نویسنده: دکتر اسماعیل نوری

سارکوپنی (کم ماهیچگی)

سارکوپنی (کم‌ ماهیچگی) یک بیماری عضلات اسکلتی است که موجب کاهش توده و قدرت عضلانی و تغییر در کیفیت عضلات می‌شود و می‌تواند عملکرد عضلانی را مختل کند. در این بیماری، توانایی عضلات در تولید نیرو کاهش می‌یابد و انجام فعالیت‌های طبیعی بدن، مانند راه‌رفتن، برخاستن از صندلی و حفظ تعادل، دشوارتر می‌شود. بنابراین، سارکوپنی تنها به کاهش حجم عضلات محدود نمی‌شود، بلکه بر توانایی و کارایی آن‌ها نیز تأثیر می‌گذارد.

سارکوپنی (Sarcopenia) بیشتر با افزایش سن ارتباط دارد، اما محدود به سالمندان نیست و ممکن است در اثر کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب، بیماری‌های مزمن و برخی اختلالات متابولیک نیز ایجاد شود. کاهش قدرت عضلات، دشواری در راه‌رفتن، بلندشدن از صندلی و حفظ تعادل از مشکلاتی هستند که ممکن است در افراد مبتلا دیده شوند.

تشخیص و توجه به سارکوپنی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاهش توده و قدرت عضلانی می‌تواند بتدریج عملکرد حرکتی و استقلال فرد را در انجام فعالیت‌های روزمره کاهش دهد. ورزش‌های مقاومتی، تغذیه مناسب و رسیدگی به عوامل زمینه‌ای از اقدامات مهم برای پیشگیری و درمان این بیماری هستند.

سارکوپنی (کم‌ ماهیچگی) چگونه ایجاد می‌شود؟

سارکوپنی (کم‌ ماهیچگی) چگونه ایجاد می‌شود؟سارکوپنی زمانی ایجاد می‌شود که تعادل طبیعی بین ساخت و تجزیه پروتئین‌های عضلانی به هم بخورد و بتدریج توده، قدرت و کیفیت عضلات کاهش یابد. این فرایند معمولاً تدریجی است و تحت تأثیر تغییرات مرتبط با افزایش سن، عملکرد سیستم عصبی، وضعیت تغذیه و میزان فعالیت بدنی قرار می‌گیرد.

سارکوپنی (کم‌ ماهیچگی) چیست؟

سارکوپنی (Sarcopenia) یک بیماری پیشرونده عضلات اسکلتی است که با کاهش توده، قدرت و کیفیت عضلات مشخص می‌شود. این وضعیت توانایی عضلات در تولید نیرو را کاهش می‌دهد و می‌تواند عملکرد حرکتی بدن را مختل کند.

کم‌ ماهیچگی بیشتر با افزایش سن ارتباط دارد، اما ممکن است در اثر بیماری‌های مزمن، کم‌تحرکی و سوءتغذیه نیز ایجاد شود. پیشرفت این بیماری می‌تواند موجب ضعف عضلانی، اختلال در تعادل، کاهش سرعت راه‌رفتن و افزایش خطر زمین‌خوردن شود و استقلال فرد را در انجام فعالیت‌های روزمره تحت تأثیر قرار دهد.

مکانیسم‌های اصلی ایجاد سارکوپنی

  • کاهش ساخت پروتئین‌های عضلانی: توانایی بدن برای ساخت و ترمیم پروتئین‌های عضلات کاهش می‌یابد.

  • افزایش تجزیه پروتئین‌های عضلانی: تجزیه پروتئین‌ها از فرایند ساخت آن‌ها پیشی می‌گیرد و به کاهش تدریجی بافت عضلانی منجر می‌شود.

  • اختلال در عملکرد سیستم عصبی: کاهش تعداد یا عملکرد واحدهای حرکتی و اختلال در ارتباط عصب و عضله، توانایی عضلات برای تولید نیرو را کاهش می‌دهد.

  • تغییرات هورمونی و متابولیک: تغییر سطح هورمون‌های مؤثر بر عضلات و اختلال در فرایندهای متابولیک می‌تواند روند تحلیل عضلانی را تسریع کند.

  • افزایش التهاب مزمن: افزایش برخی عوامل التهابی در بدن می‌تواند تعادل ساخت و تجزیه پروتئین‌های عضلانی را مختل کند.

  • کاهش فعالیت بدنی: کم‌تحرکی و بی‌حرکتی، محرک‌های لازم برای حفظ توده و قدرت عضلات را کاهش می‌دهد.

آیا سارکوپنی فقط عضلات اسکلتی را درگیر می‌کند؟

بله. سارکوپنی به‌طور مشخص به کاهش توده و قدرت عضلات اسکلتی گفته می‌شود. این بیماری عضلاتی را درگیر می‌کند که مسئول حرکت ارادی، حفظ وضعیت بدن و انجام فعالیت‌های روزمره هستند و شامل عضله قلب یا عضلات صاف اندام‌های داخلی نمی‌شود.

انواع سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی)

انواع سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی)سارکوپنی را می‌توان بر اساس علت ایجاد به دو نوع اصلی اولیه و ثانویه تقسیم کرد. این دسته‌بندی در راهنمای اجماعی گروه کاری اروپایی سارکوپنی در سالمندان (EWGSOP) مطرح شده است. همچنین از نظر مدت‌زمان ابتلا، سارکوپنی به دو شکل حاد و مزمن طبقه‌بندی می‌شود.

۱. سارکوپنی اولیه (Primary Sarcopenia)

سارکوپنی اولیه یا وابسته به سن، زمانی ایجاد می‌شود که افزایش سن عامل اصلی کاهش توده و عملکرد عضلات باشد و علت مشخص دیگری برای این وضعیت شناسایی نشود. تغییرات تدریجی عضلات، کاهش عملکرد سیستم عصبی و اختلال در فرایندهای ساخت و تجزیه پروتئین‌های عضلانی از عوامل مؤثر در بروز آن هستند.

۲. سارکوپنی ثانویه (Secondary Sarcopenia)

سارکوپنی ثانویه زمانی ایجاد می‌شود که عواملی غیر از افزایش سن یا علاوه بر آن، در کاهش توده و عملکرد عضلات نقش داشته باشند. این عوامل در چند گروه اصلی قرار می‌گیرند:

  • سارکوپنی مرتبط با کم‌تحرکی: در اثر بی‌تحرکی طولانی‌مدت، استراحت در بستر، بستری‌شدن در بیمارستان یا کاهش فعالیت بدنی ایجاد می‌شود.

  • سارکوپنی مرتبط با بیماری‌ها: ممکن است در اثر بیماری‌های مزمن و التهابی، نارسایی پیشرفته قلب، ریه، کبد یا کلیه، سرطان و اختلالات هورمونی ایجاد شود.

  • سارکوپنی مرتبط با سوءتغذیه: دریافت ناکافی انرژی و پروتئین، اختلال در جذب مواد مغذی، مشکلات گوارشی و کاهش اشتها می‌توانند زمینه کاهش عضلات را فراهم کنند.

۳. سارکوپنی حاد و مزمن

از نظر مدت‌زمان ابتلا نیز می‌توان سارکوپنی را به دو گروه تقسیم کرد:

  • سارکوپنی حاد (Acute Sarcopenia): به وضعیتی گفته می‌شود که کمتر از شش ماه طول کشیده باشد و معمولاً با بیماری حاد، آسیب جسمانی یا بستری‌شدن ارتباط دارد.

  • سارکوپنی مزمن (Chronic Sarcopenia): زمانی مطرح می‌شود که بیماری شش ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد و اغلب با افزایش سن یا بیماری‌های مزمن و پیشرونده همراه است.

نکته مهم اینکه این دسته‌بندی‌ها از جنبه‌های متفاوتی به سارکوپنی نگاه می‌کنند؛ اولیه و ثانویه به علت ایجاد و حاد و مزمن به مدت‌زمان بیماری اشاره دارند. همچنین در بسیاری از افراد، افزایش سن همراه با کم‌تحرکی، سوءتغذیه یا بیماری‌های زمینه‌ای است و ممکن است چند عامل به‌طور هم‌زمان در ایجاد کم‌ ماهیچگی نقش داشته باشند.

سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی) چه علائمی دارد؟

علائم سارکوپنیعلائم سارکوپنی معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است در مراحل اولیه به‌صورت ضعف خفیف عضلانی بروز کنند. با پیشرفت بیماری، کاهش قدرت و حجم عضلات می‌تواند فعالیت‌های روزمره مانند راه‌رفتن، برخاستن از صندلی و حفظ تعادل را دشوارتر کند.

علائم عضلانی سارکوپنی

مهم‌ترین تغییرات عضلانی در سارکوپنی عبارت‌اند از:

  • کاهش قدرت عضلانی: ضعف دست‌ها و پاها و دشواری در بلندکردن اجسام یا انجام فعالیت‌هایی که به نیروی عضلات نیاز دارند.

  • کاهش حجم عضلات: کوچک‌شدن و کاهش حجم عضلات، به‌ویژه در اندام‌ها.

علائم حرکتی و عملکردی سارکوپنی

کاهش قدرت و کارایی عضلات می‌تواند توانایی حرکتی و استقلال فرد در انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. این مشکلات شامل موارد زیر هستند:

  • دشواری در راه‌رفتن: کاهش سرعت راه‌رفتن، کوتاه‌شدن گام‌ها و خستگی زودرس هنگام حرکت.

  • مشکل در برخاستن از صندلی: دشواری در بلندشدن از حالت نشسته یا برخاستن از زمین بدون کمک دست‌ها.

  • اختلال در تعادل: کاهش توانایی حفظ تعادل و افزایش احتمال زمین‌خوردن.

  • کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره: دشواری در بالا رفتن از پله‌ها، حمل وسایل، خرید و انجام کارهای معمول زندگی.

علل و عوامل خطر سارکوپنی چیست؟

علل و عوامل خطر سارکوپنیسارکوپنی در اثر مجموعه‌ای از تغییرات مرتبط با عضلات، سیستم عصبی، وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی ایجاد می‌شود. برخی عوامل مستقیماً در ایجاد این بیماری نقش دارند و برخی دیگر احتمال بروز یا تشدید آن را افزایش می‌دهند.

عضلات بخش مهمی از بدن هستند و در حرکت، حفظ وضعیت بدن، تعادل و انجام فعالیت‌های روزمره نقش دارند. عملکرد طبیعی آن‌ها به فعالیت سیستم عصبی، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی وابسته است. با افزایش سن یا بروز برخی بیماری‌ها، ممکن است توده و قدرت عضلات کاهش یابد.

علل سارکوپنی

سازوکارهای مختلفی می‌توانند در کاهش توده، قدرت و کیفیت عضلات نقش داشته باشند. مهم‌ترین علل عبارت‌اند از:

  • تغییرات مرتبط با افزایش سن: با بالا رفتن سن، تغییراتی در ساختار عضلات، عملکرد اعصاب و فرایندهای ساخت و تجزیه پروتئین‌های عضلانی ایجاد می‌شود که می‌تواند به کاهش توده و قدرت عضلات منجر شود.

  • اختلال در ساخت و تجزیه پروتئین‌های عضلانی: برهم‌خوردن تعادل میان ساخت و تجزیه پروتئین‌ها می‌تواند به کاهش تدریجی بافت عضلانی منجر شود.

  • اختلال در عملکرد سیستم عصبی: تغییر در عملکرد اعصاب و ارتباط آن‌ها با عضلات می‌تواند بر فعال‌سازی عضلات و توانایی تولید نیرو تأثیر بگذارد.

  • تغییرات هورمونی و متابولیک: کاهش برخی هورمون‌های مؤثر بر حفظ عضلات و اختلالات متابولیک می‌توانند روند کاهش توده و قدرت عضلانی را تسریع کنند.

عوامل خطر سارکوپنی

برخی شرایط و عوامل می‌توانند احتمال ابتلا به سارکوپنی را افزایش دهند یا روند آن را تشدید کنند:

  • کم‌تحرکی و بی‌حرکتی: کاهش فعالیت بدنی، استراحت طولانی‌مدت در بستر و بستری‌شدن می‌توانند باعث کاهش حجم و قدرت عضلات شوند.

  • تغذیه نامناسب: دریافت ناکافی پروتئین و انرژی، تأمین مواد اولیه مورد نیاز برای حفظ و بازسازی عضلات را مختل می‌کند.

  • بیماری‌های مزمن: بیماری‌هایی مانند سرطان، نارسایی قلبی، بیماری مزمن کلیه و بیماری‌های التهابی می‌توانند در کاهش توده و قدرت عضلانی نقش داشته باشند.

مراجع علمی معتبر در زمینه سارکوپنی

مراجع علمی معتبر در زمینه سارکوپنیسارکوپنی در سال‌های اخیر مورد توجه گروه‌های علمی و تخصصی مختلف قرار گرفته است. هر یک از این مراجع از زاویه‌ای متفاوت به تعریف، تشخیص، ارزیابی و درمان این بیماری پرداخته‌اند. مهم‌ترین چارچوب‌های علمی و راهنماهای بین‌المللی در این زمینه عبارت‌اند از:

EWGSOP2 (گروه کاری اروپایی سارکوپنی در سالمندان)

یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین چارچوب‌های تشخیصی سارکوپنی است که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد. این گروه کاهش قدرت عضلانی را شاخص اولیه کم‌ ماهیچگی احتمالی، کاهش توده یا کیفیت عضلانی را معیار تأیید تشخیص و افت عملکرد فیزیکی را نشانه سارکوپنی شدید معرفی می‌کند.

GLIS (ابتکار رهبری جهانی در سارکوپنی)

یک ابتکار بین‌المللی با مشارکت متخصصان و نمایندگان گروه‌های علمی مختلف است که در سال ۲۰۲۴ تعریف مفهومی جهانی سارکوپنی را ارائه کرد. بر اساس این تعریف، توده عضلانی، قدرت عضلانی و قدرت اختصاصی عضله (قدرت تولیدشده متناسب با اندازه عضله) اجزای اصلی سارکوپنی هستند؛ درحالی‌که افت عملکرد فیزیکی از پیامدهای بیماری محسوب می‌شود.

AWGS (گروه کاری آسیایی سارکوپنی)

این گروه معیارهای تشخیص و ارزیابی سارکوپنی را با توجه به ویژگی‌های جمعیت آسیایی تدوین کرده است. نسخه به‌روزرسانی‌شده سال ۲۰۱۹ آن شامل معیارهای مشخصی برای قدرت عضلانی، توده عضلانی و عملکرد فیزیکی است و برای غربالگری در محیط‌های اجتماعی و بیمارستانی نیز الگوریتم‌های جداگانه ارائه می‌کند.

FNIH (بنیاد مؤسسه ملی سلامت آمریکا)

پروژه سارکوپنی این بنیاد با هدف استانداردسازی معیارهای پژوهشی، بر شناسایی کاهش قدرت عضلانی و توده بدون چربی اندام‌ها تمرکز دارد. معیارهای آن به‌ویژه در مطالعات جمعیتی و پژوهش‌های مرتبط با ارتباط قدرت عضلانی و توده عضلات کاربرد دارند.

ICFSR (فدراسیون بین‌المللی پژوهش‌های سارکوپنی و ضعف جسمانی)

این نهاد راهنمای بالینی بین‌المللی برای غربالگری، تشخیص و مدیریت سارکوپنی منتشر کرده است. توصیه‌های آن موضوعاتی مانند استفاده از آزمون SARC-F، ارزیابی سرعت راه‌رفتن، اندازه‌گیری توده عضلانی، تمرینات مقاومتی و دریافت پروتئین کافی را پوشش می‌دهد.

ISPRM (انجمن بین‌المللی طب فیزیکی و توانبخشی)

این انجمن از نهادهای بین‌المللی تخصصی در حوزه طب فیزیکی و توانبخشی است. رویکرد تخصصی این رشته در زمینه سارکوپنی بر ارزیابی قدرت و عملکرد عضلات، حفظ تحرک و استقلال فرد، پیشگیری از ناتوانی و طراحی برنامه‌های توانبخشی تأکید دارد.

ACR (کالج روماتولوژی آمریکا)

این انجمن مرجع اصلی تدوین تعریف یا معیارهای تشخیصی سارکوپنی نیست؛ اما از نظر ارتباط سارکوپنی با بیماری‌های روماتولوژیک اهمیت دارد. بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید، اسپوندیلیت آنکیلوزان و اسکلروز سیستمیک می‌توانند با کاهش توده و قدرت عضلانی همراه باشند. پژوهش‌های مرتبط با ACR در بررسی این ارتباط‌ها و عوارض عضلانی بیماری‌های روماتولوژیک قابل استفاده‌اند.

UEMS PRM (بخش طب فیزیکی و توانبخشی اتحادیه متخصصان پزشکی اروپا)

این بخش در سال ۲۰۲۶ مقاله‌ای اجماعی و مبتنی بر شواهد درباره نقش متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی در مراقبت از افراد مبتلا به سارکوپنی منتشر کرد. این سند بر پیشگیری، ارزیابی عملکرد، طراحی برنامه توانبخشی اختصاصی، تمرینات مقاومتی و ترکیبی و کاهش محدودیت‌های حرکتی تأکید دارد.

جمع‌بندی

با وجود تفاوت در معیارها و رویکردهای این مراجع، همگی بر اهمیت شناسایی زود هنگام سارکوپنی، ارزیابی دقیق وضعیت عضلات، توجه هم‌زمان به توده و قدرت عضلانی و بررسی تأثیر بیماری بر توانایی‌های حرکتی تأکید دارند. همچنین، فعالیت بدنی منظم، تمرینات مقاومتی، تغذیه مناسب و رسیدگی به بیماری‌های زمینه‌ای از محورهای مهم پیشگیری و مدیریت کم‌ ماهیچگی محسوب می‌شوند. هدف نهایی این اقدامات، حفظ سلامت عضلات، بهبود عملکرد جسمانی، پیشگیری از ناتوانی و حفظ استقلال فرد در فعالیت‌های روزمره است.

تشخیص سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی) چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی) چگونه انجام می‌شود؟تشخیص سارکوپنی با بررسی قدرت عضلات، اندازه‌گیری توده عضلانی و ارزیابی عملکرد فیزیکی انجام می‌شود. این ارزیابی‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا میزان درگیری عضلات و تأثیر بیماری بر توانایی حرکتی فرد را مشخص کند.

روش‌های تشخیص کم‌ ماهیچگی

برای تشخیص سارکوپنی، علاوه بر بررسی علائم و سابقه پزشکی، از آزمون‌های بالینی و روش‌های اندازه‌گیری ترکیب بدن استفاده می‌شود:

  • اندازه‌گیری قدرت عضلانی: قدرت گرفتن دست با دستگاه دینامومتر و آزمون برخاستن از صندلی برای ارزیابی قدرت عضلات به کار می‌روند.

  • اندازه‌گیری توده عضلانی: روش DXA (سنجش تراکم استخوان با جذب اشعه ایکس با انرژی دوگانه) و BIA (آنالیز امپدانس بیوالکتریکی) برای اندازه‌گیری توده عضلانی استفاده می‌شوند.

  • ارزیابی کیفیت و قدرت اختصاصی عضله: با مقایسه قدرت تولیدشده با مقدار عضله، می‌توان اطلاعاتی درباره کیفیت عملکردی عضلات به دست آورد. کاهش قدرت نسبت به اندازه عضله می‌تواند نشان‌دهنده افت قدرت اختصاصی عضله باشد.

  • بررسی عملکرد فیزیکی: آزمون سرعت راه‌رفتن، آزمون برخاستن و حرکت و آزمون راه‌رفتن شش‌دقیقه‌ای برای ارزیابی توانایی حرکتی و استقامت فرد استفاده می‌شوند.

بر اساس معیارهای اجماعی EWGSOP2 (گروه کاری اروپایی سارکوپنی در سالمندان)، کاهش قدرت عضلانی احتمال سارکوپنی را مطرح می‌کند، کاهش توده یا کیفیت عضلانی به تأیید تشخیص کمک می‌کند و همراهی این موارد با افت عملکرد فیزیکی نشان‌دهنده سارکوپنی شدید است.

طبقه‌بندی شدت سارکوپنی

بر اساس معیارهای اجماعی EWGSOP2 (گروه کاری اروپایی سارکوپنی در سالمندان)، سارکوپنی از نظر شدت به سه مرحله تقسیم می‌شود:

  • سارکوپنی احتمالی: زمانی مطرح می‌شود که قدرت عضلانی کاهش یافته باشد.

  • سارکوپنی تأییدشده: علاوه بر کاهش قدرت عضلانی، کاهش توده یا کیفیت عضلانی نیز وجود داشته باشد.

  • سارکوپنی شدید: علاوه بر کاهش قدرت و توده یا کیفیت عضلانی، عملکرد فیزیکی فرد نیز دچار افت شده باشد؛ برای مثال، سرعت راه‌رفتن کاهش یابد یا انجام فعالیت‌های حرکتی دشوار شود.

پیشگیری از سارکوپنی چگونه انجام می‌شود؟

پیشگیری از سارکوپنیپیشگیری از کم‌ ماهیچگی به حفظ سلامت عضلات و جلوگیری از کاهش تدریجی توده و قدرت آن‌ها کمک می‌کند. توجه به فعالیت بدنی، تغذیه و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای در این زمینه اهمیت دارد.

مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از سارکوپنی

  • فعالیت بدنی منظم: پرهیز از کم‌تحرکی و انجام فعالیت‌های جسمانی متناسب با توانایی فرد.

  • تمرینات مقاومتی: انجام تمرینات قدرتی با وزنه، کش‌های مقاومتی یا وزن بدن برای حفظ قدرت و توده عضلات.

  • تغذیه مناسب: دریافت کافی پروتئین و انرژی روزانه برای تأمین نیازهای عضلات.

  • حفظ وزن مناسب: جلوگیری از کاهش وزن ناخواسته و سوءتغذیه که می‌توانند باعث کاهش توده عضلانی شوند.

  • کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: تشخیص و درمان بیماری‌های مزمن و اختلالات تغذیه‌ای مؤثر بر سلامت عضلات.

  • حفظ تحرک در دوران بیماری: پرهیز از بی‌حرکتی طولانی‌مدت و بازگشت تدریجی به فعالیت بدنی پس از بیماری یا بستری‌شدن.

درمان سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی) چگونه انجام می‌شود؟

درمان سارکوپنی(کم‌ ماهیچگی)درمان کم‌ ماهیچگی بر اساس میزان کاهش توده و قدرت عضلانی، وضعیت جسمانی و بیماری‌های همراه فرد برنامه‌ریزی می‌شود. هدف از درمان، افزایش یا حفظ قدرت و توده عضلانی، بهبود عملکرد حرکتی و کاهش خطر عوارضی مانند زمین‌خوردن است.

روش‌های درمان سارکوپنی

  • تمرینات مقاومتی: این تمرینات با استفاده از وزنه، کش‌های مقاومتی یا وزن بدن، بار مکانیکی مناسبی بر عضلات وارد می‌کنند و به حفظ یا افزایش توده و قدرت عضلانی کمک می‌کنند.

  • تمرینات قدرتی: این تمرینات با هدف افزایش توانایی عضلات در تولید نیرو و بهبود عملکرد آن‌ها انجام می‌شوند و به فرد کمک می‌کنند فعالیت‌هایی مانند بلندشدن از صندلی، بالا رفتن از پله‌ها و حمل اجسام را آسان‌تر انجام دهد.
  • تمرینات تعادلی: با هدف بهبود کنترل وضعیت بدن و حفظ ثبات هنگام ایستادن و حرکت انجام می‌شوند و به کاهش خطر زمین‌خوردن کمک می‌کنند.

  • تمرینات عملکردی: حرکات مشابه فعالیت‌های روزمره مانند برخاستن از صندلی و بالا رفتن از پله‌ها را شامل می‌شوند و به بهبود توانایی حرکتی و استقلال فرد کمک می‌کنند.

  • تمرینات راه‌رفتن: به بهبود سرعت، الگوی راه‌رفتن، استقامت حرکتی و توانایی جابه‌جایی کمک می‌کنند.

  • تمرینات هماهنگی حرکتی: با تقویت هماهنگی بین عضلات و سیستم عصبی، کنترل بهتر حرکات و ثبات بدن را بهبود می‌بخشند.

  • تمرینات هوازی: فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری متناسب با توان فرد به بهبود استقامت قلبی‌تنفسی و افزایش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره کمک می‌کنند.

  • اصلاح تغذیه: دریافت پروتئین کافی و انرژی متناسب با نیاز بدن برای بازسازی و حفظ عضلات ضروری است. در برخی افراد، اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای نیز اهمیت دارد.

  • درمان بیماری‌های زمینه‌ای: کنترل بیماری‌های مزمن، اختلالات هورمونی و مشکلات متابولیک می‌تواند به بهبود شرایط عضلات و اثربخشی برنامه درمانی کمک کند.

برنامه ورزشی و تغذیه‌ای باید با توجه به سن، توانایی جسمانی، بیماری‌های همراه و شدت ضعف عضلانی تنظیم شود. ترکیب تمرینات مقاومتی، تعادلی و هوازی معمولاً بخش مهمی از برنامه توانبخشی این افراد را تشکیل می‌دهد.

برای سارکوپنی به چه متخصصی مراجعه کنیم؟

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی می‌تواند با بررسی قدرت و توده عضلانی، ارزیابی عملکرد حرکتی و شناسایی عوامل زمینه‌ای، در تشخیص و برنامه‌ریزی درمان سارکوپنی نقش داشته باشد. در صورت نیاز، متخصص تغذیه و سایر پزشکان مرتبط نیز در روند درمان مشارکت می‌کنند.

در کنار متخصص طب فیزیکی و توانبخشی، بسته به سن، وضعیت جسمانی و علت ایجاد سارکوپنی، ممکن است مراجعه به متخصصان دیگری نیز ضرورت داشته باشد:

  • متخصص سالمندان (طب سالمندی): در سالمندان، به‌ویژه افرادی که علاوه بر سارکوپنی با چند بیماری زمینه‌ای، ضعف عمومی یا کاهش استقلال در فعالیت‌های روزمره مواجه هستند، ارزیابی و مدیریت مشکلات مرتبط با افزایش سن را بر عهده دارد.

  • متخصص تغذیه: با بررسی وضعیت تغذیه، دریافت پروتئین و انرژی و احتمال کمبودهای تغذیه‌ای، برنامه غذایی متناسب با نیاز فرد را تنظیم می‌کند.

  • متخصص غدد و متابولیسم: در صورت وجود اختلالات هورمونی یا متابولیک، مانند بیماری‌های تیروئید، دیابت یا برخی اختلالات مرتبط با سوخت‌وساز بدن، به بررسی و درمان این عوامل کمک می‌کند.

  • متخصص مغز و اعصاب: اگر ضعف عضلانی با علائمی مانند بی‌حسی، اختلال تعادل، کاهش رفلکس‌ها یا نشانه‌های بیماری‌های عصبی همراه باشد، برای بررسی اختلالات سیستم عصبی ضرورت دارد.

  • متخصص داخلی: در افرادی که احتمال می‌رود سارکوپنی با بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های قلبی، ریوی، کلیوی یا کبدی ارتباط داشته باشد، به بررسی و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای کمک می‌کند.

در صورت نیاز، فیزیوتراپیست و کاردرمانگر نیز در اجرای تمرینات توانبخشی، بهبود قدرت و تعادل و افزایش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره مشارکت می‌کنند.

البته همه افراد مبتلا به سارکوپنی به مراجعه هم‌زمان به این متخصصان نیاز ندارند. انتخاب پزشک یا اعضای تیم درمان بر اساس شرایط فرد و عوامل زمینه‌ای انجام می‌شود.

سخن پایانی

سارکوپنی (کم‌ ماهیچگی) فراتر از کاهش حجم عضلات است و با تغییر در قدرت، کیفیت و عملکرد عضلات اسکلتی همراه می‌شود. این بیماری ممکن است به‌تدریج پیشرفت کند و با ضعف عضلانی، اختلال در تعادل، کاهش سرعت راه‌رفتن و دشواری در انجام فعالیت‌های روزمره همراه باشد.

ارزیابی قدرت و توده عضلانی، بررسی عملکرد حرکتی و شناسایی عوامل زمینه‌ای، بخش‌های مهم تشخیص و مدیریت سارکوپنی هستند. ترکیب تمرینات مقاومتی، تمرینات تعادلی و هوازی با تغذیه مناسب و کنترل بیماری‌های همراه می‌تواند به حفظ توان عضلانی، کاهش محدودیت‌های حرکتی و حفظ استقلال فرد کمک کند.

دکتر اسماعیل نوریمشاهده نوشته ها

Avatar for دکتر اسماعیل نوری

دانش آموخته دوره تخصص طب فیزیکی و توانبخشی در دانشگاه علوم پزشکی ایران، با 18 سال تجربه بالینی و مطب

بدون نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *