طبقه‌ بندی انواع درد

انواع درد بر اساس چه معیارهایی طبقه‌بندی می‌شوند؟

درد را می‌توان بر اساس مکانیسم ایجاد، مدت‌زمان، علت، شدت، منشأ و الگوی انتشار یا بروز تقسیم‌بندی کرد. مهم‌ترین طبقه‌بندی‌های بالینی عبارت‌اند از:

۱. طبقه‌ بندی درد بر اساس مکانیسم ایجاد

این طبقه‌بندی به نحوه ایجاد و انتقال پیام درد در بدن توجه دارد:

• درد نوسی سپتیو (Nociceptive Pain): در اثر تحریک گیرنده‌های درد به دنبال آسیب یا تهدید آسیب به بافت‌هایی مانند عضلات، استخوان‌ها و مفاصل ایجاد می‌شود. آرتروز و کشیدگی عضلات از نمونه‌های آن هستند.

• درد نوروپاتیک (Neuropathic Pain): در اثر ضایعه یا بیماری دستگاه عصبی حسی ایجاد می‌شود. درد سیاتیک ناشی از درگیری ریشه عصبی و نوروپاتی دیابتی از نمونه‌های آن هستند.

• درد نوسی‌پلاستیک (Nociplastic Pain): در اثر تغییر در پردازش پیام‌های درد در دستگاه عصبی ایجاد می‌شود، بدون اینکه آسیب بافتی یا ضایعه عصبی مشخصی به‌تنهایی علت آن را توضیح دهد. فیبرومیالژیا نمونه‌ای از این نوع درد است.

• درد مختلط (Mixed Pain): ترکیبی از چند مکانیسم درد است؛ برای مثال، کمردردی که هم مؤلفه مکانیکی و هم مؤلفه نوروپاتیک دارد.

۲. طبقه‌ بندی درد بر اساس مدت‌زمان

از نظر مدت‌زمان، درد به سه گروه اصلی تقسیم می‌شود:

• درد حاد (Acute Pain): معمولاً در ارتباط با آسیب، التهاب یا بیماری ایجاد می‌شود و اغلب با بهبود علت زمینه‌ای کاهش می‌یابد.

• درد تحت‌حاد (Subacute Pain): به دردهایی گفته می‌شود که از مرحله حاد عبور کرده‌اند، اما هنوز معیار زمانی درد مزمن را ندارند. در برخی تقسیم‌بندی‌ها، این دوره حدود ۶ تا ۱۲ هفته در نظر گرفته می‌شود.

• درد مزمن (Chronic Pain): دردی است که بیش از سه ماه ادامه دارد یا به‌صورت مکرر در یک دوره طولانی بروز می‌کند.

۳. طبقه‌ بندی درد بر اساس علت ایجاد

از نظر علت ایجاد، درد به دو گروه اصلی سرطانی و غیرسرطانی تقسیم می‌شود:

• درد سرطانی (Cancer Pain): در ارتباط با خود سرطان یا درمان‌های آن، مانند جراحی و برخی درمان‌های ضدسرطان ایجاد می‌شود.

• درد غیرسرطانی (Non-cancer Pain): در اثر آسیب‌ها، بیماری‌های اسکلتی‌عضلانی، اختلالات عصبی، التهاب و سایر عوامل غیرسرطانی به وجود می‌آید.

۴. طبقه‌ بندی درد بر اساس شدت

شدت درد یزان دردی را نشان می‌دهد که فرد تجربه می‌کند و معمولاً با مقیاس‌های استاندارد مانند NRS، VAS و VRS ارزیابی می‌شود. بر این اساس، درد به سه گروه تقسیم می‌شود:

• درد خفیف (Mild Pain): شدت درد کم است و معمولاً فعالیت‌های روزمره را به‌طور قابل‌توجه مختل نمی‌کند.

• درد متوسط (Moderate Pain): درد محسوس است و ممکن است فعالیت‌های روزمره را محدود کند.

• درد شدید (Severe Pain): درد قابل‌توجه است و می‌تواند عملکرد، خواب و کیفیت زندگی را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.

۵. طبقه‌ بندی درد بر اساس منشأ و محل احساس

درد از نظر بافت یا اندام منشأگیرنده و همچنین محل احساس آن به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شود:

• درد جسمانی (Somatic Pain): از پوست، عضلات، استخوان‌ها، مفاصل و بافت‌های همبند منشأ می‌گیرد و ممکن است به‌صورت موضعی یا منتشر احساس شود.

• درد احشایی (Visceral Pain): از اندام‌های داخلی مانند معده، روده و کلیه منشأ می‌گیرد و معمولاً محل دقیق آن به‌راحتی مشخص نمی‌شود.

• درد موضعی (Localized Pain): در یک ناحیه مشخص از بدن احساس می‌شود.

• درد انتشاری (Radiating Pain): از محل شروع به ناحیه دیگری گسترش پیدا می‌کند؛ مانند انتشار درد از کمر به پا.

• درد ارجاعی (Referred Pain): در ناحیه‌ای دور از محل اصلی منشأ درد احساس می‌شود؛ مانند احساس درد در شانه در برخی بیماری‌های اندام‌های داخلی.

۶. طبقه‌ بندی درد بر اساس الگوی بروز

از نظر نحوه و زمان بروز، درد می‌تواند ویژگی‌های متفاوتی داشته باشد:

• درد مداوم (Continuous Pain): به‌طور پیوسته وجود دارد.

• درد متناوب (Intermittent Pain): در دوره‌هایی ظاهر می‌شود و سپس کاهش می‌یابد یا برطرف می‌شود.

• درد عودکننده (Recurrent Pain): پس از دوره‌ای از بهبودی دوباره بازمی‌گردد.

• درد حمله‌ای (Episodic Pain): به‌صورت حملات مشخص و جدا از یکدیگر بروز می‌کند؛ مانند حملات میگرن.