التهاب مفصل زانو چیست؟

التهاب مفصل زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص التهاب مفصل زانو با بررسی علائم، سابقه بیماری و معاینه بالینی آغاز می‌شود. از آنجا که علت التهاب می‌تواند آرتروز، بیماری‌های روماتیسمی، نقرس، عفونت یا آسیب مفصلی باشد، پزشک باید علاوه بر شناسایی وجود التهاب، عامل ایجادکننده آن را نیز مشخص کند. در صورت نیاز، آزمایش‌های خون، تصویربرداری و بررسی مایع مفصلی برای رسیدن به تشخیص دقیق‌تر انجام می‌شوند.

۱. شرح حال و بررسی علائم

پزشک ابتدا درباره زمان شروع درد و تورم، نحوه بروز علائم و عوامل تشدیدکننده یا کاهش‌دهنده آن سؤال می‌کند. برخی ویژگی‌های علائم می‌توانند در تشخیص علت التهاب زانو کمک‌کننده باشند.

موارد مهم در شرح حال عبارت‌اند از:

• شروع ناگهانی یا تدریجی درد و تورم

• وجود تب، لرز یا علائم عفونت

• خشکی صبحگاهی و مدت زمان آن

• سابقه نقرس یا بیماری‌های روماتیسمی

• سابقه ضربه، جراحی یا تزریق داخل مفصل

• درگیری سایر مفاصل بدن

• سابقه حملات قبلی التهاب زانو

۲. معاینه بالینی مفصل زانو

در معاینه، پزشک وضعیت ظاهری زانو، میزان تورم، گرمی، حساسیت و دامنه حرکتی مفصل را بررسی می‌کند. همچنین ممکن است وجود مایع داخل مفصل، درد در نقاط مختلف زانو و عملکرد عضلات و رباط‌ها ارزیابی شود.

معاینه می‌تواند به شناسایی موارد زیر کمک کند:

• تورم و تجمع مایع مفصلی

• قرمزی و افزایش دمای پوست

• درد هنگام لمس یا حرکت دادن زانو

• محدودیت خم و راست شدن مفصل

• نشانه‌های آسیب منیسک یا رباط‌ها

• علائم درگیری سایر مفاصل

۳. آزمایش خون

آزمایش خون در برخی بیماران برای بررسی التهاب عمومی بدن، بیماری‌های خودایمنی یا احتمال عفونت درخواست می‌شود. انتخاب آزمایش‌ها به علائم و تشخیص‌های احتمالی بستگی دارد.

مهم‌ترین آزمایش‌ها عبارت‌اند از:

• ESR: سرعت رسوب گلبول‌های قرمز که می‌تواند در بیماری‌های التهابی افزایش یابد.

• CRP: شاخصی برای بررسی واکنش التهابی بدن که در عفونت‌ها و بیماری‌های التهابی ممکن است بالا برود.

• CBC: شمارش سلول‌های خونی برای بررسی افزایش گلبول‌های سفید و سایر تغییرات خونی.

• RF و Anti-CCP: آزمایش‌های کمک‌کننده در بررسی آرتریت روماتوئید.

• Uric Acid: اندازه‌گیری اسید اوریک خون که در ارزیابی نقرس کاربرد دارد، اما به‌تنهایی برای تشخیص یا رد نقرس کافی نیست.

۴. تصویربرداری از مفصل زانو

تصویربرداری به پزشک کمک می‌کند تغییرات استخوانی، غضروفی و بافت‌های نرم اطراف مفصل را بررسی کند. نوع تصویربرداری بر اساس علت احتمالی التهاب انتخاب می‌شود.

• رادیوگرافی (X-ray): برای بررسی آرتروز، کاهش فاصله مفصلی، تغییرات استخوانی و شکستگی‌ها استفاده می‌شود.

• سونوگرافی (Ultrasound): می‌تواند تجمع مایع مفصلی، ضخیم شدن پرده سینوویال و برخی نشانه‌های التهاب را نشان دهد.

• ام‌آر‌آی (MRI): برای بررسی دقیق‌تر غضروف، منیسک، رباط‌ها، مغز استخوان و بافت‌های نرم مفصل کاربرد دارد.

۵. بررسی مایع مفصلی زانو (Joint Aspiration)

در صورت وجود تجمع قابل‌توجه مایع یا شک به عفونت و نقرس، پزشک ممکن است با استفاده از سوزن، مقداری از مایع داخل مفصل را خارج کند. به این روش آرتروسنتز (Arthrocentesis) گفته می‌شود.

مایع مفصلی از نظر ویژگی‌های زیر بررسی می‌شود:

• ظاهر، رنگ و شفافیت مایع

• تعداد گلبول‌های سفید و نوع سلول‌های التهابی

• وجود کریستال‌های اسید اوریک یا پیروفسفات کلسیم

• بررسی میکروبی و کشت برای شناسایی عفونت

بررسی مایع مفصلی به‌ویژه برای تشخیص آرتریت عفونی اهمیت دارد. در صورت شک به عفونت، نمونه‌گیری باید سریع انجام شود و درمان ضروری نباید به دلیل انتظار برای جواب کشت به تأخیر بیفتد.

نکته تشخیصی: هیچ آزمایش خون یا تصویربرداری به‌تنهایی نمی‌تواند تمام علل التهاب مفصل زانو را مشخص کند. تشخیص نهایی بر اساس مجموعه یافته‌های شرح حال، معاینه و آزمایش‌های متناسب با وضعیت بیمار انجام می‌شود.

عوارض التهاب مفصل زانو چیست؟

اگر التهاب مفصل زانو به‌موقع تشخیص داده نشود یا علت زمینه‌ای آن به‌درستی درمان نشود، ممکن است به درد طولانی‌مدت، محدودیت حرکتی و اختلال در عملکرد مفصل منجر شود. شدت عوارض به نوع بیماری بستگی دارد؛ برای مثال، التهاب ناشی از آرتروز معمولاً روند تدریجی دارد، اما آرتریت عفونی می‌تواند در مدت کوتاهی آسیب جدی به مفصل وارد کند.

۱. آسیب به غضروف مفصلی

التهاب مزمن، به‌ویژه در بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید و آرتروز، می‌تواند به تخریب تدریجی غضروف مفصل کمک کند. با کاهش ضخامت غضروف، حرکت طبیعی استخوان‌ها نسبت به یکدیگر دشوارتر می‌شود و درد و محدودیت حرکتی افزایش می‌یابد.

۲. تخریب استخوان و تغییر شکل مفصل

در برخی بیماری‌های التهابی، فعالیت طولانی‌مدت التهاب می‌تواند به استخوان‌های اطراف مفصل آسیب برساند. در آرتریت روماتوئید، این آسیب ممکن است به شکل فرسایش استخوانی و تغییر شکل مفصل ظاهر شود. در مراحل پیشرفته آرتروز نیز تغییرات استخوانی و کاهش فضای مفصلی ممکن است باعث تغییر محور زانو شوند.

۳. خشکی و محدودیت حرکتی زانو

التهاب طولانی‌مدت پرده سینوویال، تورم مکرر و درد می‌توانند دامنه حرکتی مفصل را کاهش دهند. بیمار ممکن است در خم کردن یا صاف کردن کامل زانو مشکل پیدا کند و انجام فعالیت‌هایی مانند راه رفتن، نشستن و برخاستن دشوار شود.

۴. ضعف و تحلیل عضلات اطراف زانو

درد و التهاب مفصل باعث می‌شوند بیمار کمتر از عضلات اطراف زانو استفاده کند. کاهش فعالیت، به‌ویژه در عضله چهارسر ران، می‌تواند به ضعف و تحلیل عضلانی منجر شود. این وضعیت به نوبه خود ثبات و عملکرد زانو را کاهش می‌دهد و فشار بیشتری به مفصل وارد می‌کند.

۵. آسیب دائمی مفصل در اثر عفونت

آرتریت عفونی از مهم‌ترین عوارض و علل خطرناک التهاب مفصل زانو است. عفونت باکتریایی می‌تواند به‌سرعت غضروف مفصلی را تخریب کند و در صورت تأخیر در درمان، موجب آسیب دائمی مفصل، کاهش عملکرد و حتی گسترش عفونت به خون شود.

۶. درد مزمن و اختلال در فعالیت‌های روزانه

تداوم التهاب و آسیب ساختارهای مفصل ممکن است باعث درد مزمن و کاهش توانایی حرکتی شود. در چنین شرایطی، فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، بالا رفتن از پله، ورزش و حتی خواب شبانه ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند.

نکته مهم: همه موارد التهاب مفصل زانو به آسیب دائمی منجر نمی‌شوند. تشخیص زودهنگام و درمان متناسب با علت بیماری می‌تواند از بسیاری از عوارض جلوگیری کند.