درمان اضافه‌ وزن و چاقی

دارو درمانی برای اضافه وزن و چاقی

دارودرمانی یکی از روش‌های پزشکی کاهش وزن است که در افراد واجد شرایط و معمولاً در کنار اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و تغییر سبک زندگی استفاده می‌شود. داروهای کاهش وزن از طریق مکانیسم‌های مختلفی مانند کاهش اشتها، افزایش احساس سیری، تأثیر بر هورمون‌های تنظیم‌کننده اشتها و کاهش جذب چربی عمل می‌کنند. انتخاب دارو به شاخص توده بدنی (BMI)، بیماری‌های همراه، شرایط پزشکی و منع مصرف‌های احتمالی بستگی دارد.

انواع داروهای مورد استفاده برای کاهش وزن

۱. داروهای آگونیست گیرنده GLP-1

این داروها با اثر بر گیرنده‌های پپتید شبه گلوکاگون نوع یک (GLP-1)، به تنظیم اشتها، افزایش احساس سیری، کاهش دریافت غذا و کنترل قند خون کمک می‌کنند.

• لیراگلوتاید (Liraglutide): برندهای جهانی ساکسندا (Saxenda) و ویکتوزا (Victoza)؛ نمونه‌های ایرانی ملیتاید و ماسیزا.

• سماگلوتاید (Semaglutide): برندهای جهانی ویگووی (Wegovy) و اوزمپیک (Ozempic)؛ نمونه‌های ایرانی سایمرا، ولوریتا و سماکتو.

۲. داروهای دوگانه مؤثر بر گیرنده‌های GIP و GLP-1

این داروها هم‌زمان بر دو مسیر هورمونی تنظیم‌کننده اشتها و متابولیسم گلوکز اثر می‌گذارند و می‌توانند به کاهش قابل‌توجه وزن بدن کمک کنند.

تیرزپاتاید (Tirzepatide): برندهای جهانی مانجارو (Mounjaro) و زپباند (Zepbound)؛ نمونه‌های ایرانی اسپارتینا، زیکورپا و تیرزکتو.

۳. داروهای مهارکننده جذب چربی

این داروها با مهار آنزیم لیپاز در دستگاه گوارش، جذب بخشی از چربی غذایی را کاهش می‌دهند.

اورلیستات (Orlistat): برندهای جهانی زنیکال (Xenical) و آلی (Alli)؛ این دارو در ایران نیز با نام‌های تجاری و ژنریک مختلف عرضه می‌شود.

۴. داروهای ترکیبی مؤثر بر اشتها و سیستم عصبی مرکزی

این داروها با تأثیر بر مسیرهای عصبی مرتبط با اشتها، سیری و رفتارهای غذایی به کاهش دریافت غذا کمک می‌کنند.

• نالترکسون و بوپروپیون (Naltrexone/Bupropion): برند جهانی کانتراو (Contrave).

• فنترمین و توپیرامات (Phentermine/Topiramate): برند جهانی کیسمیا (Qsymia).

چه افرادی به دارودرمانی برای کاهش وزن نیاز دارند؟

دارودرمانی معمولاً برای افرادی در نظر گرفته می‌شود که علاوه بر اصلاح تغذیه و فعالیت بدنی، به مداخله دارویی نیز نیاز دارند. معیارهای رایج شروع دارودرمانی عبارت‌اند از:

• شاخص توده بدنی (BMI) برابر یا بیشتر از ۳۰

• شاخص توده بدنی برابر یا بیشتر از ۲۷ همراه با بیماری مرتبط با وزن مانند دیابت نوع ۲، فشارخون بالا یا اختلالات چربی خون

• پاسخ ناکافی به مداخلات تغذیه‌ای، ورزشی و رفتاری

• وجود شرایط پزشکی که کاهش وزن بیشتر برای بهبود سلامت ضروری باشد.

عوارض و محدودیت‌های داروهای کاهش وزن

عوارض داروهای کاهش وزن به نوع دارو، مقدار مصرف و شرایط فرد بستگی دارد. برخی عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

• تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست

• کاهش بیش از حد اشتها و دریافت ناکافی مواد غذایی

• دردهای شکمی و مشکلات گوارشی

• احتمال کاهش توده عضلانی در صورت کاهش وزن نامناسب

• عوارض اختصاصی هر گروه دارویی و تداخلات دارویی

• احتمال بازگشت بخشی از وزن پس از قطع دارو

آیا داروهای کاهش وزن باید طولانی‌مدت مصرف شوند؟

مدت مصرف دارو به نوع فرآورده، میزان پاسخ به درمان، عوارض و شرایط جسمانی فرد بستگی دارد. برخی داروهای چاقی برای مدیریت طولانی‌مدت وزن طراحی شده‌اند و قطع آن‌ها ممکن است با بازگشت بخشی از وزن همراه باشد. بنابراین، تصمیم درباره ادامه، تغییر یا قطع دارو باید با ارزیابی پزشک انجام شود.

اوزمپیک و ویکتوزا عمدتاً برای درمان دیابت نوع ۲ عرضه شده‌اند، درحالی‌که ویگووی و ساکسندا فرآورده‌هایی با کاربرد اختصاصی مدیریت وزن هستند. همچنین مجوز مصرف داروها ممکن است بر اساس کشور و فرآورده متفاوت باشد. نام برندهای ایرانی نیز باید پیش از انتشار با فهرست رسمی فرآورده‌های ثبت‌شده سازمان غذا و دارو تطبیق داده شود.