فهرست مطالب
چه زمانی برای پوکی استخوان باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فردی دچار شکستگی پس از یک زمین خوردن ساده یا ضربه خفیف شده باشد، کاهش قد پیدا کرده باشد، قوز جدید ستون فقرات ایجاد شده باشد، یا عوامل خطر مهمی برای پوکی استخوان داشته باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
همچنین افرادی که داروی پوکی استخوان مصرف می‌کنند باید برای بررسی پاسخ به درمان، عوارض احتمالی و تعیین مدت ادامه درمان طبق برنامه پزشک پیگیری شوند. در صورت بروز عوارض غیرعادی یا نیاز به قطع یا تغییر دارو نیز نباید این کار بدون مشورت پزشک انجام شود.
پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان یک بیماری استخوانی است که در آن تراکم و جرم استخوان کاهش می‌یابد، استخوان‌ها ضعیف می شوند و خطر شکستگی افزایش می‌یابد.
علائم پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان اغلب یک بیماری “بی صدا” است که هیچ علامتی ندارد، تا زمانی که استخوان شکسته شود. شکستگی ممکن است در اثر زمین خوردن یا حتی استرس جزئی رخ دهد. پوکی استخوان بیماری خاموش نامیده می شود زیرا معمولاً تا زمانی که استخوان شکسته نشود هیچ علامتی ندارد.
علائم پوکی استخوان در اثر شکستگی مهره ها شامل کمردرد شدید، کاهش قد و ناهنجاری های ستون فقرات مانند قوز کردن یا کیفوز است. استخوان‌های متاثر از پوکی استخوان می‌توانند به قدری شکننده شوند که ممکن است شکستگی‌ها خود به خود یا در اثر افتادن‌های جزئی مانند افتادن از حالت ایستاده یا فعالیت‌های عادی مانند خم شدن، بلند کردن یا حتی سرفه ایجاد شوند.
عوامل ایجاد پوکی استخوان
پوکی استخوان در زنان مسن‌تر شایع‌تر است، اما مردان نیز در معرض خطر هستند، به ویژه پس از 70 سالگی. عواملی که باعث افزایش خطر می‌شوند عبارتند از : زن بودن، سن بالا، جثه کوچک، نژادهای خاص، سابقه خانوادگی، تغییرات هورمونی، رژیم غذایی نامناسب، برخی شرایط پزشکی. و استفاده از برخی داروها.
برای کمک به پیشگیری از پوکی استخوان، توصیه هایی شامل ورزش تحمل وزن، پرهیز از سوء مصرف الکل، ترک سیگار، مصرف داروهای تجویزی و مصرف رژیم غذایی غنی از کلسیم و ویتامین D می باشد.
پوکی استخوان افراد با هر زمینه‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بنابراین درک عوامل خطر و انجام اقدامات پیشگیرانه مهم است، به خصوص با افزایش سن. تشخیص و درمان به موقع می تواند به کاهش خطر شکستگی استخوان کمک کند.
درمان پوکی استخوان
درمان پوکی استخوان معمولاً شامل ترکیبی از روش‌های زیر است :
- ورزش : ورزش های منظم با تحمل وزن مانند پیاده روی، یوگا و پیلاتس می تواند به تقویت استخوان ها و بهبود تعادل برای جلوگیری از شکستگی کمک کند.
- مکمل ها : مکمل های کلسیم و ویتامین D برای کمک به حفظ تراکم استخوان توصیه شوند.
- داروها : داروهای رایج پوکی استخوان شامل درمان های هورمونی، بیس فسفونات ها، و داروهای تزریقی مانند آنالوگ های هورمون پاراتیروئید، دنوزوماب و روموسوزوماب است. این داروها باعث کاهش تحلیل استخوان و/یا افزایش تشکیل استخوان می شوند.
هدف اصلی درمان پوکی استخوان جلوگیری از شکستگی استخوان با حفظ یا بهبود استحکام استخوان است. تعیین بهترین ترکیب از ورزش ها، مکمل ها و داروها برای رفع نیازهای فردی توسط پزشک متخصص تعیین و تجویز می شود.
چه کسانی به داروی پوکی استخوان نیاز دارند؟
همه افرادی که تراکم استخوان پایینی دارند، لزوماً به یک نوع داروی پوکی استخوان نیاز ندارند. تصمیم برای شروع درمان دارویی بر اساس میزان کاهش تراکم استخوان، خطر شکستگی، سابقه شکستگی ناشی از ضربه خفیف، سن، شرایط پزشکی و برخی داروهای مصرفی گرفته می‌شود.
افرادی که در معرض خطر بالای شکستگی قرار دارند، معمولاً بیشترین سود را از درمان دارویی می‌برند. در بیماران با خطر بسیار بالای شکستگی، مانند افرادی که دچار شکستگی‌های متعدد یا بعضی انواع شکستگی مهره‌ای شده‌اند، ممکن است پزشک در شرایط مناسب داروهای استخوان‌ساز را نیز در نظر بگیرد.
انتخاب دارو باید توسط پزشک و متناسب با شرایط هر فرد انجام شود؛ بنابراین نمی‌توان یک دارو را برای همه بیماران به عنوان مناسب‌ترین گزینه معرفی کرد.
قرص و یا داروهای پوکی استخوان
قرص و یا داروهای پوکی استخوان را می توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد : داروهای ضد جذب و آنابولیک.
داروهای ضد جذب مانند بیس فسفونات ها، تعدیل کننده های انتخابی گیرنده استروژن (SERM) و دنوزوماب با کاهش سرعت تحلیل استخوان کار می کنند.
بیس فسفونات ها، از جمله آلندرونات، ریزدرونات و زولدرونیک اسید، درمان های خط اول برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان هستند. این داروها به طور موثری تراکم مواد معدنی استخوان را افزایش می دهند و خطر شکستگی های مهره ای و غیر مهره ای را کاهش می دهند.
رالوکسیفن، یک SERM، و دنوزوماب، یک آنتی بادی مونوکلونال نیز گزینه‌های موثر ضد جذب هستند.
عوامل آنابولیک، مانند تری پاراتید و آبالوپاراتید، تشکیل استخوان جدید را تحریک می کنند. تری پاراتید و آبالوپاراتید عوامل آنابولیک هستند که استئوبلاست ها، سلول های مسئول تشکیل استخوان را تحریک می کنند. این داروها با افزایش تراکم استخوان خطر شکستگی را کاهش می دهند، به ویژه در بیماران مبتلا به پوکی استخوان شدید یا سابقه شکستگی.
سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) داروهایی را برای پیشگیری، کند کردن یا توقف پیشرفت پوکی استخوان تایید کرده است. مصرف داروی پوکی استخوان تجویزی، همراه با دریافت کلسیم کافی، ویتامین D و ورزش منظم، می تواند به کاهش خطر شکستگی استخوان به دلیل پوکی استخوان کمک کند.
داروی پوکی استخوان چگونه عمل می‌کند؟
هدف اصلی درمان پوکی استخوان، برقراری تعادل میان تحلیل (جذب) استخوان و تشکیل استخوان جدید است. برخی داروها با کاهش سرعت تحلیل استخوان، از کاهش بیشتر تراکم استخوان جلوگیری می‌کنند؛ این داروها در گروه داروهای ضدجذب قرار می‌گیرند. گروه دیگری از داروها با تحریک استخوان‌سازی، تشکیل استخوان جدید را افزایش می‌دهند و به آنها داروهای آنابولیک یا استخوان‌ساز گفته می‌شود.
در نهایت، هدف درمان دارویی پوکی استخوان افزایش استحکام استخوان و کاهش خطر شکستگی است.
مکانیسم اثر داروهای پوکی استخوان
داروهای پوکی استخوان با هدف قرار دادن مسیرهای مختلفی که در فرایند بازسازی و نوسازی استخوان نقش دارند، عمل می‌کنند. مهم‌ترین مکانیسم‌های اثر داروهای رایج عبارت‌اند از:
- بیس‌فسفونات‌ها مانند آلندرونات و ریزدرونات: فعالیت استئوکلاست‌ها را مهار می‌کنند و در نتیجه سرعت تحلیل و برداشت استخوان کاهش می‌یابد.
- دنوزوماب: یک آنتی‌بادی مونوکلونال است که به RANKL متصل می‌شود. RANKL نقش مهمی در تشکیل، فعالیت و بقای استئوکلاست‌ها دارد؛ بنابراین مهار آن باعث کاهش تحلیل استخوان می‌شود.
- تری‌پاراتید: شکل نوترکیب هورمون پاراتیروئید (PTH) است که با تحریک فعالیت استئوبلاست‌ها، تشکیل استخوان جدید را افزایش می‌دهد.
- تعدیل‌کننده‌های انتخابی گیرنده استروژن (SERM) مانند رالوکسیفن: با اتصال به گیرنده‌های استروژن، برخی از اثرات مفید استروژن بر بافت استخوان را تقلید می‌کنند و به کاهش تحلیل استخوان کمک می‌کنند.
- کلسی‌تونین: فعالیت استئوکلاست‌ها را مهار می‌کند و در نتیجه سرعت تحلیل استخوان کاهش می‌یابد. امروزه کاربرد آن در درمان پوکی استخوان نسبت به بسیاری از داروهای جدید محدودتر است.
بهترین قرص برای پوکی استخوان کدام است؟
یک قرص واحد را نمی‌توان برای همه افراد مبتلا به پوکی استخوان مناسب دانست. انتخاب دارو به عواملی مانند خطر شکستگی، سن، وضعیت کلی سلامت، عملکرد کلیه، بیماری‌های همراه، داروهای مصرفی و تحمل فرد نسبت به شکل دارویی بستگی دارد.
بیس‌فسفونات‌های خوراکی مانند آلندرونات و ریزدرونات از گزینه‌های دارویی مهم برای بسیاری از بیماران هستند و در افراد مناسب می‌توانند خطر شکستگی را کاهش دهند. در برخی بیماران نیز داروهایی مانند دنوزوماب، رالوکسیفن یا داروهای استخوان‌ساز ممکن است مورد استفاده قرار گیرند.
بنابراین، پاسخ به این سؤال که چه قرصی برای پوکی استخوان خوب است؟ برای هر فرد متفاوت است و بهتر است بر اساس میزان خطر شکستگی و شرایط پزشکی بیمار تعیین شود.
| کلاس دارویی | نام ژنریک | نام تجاری | شکل مصرف | فرکانس مصرف | جنسیت |
|---|---|---|---|---|---|
| بیس‌فسفونات‌ها | آلندرونات | Fosamax، Fosamax Plus D | خوراکی (قرص، محلول) | روزانه / هفتگی | زنان و مردان |
| بیس‌فسفونات‌ها | آلندرونات | Binosto | خوراکی (قرص جوشان) | هفتگی | زنان و مردان |
| بیس‌فسفونات‌ها | ایباندرونات (Ibandronate) | Boniva | خوراکی (قرص) | ماهانه | زنان |
| بیس‌فسفونات‌ها | ایباندرونات (Ibandronate) | Boniva | تزریق داخل وریدی (IV) | هر ۳ ماه یکبار | زنان |
| بیس‌فسفونات‌ها | ریزدرونات | Actonel | خوراکی (قرص) | روزانه / هفتگی / ماهانه | زنان و مردان |
| بیس‌فسفونات‌ها | ریزدرونات | Atelvia | خوراکی (قرص) | هفتگی | زنان |
| بیس‌فسفونات‌ها | زولدرونیک اسید | Reclast | انفوزیون داخل وریدی (IV) | یکبار در سال / هر دو سال یکبار | زنان و مردان |
| مهارکننده لیگاند RANK (RANKL) | دنوزوماب | Prolia | تزریق | هر ۶ ماه یکبار | زنان و مردان |
| استروژن (هورمون‌درمانی) | استروژن | برندهای متعدد | خوراکی (قرص) | روزانه | زنان |
| استروژن (هورمون‌درمانی) | استروژن | برندهای متعدد | ترانس‌درمال (پچ پوستی) | دو بار در هفته / هفتگی | زنان |
| تعدیل‌کننده انتخابی گیرنده استروژن (SERM) | رالوکسیفن | Evista | خوراکی (قرص) | روزانه | زنان |
| کمپلکس استروژن خاص بافتی (TSEC) | استروژن / بازودوکسیفن | Duavee | خوراکی (قرص) | روزانه | زنان |
| مهارکننده اسکلروستین | روموسوزوماب | Evenity | تزریق | ۲۱۰ میلی‌گرم در ماه، به مدت ۱۲ ماه | زنان |
| عوامل آنابولیک | تری‌پاراتید | Forteo | تزریق | روزانه | زنان و مردان |
| عوامل آنابولیک | تری‌پاراتید | Bonsity | تزریق | روزانه | زنان و مردان |
| آنالوگ پروتئین مرتبط با هورمون پاراتیروئید (PTHrP) | آبالوپاراتید | Tymlos | تزریق | روزانه | زنان و مردان |
قرص هفتگی پوکی استخوان
برخی از داروهای خوراکی پوکی استخوان به صورت هفتگی مصرف می‌شوند و می‌توانند برای بیمارانی که نیاز به درمان با بیس‌فسفونات خوراکی دارند گزینه مناسبی باشند. آلندرونات و برخی فرآورده‌های ریزدرونات از جمله داروهایی هستند که در برنامه‌های مصرف هفتگی استفاده می‌شوند.
نحوه مصرف این داروها اهمیت زیادی دارد. برای مثال، برخی بیس‌فسفونات‌های خوراکی باید صبح و با معده خالی همراه با آب مصرف شوند و پس از مصرف نیز بیمار نباید برای مدت مشخصی دراز بکشد. رعایت دستور دقیق فرآورده باعث جذب بهتر دارو و کاهش مشکلات گوارشی می‌شود.
اگر بیمار به دلیل برنامه مصرف هفتگی، عوارض گوارشی یا دلایل دیگر با داروی خوراکی مشکل داشته باشد، پزشک می‌تواند گزینه‌های دیگری از جمله داروهای تزریقی یا وریدی را بررسی کند
بیس فسفونات ها
بیس‌فسفونات‌های خوراکی مانند آلندرونات و برخی فرآورده‌های ریزدرونات باید طبق دستور فرآورده، معمولاً صبح و با معده خالی و همراه با یک لیوان کامل آب مصرف شوند. پس از مصرف این داروها باید از دراز کشیدن خودداری کرد و تا زمان توصیه‌شده برای هر دارو، غذا، نوشیدنی‌های دیگر و داروهای خوراکی مصرف نشود. مهم است بعد از مصرف آنها برای غذا یا مصرف سایر داروها مدتی صبر کنید :
● آلندرونات یا ریزدرونات : حداقل 30 دقیقه صبر کنید.
● Ibandronate : حداقل یک ساعت صبر کنید.
این دستورالعمل ها جذب دارو را بهبود می بخشد و عوارض جانبی را به حداقل می رساند. پس از مصرف هر گونه بیس فسفونات خوراکی، حداقل 30 دقیقه در حالت ایستاده (نشسته یا ایستاده) بمانید تا خطر رفلاکس اسید و مشکلات گوارشی کاهش یابد.
آمپول و داروهای تزریقی پوکی استخوان
برخی از داروهای پوکی استخوان به‌صورت تزریقی یا انفوزیون وریدی تجویز می‌شوند و می‌توانند برای بیمارانی که به درمان دارویی نیاز دارند، گزینه مناسبی باشند. از جمله این داروها می‌توان به زولدرونیک اسید، دنوزوماب، تری‌پاراتید، آبالوپاراتید و روموسوزوماب اشاره کرد. نوع دارو، روش تزریق و فاصله بین دوزها به وضعیت بیمار، میزان خطر شکستگی و نوع پوکی استخوان بستگی دارد.
داروهای تزریقی لزوماً قوی‌تر از داروهای خوراکی نیستند و انتخاب آنها باید بر اساس شرایط فردی انجام شود. بعضی از این داروها برای کاهش تحلیل استخوان و برخی دیگر برای تحریک تشکیل استخوان جدید استفاده می‌شوند.
زولدرونیک اسید
زولدرونیک اسید یکی از بیس‌فسفونات‌هاست که برای درمان پوکی استخوان به صورت انفوزیون داخل وریدی تجویز می‌شود. در درمان پوکی استخوان، این دارو معمولاً به‌صورت سالانه تجویز می‌شود و در برخی شرایط ممکن است فاصله درمان متفاوت باشد.
پس از نخستین نوبت زولدرونیک اسید، بعضی بیماران ممکن است طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت دچار واکنش حاد شبیه آنفلوآنزا، مانند تب، لرز، درد عضلانی، خستگی یا بدن‌درد شوند. این علائم معمولاً موقتی هستند و در بسیاری از افراد در نوبت‌های بعدی شدت کمتری دارند. استفاده از استامینوفن، در صورت مناسب بودن برای بیمار و طبق نظر پزشک، می‌تواند به کاهش این علائم کمک کند.
پیش از تجویز زولدرونیک اسید، پزشک معمولاً وضعیت عملکرد کلیه و سطح کلسیم را بررسی می‌کند. دریافت کافی مایعات و توجه به وضعیت کلسیم و ویتامین D نیز اهمیت دارد.
مانند سایر بیس‌فسفونات‌ها، خطر استئونکروز فک در دوزهای مورد استفاده برای پوکی استخوان بسیار کم است. رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک اهمیت دارد و در صورت نیاز به اقدامات تهاجمی دندانپزشکی، بهتر است پزشک و دندانپزشک درباره شرایط بیمار و ادامه درمان با یکدیگر هماهنگ شوند.
مصرف طولانی‌مدت بیس‌فسفونات‌ها ممکن است با افزایش بسیار کم خطر شکستگی فمور آتیپیک همراه باشد. به همین دلیل، پس از چند سال درمان، پزشک باید با توجه به خطر شکستگی و پاسخ بیمار، نیاز به ادامه درمان یا توقف موقت آن را ارزیابی کند. این تصمیم برای همه بیماران یکسان نیست و نباید صرفاً بر اساس گذشت پنج سال از درمان، به‌طور خودکار دارو قطع شود.
پرولیا
داروی دنوزوماب(نام تجاری : Prolia) پروتئینی را که در تحلیل استخوان نقش دارد را مهار می کند،این مکانیسم برای افراد مبتلا به پوکی استخوان مفید است، زیرا با ارتقای اسکلت سالم‌تر به کاهش خطر شکستگی کمک می‌کند. به صورت تزریق زیر جلدی هر شش ماه یکبار، به طور کلی به خوبی تحمل می شود.
اگرچه عوارض جانبی بالقوه آن شامل عفونت های پوستی (سلولیت)، اگزما، و کاهش مختصر سطح کلسیم خون است که معمولاً برای بیمارانی که عملکرد کلیوی خوب و دریافت کافی کلسیم دارند، نگران کننده نیست.
داروی پوکی استخوان شدید
در افرادی که پوکی استخوان شدید دارند یا در معرض خطر بسیار بالای شکستگی هستند، انتخاب دارو ممکن است با بیماران دارای خطر متوسط متفاوت باشد. در بعضی از این بیماران، به‌ویژه در صورت وجود شکستگی‌های متعدد یا برخی شکستگی‌های مهره‌ای، داروهای استخوان‌ساز مانند تری‌پاراتید یا آبالوپاراتید و در برخی زنان یائسه روموسوزوماب می‌توانند مورد توجه قرار گیرند.
این داروها برای همه بیماران مناسب نیستند و معمولاً دوره مصرف مشخصی دارند. پس از پایان دوره برخی درمان‌های استخوان‌ساز نیز ممکن است پزشک درمان ضدجذب را برای حفظ افزایش تراکم استخوان در نظر بگیرد.
به همین دلیل، درمان پوکی استخوان شدید باید بر اساس ارزیابی دقیق خطر شکستگی و شرایط فردی بیمار انتخاب شود و مصرف خودسرانه دارو توصیه نمی‌شود.
کارهای دندانپزشکی در مصرف بیس‌فسفونات‌ها
خطر بروز استئونکروز فک مرتبط با دارو (MRONJ) در بیمارانی که بیس‌فسفونات‌ها را با دوزهای معمول برای پوکی استخوان مصرف می‌کنند، بسیار پایین است. با این حال، برخی اقدامات تهاجمی دندانپزشکی، به‌ویژه کشیدن دندان و جراحی‌های همراه با دستکاری استخوان، می‌توانند این خطر را افزایش دهند. به همین دلیل، رعایت بهداشت دهان و دندان، درمان بیماری‌های دهان و دندان و پیگیری منظم دندانپزشکی اهمیت دارد.
مصرف بیس‌فسفونات به این معنا نیست که بیمار باید از درمان دندانپزشکی خودداری کند یا دارو را خودسرانه قطع کند. در بیشتر موارد، درمان‌های معمول دندانپزشکی را می‌توان بدون تغییر در برنامه مصرف دارو انجام داد. اگر بیمار به یک اقدام تهاجمی مانند کشیدن دندان نیاز داشته باشد، تصمیم‌گیری باید بر اساس وضعیت دهان و دندان، نوع و مدت مصرف بیس‌فسفونات و میزان خطر شکستگی انجام شود.
آیا باید بیس‌فسفونات را قبل از دندانپزشکی قطع کرد؟
قطع بیس‌فسفونات پیش از اقدامات دندانپزشکی برای همه بیماران به‌طور روتین توصیه نمی‌شود. شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد قطع موقت دارو قبل از کشیدن دندان یا جراحی دندان، خطر استئونکروز فک را به‌طور قابل‌اعتماد کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، قطع درمان ممکن است باعث کاهش محافظت بیمار در برابر شکستگی شود.
بنابراین، بیس‌فسفونات نباید صرفاً به دلیل انجام یک اقدام دندانپزشکی و بدون نظر پزشک قطع شود.
اقدامات لازم پیش از درمان دندانپزشکی
پیش از انجام اقدامات تهاجمی، بیمار باید دندانپزشک را از مصرف بیس‌فسفونات، نام دارو، مدت مصرف و سایر داروها و بیماری‌های مهم خود مطلع کند.
در صورت وجود عفونت دندانی، بیماری لثه یا سایر مشکلات فعال دهان و دندان، درمان آنها اهمیت دارد. اگر بیمار هنوز درمان با بیس‌فسفونات را شروع نکرده باشد، بهینه‌سازی سلامت دهان و دندان می‌تواند پیش از آغاز درمان یا همزمان با آن انجام شود؛ با این حال، درمان پوکی استخوان نباید بدون دلیل موجه به تأخیر بیفتد.
انجام کشیدن دندان و جراحی فک
اگر کشیدن دندان یا جراحی استخوان ضروری باشد، دندانپزشک می‌تواند تا حد امکان از روش‌های کم‌تهاجمی استفاده کند و آسیب به بافت‌های اطراف را کاهش دهد. در مواردی که دندان قابل حفظ باشد، گاهی درمان ریشه می‌تواند جایگزین مناسبی برای کشیدن دندان باشد، زیرا معمولاً دستکاری استخوان کمتری ایجاد می‌کند.
در صورت انجام جراحی، کنترل مناسب عفونت و مراقبت دقیق از محل جراحی تا ترمیم بافت اهمیت دارد.
مصرف بیس‌فسفونات پس از اقدامات دندانپزشکی
پس از درمان دندانپزشکی، بیمار نباید خودسرانه مصرف بیس‌فسفونات را قطع یا دوباره شروع کند. زمان ادامه یا توقف درمان باید با توجه به نوع دارو، مدت مصرف، خطر شکستگی و نوع اقدام دندانپزشکی تعیین شود.
در حال حاضر، زمان مشخص و یکسانی برای قطع و شروع مجدد بیس‌فسفونات پس از اقدامات دندانپزشکی برای همه بیماران وجود ندارد. تصمیم‌گیری باید فردی و با همکاری پزشک معالج و دندانپزشک انجام شود.
زمان‌بندی روتین مصرف بیس‌فسفونات پیش و پس از اقدامات دندانپزشکی
برای بیس‌فسفونات‌های مورد استفاده در پوکی استخوان، زمان مشخص و روتینی برای قطع دارو پیش از کشیدن دندان یا جراحی دندان وجود ندارد و قطع موقت آن به‌طور معمول برای همه بیماران توصیه نمی‌شود. همچنین زمان استاندارد و یکسانی برای شروع مجدد بیس‌فسفونات پس از درمان دندانپزشکی تعیین نشده است. تصمیم‌گیری باید بر اساس خطر شکستگی، نوع بیس‌فسفونات، مدت مصرف، نوع اقدام دندانپزشکی و شرایط عمومی بیمار انجام شود.
در بیشتر بیماران مبتلا به پوکی استخوان، درمان معمول دندانپزشکی بدون تغییر برنامه دارویی انجام می‌شود. اگر کشیدن دندان یا جراحی استخوان ضروری باشد، بهتر است دندانپزشک و پزشک معالج درباره ادامه درمان یا هرگونه تغییر در برنامه دارویی هماهنگ باشند.
برای دنوزوماب (Prolia) شرایط متفاوت است و به دلیل برگشت سریع اثر دارو پس از قطع آن، نباید درمان بدون برنامه‌ریزی پزشکی متوقف یا به تأخیر انداخته شود. در صورت نیاز به جراحی دندان، زمان‌بندی اقدام باید با توجه به فاصله بین تزریق‌ها و خطر شکستگی بیمار به‌صورت فردی تعیین شود. در گزارش AAOMS، در شرایط منتخب، جراحی دندانپزشکی را می‌توان حدود ۳ تا ۴ ماه پس از آخرین دوز دنوزوماب و ازسرگیری درمان را حدود ۶ تا ۸ هفته پس از جراحی در نظر گرفت؛ این رویکرد عمومی و خودسرانه نیست و باید با هماهنگی پزشک معالج و دندانپزشک انجام شود.
بنابراین، برای بیس‌فسفونات‌ها نمی‌توان یک برنامه ثابت مانند قطع دو هفته قبل و شروع دو هفته بعد را به عنوان توصیه علمی عمومی ارائه کرد. در مقابل، برای دنوزوماب، اگر تغییر زمان‌بندی درمان ضروری باشد، باید این کار به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که فاصله درمان بیش از حد طولانی نشود.
آیا تعطیلات دارویی برای پیشگیری از استئونکروز فک ضروری است؟
تعطیلات دارویی بیس‌فسفونات صرفاً برای پیشگیری از استئونکروز فک، به‌طور روتین برای همه بیماران توصیه نمی‌شود. بیس‌فسفونات‌ها می‌توانند مدت طولانی در استخوان باقی بمانند و مشخص نیست که قطع کوتاه‌مدت آنها پیش از اقدام دندانپزشکی بتواند خطر استئونکروز فک را به اندازه کافی کاهش دهد.
در عین حال، در برخی بیماران ممکن است پزشک بر اساس خطر شکستگی و مدت درمان، مستقل از موضوع دندانپزشکی، تعطیلات دارویی را در نظر بگیرد.
آیا آزمایش CTX قبل از کشیدن دندان لازم است؟
آزمایش‌های مربوط به گردش استخوان مانند CTX در حال حاضر ابزار قابل‌اعتماد و تأییدشده‌ای برای پیش‌بینی خطر استئونکروز فک یا تعیین اینکه بیمار باید بیس‌فسفونات خود را قطع کند، محسوب نمی‌شوند. بنابراین تصمیم‌گیری درباره درمان دندانپزشکی نباید صرفاً بر اساس نتیجه CTX انجام شود.
چه زمانی باید با پزشک معالج مشورت کرد؟
در صورت نیاز به کشیدن دندان، جراحی فک یا سایر اقدامات تهاجمی، به‌ویژه در بیمارانی که مدت طولانی بیس‌فسفونات مصرف کرده‌اند یا عوامل خطر دیگری دارند، بهتر است پزشک معالج و دندانپزشک درباره ادامه درمان و نحوه انجام اقدام دندانپزشکی با یکدیگر هماهنگ شوند.
قطع خودسرانه بیس‌فسفونات توصیه نمی‌شود؛ زیرا تصمیم درباره ادامه یا توقف درمان باید هم خطر عوارض دهانی و هم خطر شکستگی ناشی از قطع درمان را در نظر بگیرد.
چه چیزی باعث شکنندگی استخوان ها می شود؟
استخوان‌ها در تمام طول زندگی در حال بازسازی هستند. در این فرایند، استخوان قدیمی توسط سلول‌هایی به نام استئوکلاست تحلیل می‌شود و سپس سلول‌هایی به نام استئوبلاست استخوان جدید را تشکیل می‌دهند. در شرایط طبیعی، تحلیل و تشکیل استخوان در تعادل قرار دارند و استحکام استخوان حفظ می‌شود.
با افزایش سن، تغییرات هورمونی و برخی بیماری‌ها یا داروها، ممکن است سرعت تحلیل استخوان از تشکیل استخوان جدید بیشتر شود. در این حالت، به‌تدریج توده و استحکام استخوان کاهش پیدا می‌کند و خطر شکستگی افزایش می‌یابد.
داروهای پوکی استخوان چگونه این فرایند را کنترل می‌کنند؟
بخش مهمی از داروهای پوکی استخوان با هدف کاهش تحلیل استخوان عمل می‌کنند. این داروها که به عنوان داروهای ضدجذب شناخته می‌شوند، فعالیت استئوکلاست‌ها را کاهش می‌دهند و باعث می‌شوند سرعت از دست رفتن استخوان کمتر شود.
از مهم‌ترین داروهای ضدجذب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیس‌فسفونات‌ها مانند آلندرونات، ریزدرونات و زولدرونیک اسید که فعالیت استئوکلاست‌ها را مهار می‌کنند.
- دنوزوماب که با مهار RANKL، تشکیل و فعالیت استئوکلاست‌ها را کاهش می‌دهد.
- رالوکسیفن که از طریق گیرنده‌های استروژن، اثرات محافظتی بر استخوان ایجاد می‌کند.
در مقابل، برخی داروها با تحریک تشکیل استخوان جدید عمل می‌کنند. این داروها که در گروه عوامل آنابولیک یا استخوان‌ساز قرار می‌گیرند، فعالیت استئوبلاست‌ها را افزایش می‌دهند. تری‌پاراتید و آبالوپاراتید از این گروه هستند و در برخی بیماران با خطر بالای شکستگی، به‌ویژه پوکی استخوان شدید، مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بنابراین، داروهای پوکی استخوان را می‌توان به طور کلی بر اساس اثر آنها بر بازسازی استخوان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:
- داروهای ضدجذب: کاهش تحلیل استخوان و جلوگیری از کاهش بیشتر استحکام استخوان.
- داروهای استخوان‌ساز یا آنابولیک: تحریک تشکیل استخوان جدید و افزایش توده و استحکام استخوان.
در نهایت، هدف از درمان دارویی این است که با کاهش تحلیل استخوان، افزایش تشکیل استخوان یا ترکیبی از این دو، استحکام استخوان حفظ یا بهبود پیدا کند و خطر شکستگی کاهش یابد.
ارزیابی اثر کردن داروهای پوکی استخوان
مانند هر دارویی، قرص و یا داروهای پوکی استخوان تنها در صورتی می توانند مؤثر واقع شوند که دقیقاً طبق تجویز مصرف شوند. نکته مهم این است که داروی خود را به طور مداوم مصرف کنید. اگر در پیروی از برنامه درمانی خود مشکلی دارید یا در مورد عوارض جانبی نگرانی دارید، با پزشک خود صحبت کنید.
حال چگونه می توانید بگویید که داروی شما اثر می کند؟ با داروهای ضد جذب، هدف از درمان جلوگیری از کاهش بیشتر استخوان و کاهش خطر شکستگی است. می دانید زمانی که تراکم استخوان شما ثابت می ماند یا بهبود می یابد و هیچ استخوان شکسته دیگری ندارید، دارو کار می کند.
با داروی آنابولیک، هدف از درمان بازسازی استخوان، افزایش توده استخوانی، ترمیم نقایص میکروسکوپی استخوان و کاهش خطر شکستگی است. می دانید زمانی که تراکم مواد معدنی استخوان شما بهبود می یابد و هیچ استخوان شکسته دیگری ندارید، دارو کار می کند.
پزشک شما با آزمایش دوره ای تراکم استخوان و گاهی اوقات بررسی خون و ادرار شما، پیشرفت درمان شما را پیگیری می کند.
آیا داروی پوکی استخوان باید همیشه مصرف شود؟
خیر. مدت درمان پوکی استخوان برای همه داروها و همه بیماران یکسان نیست. پزشک بر اساس نوع دارو، پاسخ به درمان، تراکم استخوان، سابقه شکستگی و میزان خطر شکستگی، مدت ادامه درمان را تعیین می‌کند.
برخی داروها دوره درمان مشخصی دارند، در حالی که برای برخی داروهای دیگر ممکن است پس از چند سال درمان، خطر شکستگی دوباره ارزیابی شود. در بیماران کم‌خطرتر، در بعضی شرایط ممکن است تعطیلات دارویی بیس‌فسفونات در نظر گرفته شود؛ اما این تصمیم برای همه بیماران مناسب نیست.
بنابراین نباید داروی پوکی استخوان را بدون مشورت با پزشک قطع کرد، حتی اگر تراکم استخوان بهتر شده باشد.
چه مدت باید داروهای پوکی استخوان مصرف کرد؟
اکثر افراد در معرض خطر بالای شکستگی می توانند با خیال راحت قرص و یا داروهای پوکی استخوان را برای سالیان متمادی ادامه دهند، اما کسانی که آلندرونات، ریزدرونات یا ایباندرونات مصرف می کنند، اغلب می توانند پس از پنج سال برای به حداقل رساندن عوارض جانبی طولانی مدت مصرف آنها را متوقف کنند.
روموسوزوماب، تری پاراتید و آبالوپاراتید تنها قرص و یا داروهای پوکی استخوان هستند که طول درمان مشخصی دارند. FDA توصیه می کند که مصرف این داروها به دو سال محدود شود.
برخی از داروها مانند رالوکسیفن و دنوزوماب به سرعت از بدن دفع می شوند و پس از قطع اثر آنها از بین می رود. در مقابل، بیس فسفونات ها پس از پایان درمان در استخوان ها باقی می مانند و برخی (مانند آلندرونات و زولدرونیک اسید) بیشتر از بقیه (مانند ریزدرونات و ایباندرونات) ماندگاری دارند. اینها حتی پس از توقف استفاده نیز می توانند محافظت ایجاد کنند.
برای ادامه محافظت از استخوان برنامه مناسب دیگری در نظر بگیرد.
تعطیلات بیس فسفونات چیست؟
هنگامی که یک بیمار به خوبی به درمان بیس فسفونات پاسخ می دهد، بسیاری از پزشکان متخصص یک “تعطیلات دارویی بیس فسفونات” را در نظر می گیرند که طی آن بیمار دارویی مصرف نمی کند.
پزشکان متخصص در صورتی که تراکم استخوان ثابت باشد و هیچ شکستگی رخ نداده باشد، پس از پنج سال درمان، داروی بیس فسفونات را قطع می کنند. مهم است که بدانید این موقتی است، مانند یک تعطیلات، نه دائمی، مانند بازنشستگی.
تعطیلات دارویی باید به دقت کنترل شود تا در صورت نیاز برای جلوگیری از شکستگی، درمان مجدداً شروع شود. همچنین، فقط داروهای بیس فسفونات چون به اندازه کافی در بدن باقی می مانند تعطیلات دارویی دارند. سایر قرص و یا داروهای پوکی استخوان به سرعت اثر خود را از دست می دهند و باید به طور مداوم برای محافظت از استخوان مصرف شوند، یا در صورت قطع، داروی دیگری به جای آنها شروع شود.
بعد از قطع داروی پوکی استخوان چه اتفاقی می‌افتد؟
اثر قطع داروی پوکی استخوان به نوع دارو بستگی دارد. برخی بیس‌فسفونات‌ها می‌توانند پس از پایان درمان نیز تا مدتی در استخوان باقی بمانند و اثر ضدتحلیلی خود را حفظ کنند. به همین دلیل، در بعضی بیماران پس از چند سال درمان می‌توان با نظر پزشک توقف موقت درمان را در نظر گرفت.
در مقابل، قطع یا تأخیر در مصرف برخی داروها مانند دنوزوماب می‌تواند با افزایش سریع بازسازی استخوان و افزایش خطر شکستگی، به‌ویژه شکستگی مهره‌ای، همراه باشد. بنابراین دنوزوماب نباید خودسرانه قطع یا نوبت‌های آن به تأخیر انداخته شود و در صورت تصمیم به قطع درمان، پزشک باید
آیا داروهای پوکی استخوان عوارض دارند؟
بله. مانند هر دارویی، داروهای پوکی استخوان نیز می‌توانند عوارض جانبی داشته باشند، اما نوع و میزان این عوارض به داروی مورد استفاده و شرایط بیمار بستگی دارد. عوارض شایع‌تر ممکن است با بعضی داروهای خوراکی شامل ناراحتی‌های گوارشی باشد، در حالی که برخی عوارض جدی‌تر مانند شکستگی فمور آتیپیک و استئونکروز فک بسیار نادر هستند.
دنوزوماب نیز می‌تواند عوارضی مانند هیپوکلسمی ایجاد کند و در افراد مبتلا به بیماری پیشرفته کلیه، به‌ویژه بیماران دیالیزی، خطر کاهش شدید کلسیم خون بیشتر است.
بنابراین، نگرانی از عوارض نباید باعث قطع خودسرانه درمان شود. پزشک با در نظر گرفتن خطر شکستگی و فواید و عوارض احتمالی، مناسب‌ترین گزینه را برای هر بیمار انتخاب می‌کند.
سنجش خطرات و فواید قرص و یا داروهای پوکی استخوان
ممکن است در مورد شکستگی های ناگهانی استخوان ران در افرادی که از داروهای ضد جذب مانند بیس فسفونات ها و دنوزوماب استفاده می کنند شنیده باشید. این عارضه جانبی نادر شکستگی فمور آتیپیک (AFF) نامیده می شود.
یک عارضه جانبی کمتر شایع که در افرادی که بیس فسفونات ها و دنوزوماب مصرف می کنند، عارضه ای به نام استئونکروز فک (ONJ) است. ONJ تقریباً همیشه در افرادی که با دوزهای بالای این داروها برای سرطان درمان می‌شوند و اغلب پس از جراحی دهان دیده می‌شود. مراقبت خوب از دندان یک اقدام احتیاطی منطقی برای افرادی است که از داروهای ضد تحلیل برای پوکی استخوان استفاده می کنند.
در دوزهای مورد استفاده برای پوکی استخوان، AFF و ONJ بسیار نادر هستند. از سوی دیگر، شکستگی های شکنندگی ناشی از پوکی استخوان بسیار شایع است. از 1000 زن، 500 نفر در طول زندگی خود دچار شکستگی خواهند شد مگر اینکه برای پوکی استخوان تحت درمان قرار گیرند.
کلسیم و ویتامین D را فراموش نکنید
هر دارویی که برای محافظت از استخوان‌هایتان تجویز می‌شود، بدون کلسیم و ویتامین D کافی کار نمی‌کند. قرص کلسیم برای جبران آن در مواقعی که نمی‌توانید آن را به اندازه کافی در رژیم غذایی خود دریافت کنید، خوب است، اما همیشه بهتر است کلسیم را از غذا دریافت کنید. از آنجایی که منابع غذایی زیادی برای ویتامین دی D وجود ندارد، مکمل ها به طور کلی برای اکثر افراد توصیه می شود.
آیا می‌توان همزمان کلسیم، ویتامین D و داروی پوکی استخوان مصرف کرد؟
در بسیاری از بیماران، تأمین کافی کلسیم و ویتامین D در کنار درمان دارویی اهمیت دارد. این مواد برای سلامت استخوان ضروری هستند و در برخی درمان‌های پوکی استخوان نیز باید دریافت کافی آنها تضمین شود. با این حال، مکمل کلسیم و ویتامین D به تنهایی جایگزین درمان دارویی مورد نیاز در بیمار مبتلا به پوکی استخوان با خطر بالای شکستگی نیستند.
مقدار مورد نیاز و ضرورت مصرف مکمل باید بر اساس رژیم غذایی، سن، وضعیت ویتامین D، شرایط کلیوی و سایر عوامل توسط پزشک مشخص شود.
جلوگیری از سقوط
وقتی از سقوط جلوگیری می کنید، از شکستگی جلوگیری می کنید. سقوط علت اصلی شکستگی استخوان در افراد مسن است.
عوامل زیادی در سقوط نقش دارند. اینها شامل بینایی بد، مشکلات تعادلی، داروهای آرام بخش، ضعف پاها، سرگیجه و وامنش های آهسته است.
برای کاهش خطر سقوط می توان کارهای زیادی انجام داد. برخی از پیشنهادات شامل موارد زیر است : خانه خود را ایمن کنید. میله های دستگیره را در حمام نصب کنید. از شر خطرات سقوط خلاص شوید. لامپ های روشن تری قرار دهید. نمره عینک خود را به روز نگه دارید. برای تقویت عضلات و بهبود تعادل ورزش کنید. اگر احساس سرگیجه دارید فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. نکته اصلی این است که برای ایجاد استقامت و چابکی باید تا حد امکان فعال بمانید.
مصرف ایمن داروها
بسیاری از بیماری‌ها و درمان‌های پزشکی می‌توانند به شکستگی استخوان در افراد مسن را تسهیل کنند، چه با ایجاد ضعف استخوان یا با ایجاد افتادنو سقوط. هنگام مراجعه به پزشک، تمام داروهای تجویزی را بررسی کنید. بپرسید آیا چیزی که مصرف می کنید باعث از دست دادن استخوان یا سرگیجه یا سبکی سر شما می شود یا خیر. اغلب اوقات، تغییرات ساده در برنامه‌ریزی یا نوع دارو می‌تواند مشکلاتی را که به راحتی منجر به سقوط ویرانگر و شکستگی استخوان‌ها می‌شود، از بین ببرد.
سالمندان و داروها
افراد مسن به عنوان یک گروه بیشتر از هر گروه سنی دیگری به بیماری های طولانی مدت و مزمن مانند آرتریت، دیابت، فشار خون بالا و بیماری قلبی مبتلا می شوند. از آنجایی که ممکن است همزمان تعدادی مشکلات یا مشکلات سلامتی داشته باشند، مصرف داروهای مختلف برای افراد مسن معمول است.
سعی کنید تا جایی که می توانید در مورد هر دارویی که برایتان تجویز می شود اطلاعات کسب کنید. سوالات خود را بپرسید و پاسخ ها را قبل از ترک مطب یادداشت کنید.
پیشگیری از پوکی استخوان
برای پیشگیری از پوکی استخوان، رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و پرهیز از سیگار را در اولویت قرار دهید. این دستورالعمل ها برای هر دو جنس زن و مرد لازم هست.
رژیم غذایی : یک رژیم غذایی سالم برای استخوان باید شامل پروتئین، کالری، کلسیم و ویتامین D کافی برای حمایت از تشکیل و تراکم استخوان باشد.
کلسیم
دریافت کلسیم : زنان و مردان قبل از یائسگی باید حداقل 1000 میلی گرم کلسیم در روز از منابع غذایی و در صورت نیاز از مکمل ها دریافت کنند. زنان یائسه برای جلوگیری از عوارض جانبی باید روزانه 1200 میلی گرم مصرف کنند که از 2000 میلی گرم بیشتر نباشد.
منابع غذایی کلیدی شامل محصولات لبنی، سبزیجات برگ دار و غذاهای غنی شده است. تقریباً 300 میلی گرم در هر وعده لبنیات تخمین زده می شود. اگر دریافت رژیم غذایی کافی نیست، مکمل هایی مانند کربنات کلسیم (بهتر است با غذا مصرف شود) یا سیترات کلسیم (که می تواند با معده خالی مصرف شود) را در نظر بگیرید، به طور ایده آل اگر بیش از 500:600 میلی گرم در روز باشد، دوزها را تقسیم کنید.
ویتامین D
مصرف ویتامین D : مردان بالای 70 سال و زنان یائسه باید روزانه 800 واحد (20 میکروگرم) مصرف کنند تا تحلیل استخوان و شکستگی به حداقل برسد، در حالی که افراد جوان باید روزانه 600 IU (15 میکروگرم) مصرف کنند. منابع اصلی شامل شیر غنی با ویتامین D، ماهی سالمون و غذاهای غنی از ویتامین است. در صورت ناکافی بودن رژیم غذایی، برای دریافت مکمل ها با پزشک خود مشورت کنید.
- الکل : از سوء مصرف الکل پرهیز کنید، زیرا مصرف بیش از حد خطر شکستگی را افزایش می دهد.
- ورزش : حداقل 30 دقیقه ورزش سه بار در هفته را هدف قرار دهید تا سلامت استخوان ها را ارتقا دهید. تمرینات مقاومتی، آهسته دویدن، پریدن یا پیاده روی انجام دهید. فعالیت منظم ضروری است، زیرا با توقف ورزش فواید آن به سرعت کاهش می یابد. فعالیت های لذت بخش را برای پایبندی طولانی مدت انتخاب کنید.
- سیگار کشیدن : از استعمال سیگار خودداری کنید، زیرا باعث تسریع تحلیل استخوان می شود. زنانی با مصرف روزانه یک بسته سیگار ممکن است در دوران یائسگی 5 تا 10 درصد کاهش تراکم استخوان را تجربه کنند.
پیشگیری از زمین خوردن
پیشگیری از سقوط برای کاهش خطر شکستگی های ناشی از پوکی استخوان در افراد مسن بسیار مهم است. این اقدامات را اجرا کنید :
- قالیچه ها و زیر اندازهای شل را بردارید.
- روشنایی مناسب به ویژه در راه پله ها و ورودی ها ایجاد نمایید.
- از سطوح لغزنده خودداری کنید.
- از مناطق ناآشنا در فضای باز دوری کنید.
- برای بررسی داروهایی که ممکن است خطر سقوط را افزایش دهند، با پزشک خود مشورت کنید.
- معاینات منظم چشم را برنامه ریزی کنید.
داروهای موثر در تراکم استخوان
برخی از داروها در صورت مصرف در دوزهای بالا یا طولانی مدت می توانند تحلیل استخوان را تسهیل کنند. برای بررسی گزینه های جایگزین با پزشک خود مشورت کنید. داروهایی که ممکن است تحلیل استخوان را افزایش دهند عبارتند از :
- گلوکوکورتیکوئیدها (به عنوان مثال، پردنیزون)
- هپارین (ضد انعقاد)
- داروهای ضد تشنج خاص (مانند فنی توئین، کاربامازپین)
- مهارکننده های آروماتاز برای سرطان سینه (به عنوان مثال، لتروزول، آناستروزول)
بدون نظر