا نارسایی کلیه و پرهیز از مصرف الکل از اقدامات مهم در درمان گز گز پا هستند. گز گز پا یک علامت با علل بسیار متنوع است که از فشار ساده و موقت عصب تا بیماری های متابولیک و عصبی جدی را دربر می گیرد. تشخیص به موقع علت و درمان مناسب از بروز آسیب های دائمی عصبی جلوگیری می کند.
درمان های دارویی بر اساس علت
نوروپاتی دیابتی
-
کنترل دقیق قند خون، مهم ترین اقدام درمانی است. هر چه پایین تر باشد، پیشرفت آسیب عصبی کندتر خواهد شد.
-
در صورت درد شدید نوروپاتیک، دارو های خط اول عبارتند از:
کمبود ویتامین B12
-
اگر کمبود خفیف باشد، قرص B12 خوراکی روزانه کافی است.
-
در کمبود های شدید یا جذب ضعیف، تزریق عضلانی B12 به صورت زیر است.
-
روزانه به مدت یک هفته
-
سپس هفتگی به مدت یک ماه
-
سپس ماهی یک بار تا آخر عمر
توصیه می شود.
-
نوروپاتی ناشی از الکل
-
قطع کامل مصرف الکل درمان اصلی است.
-
تجویز ویتامین های گروه B، به ویژه تیامین، برای جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی لازم است.
فتق دیسک و سیاتیک
-
درمان اولیه محافظتی شامل استراحت (نه مطلق)، دارو های ضد التهاب غیراستروئیدی، فیزیوتراپی و درمان های مکمل است.
-
در صورت وجود ضعف عضلانی پیشرونده، بی اختیاری یا درد مقاوم به درمان بیش از ۶-۸ هفته، جراحی توصیه می شود.
بیماری های عروقی محیطی
-
ترک سیگار
-
ورزش منظم و پیاده روی
-
داروهای ضد پلاکت مثل آسپیرین یا کلوپیدوگرل
-
در موارد شدید درمان با جراحی
درمان های مکمل گز گز پا
فیزیوتراپی و تمرین درمانی
-
تمرینات کششی عصب سیاتیک و فتق دیسک
-
تمرینات تعادلی و حس عمقی (نوروپاتی محیطی)
-
پیاده روی روزانه یا ورزش های هوازی سبک برای بهبود جریان خون
مراقبت از پاها
-
بررسی روزانه پوست پاها برای زخم، ترک یا تغییر رنگ، به ویژه در بیماران دیابتی
-
کوتاه کردن ناخن ها با احتیاط
-
استفاده از کفش مناسب و جوراب نخی نرم
تغییر سبک زندگی
-
ترک سیگار و الکل
-
کنترل وزن
-
مصرف غذای غنی از ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها
-
نوشیدن آب کافی
طب سوزنی و ماساژ درمانی
در برخی موارد طب سوزنی و ماساژ درمانی ملایم باعث کاهش گز گز پا و بهبود عملکرد عصبی شده و موجب می شود گز گز پا از بین رفته یا بهتر شود.
نکات مهم در گز گز پا
توصیه برای گز گز پا
سخن پایانی
گزگز پا معمولاً بی خطر است و اغلب به دلیل فشار موقت بر اعصاب یا کاهش جریان خون ایجاد می شود که با تحرک یا تغییر وضعیت بدن برطرف می گردد. با این حال، در صورت تکرار، بروز بدون دلیل مشخص یا همراهی با علائم دیگری مانند بی حسی مداوم، ضعف عضلانی یا اختلال در تعادل، نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد. تشخیص زود هنگام علت زمینه ای نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری دارد و میتواند از بروز مشکلات جدی تر جلوگیری کند.
درمان گزگز پا بسته به علت اصلی آن متفاوت است، اما در اغلب موارد با اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم، ترک سیگار، کنترل دیابت، کاهش وزن و افزایش تحرک قابل کنترل است. درمانهای تهاجمی تنها در صورت عدم پاسخ به روشهای محافظه کارانه توصیه میشوند. شواهد نشان می دهد که بیماران با علائم مزمن (بیش از یک ماه) معمولاً پاسخ ضعیف تری به درمان دارند و رعایت مداوم اصول زندگی سالم حتی پس از درمان نیز برای کاهش عود علائم ضروری است.
در کلینیک دکتر نوری، درمان گزگز پا با بهره گیری از روشهای علمی و تجهیزات به روز، پس از ارزیابی دقیق علت زمینه ای آغاز میشود. این درمان ها شامل توانبخشی تخصصی، دارودرمانی هدفمند، اصلاح سبک زندگی، مشاوره تغذیه و در صورت نیاز، استفاده از روشهای پیشرفته مانند تزریقهای موضعی میباشد. بر اساس نظرات بیماران، کلینیک دکتر نوری به دلیل تخصص بالا، برخورد صمیمانه تیم درمانی و بهبود مؤثر علائم، به عنوان مرکزی قابل اعتماد برای درمان مشکلات عصبی و عضلانی شناخته میشود.
بدون نظر