فهرست مطالب
فیزیوتراپی یکی از گرایش های اصلی در علم توانبخشی است که هدف آن بهبود عملکرد حرکتی بدن، افزایش دامنه حرکتی مفاصل، تقویت قدرت و تحمل عضلات، ارتقاء انعطاف پذیری عضلانی، بهبود الگوی راه رفتن و در نهایت ارتقاء کیفیت زندگی فرد میباشد.
به طور کلی، هر آنچه به حرکت انسان مربوط می شود، می تواند در حیطه فیزیوتراپی قرار گیرد و این رشته نقش مؤثری در بهبود آن ایفا می کند. در این مقاله به معرفی علم توانبخشی، اهداف آن و کاربرد های گسترده اش در فرآیند درمان و بازتوانی خواهیم پرداخت. اگر به آشنایی بیشتر با این حوزه از توانبخشی علاقه مند هستید، خواندن این مقاله را از دست ندهید.
همچنین اگر در حوزه توانبخشی نیازمند مشاوره هستید، میتوانید با شماره 09306030344 با کلینیک دکتر نوری در تماس باشید.
جدول خلاصه اطلاعات فیزیوتراپی
| موضوع | توضیحات |
|---|---|
| فیزیوتراپی چیست؟ | شاخهای از توانبخشی با هدف بهبود حرکت، افزایش دامنه حرکتی و ارتقای کیفیت زندگی |
| فیزیوتراپیست کیست؟ | متخصص حرکت بدن که با ارزیابی دقیق، برنامه درمانی اختصاصی طراحی میکند |
| اهداف اصلی | کاهش درد، افزایش قدرت عضلانی، بهبود تعادل، اصلاح الگوی حرکت |
| روشهای درمانی | تمریندرمانی، منوالتراپی، الکتروتراپی، لیزر، شاکویو، آبدرمانی |
| فواید فیزیوتراپی | درمان، پیشگیری از آسیب، جلوگیری از آسیب مجدد |
| گروههای هدف | افراد سالم، بیماران ارتوپدی، نورولوژیک، قلبی–تنفسی، سوختگی |
| مدت جلسات | ارتوپدی: ۴۵–۹۰ دقیقه نورولوژیک: ۱–۲.۵ ساعت |
| تعداد جلسات | معمولاً ۵ تا ۱۰ جلسه، در موارد مزمن یا نورولوژیک تا ۶۰ جلسه یا بیشتر |
| نتیجه نهایی | افزایش استقلال و بهبود کیفیت زندگی |
فیزیوتراپیست کیست و چه وظایفی دارد؟
فیزیوتراپیست فردی متخصص در زمینه حرکت و عملکرد بدن انسان است که با بهره گیری از دانش هایی همچون آناتومی، فیزیولوژی، حرکت شناسی (کینزیولوژی) و شناخت بیماری ها و عوارض آنها، می تواند برنامه های درمانی موثری را برای بیماران طراحی و اجرا کند.
برنامه درمانی یک فیزیوتراپیست ممکن است شامل موارد زیر باشد.
-
تمرین درمانی برای بهبود دامنه حرکتی، افزایش قدرت و اصلاح الگوی حرکات بدن
-
درمانهای دستی برای کاهش درد، بهبود حرکت مفاصل و رفع گرفتگی های عضلانی
-
استفاده از دستگاه های الکتروتراپی مانند TENS، اولتراسوند و سایر ابزار های فنی
-
به کارگیری تجهیزات تخصصی که به افزایش قدرت عضلانی، تحمل، انعطاف پذیری و بهبود عملکرد کلی بیمار کمک می کنند.
فیزیوتراپیست با ارزیابی دقیق وضعیت بیمار و بررسی محدودیت های عملکردی، تلاش می کند تا بهترین مسیر درمانی را انتخاب کند و کیفیت زندگی بیمار را ارتقا دهد.
فواید فیزیوتراپی
شاید برایتان سوال باشد که فایده توانبخشی چیست؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم که مهم ترین فایده توانبخشی و فیزیوتراپی این است که کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهد. به عبارت دیگر عملکرد بیمار را تا حد ممکن ارتقاء دهد و دامنه حرکت او را گسترش دهد. در نتیجه کیفیت زندگی فرد بهتر شود.
بنابراین از فواید این درمان هم افراد سالم میتوانند بهره ببرند، برای پیشگیری از آسیب و نگه داشتن خودشان در بالاترین سطح عملکری و هم افرادی که به نحوی آسیب خاصی داشتند، برای برگشتن به بالاترین سطح عملکرد و فعالیت خودشان.
فراموش نکنید که توانبخشی هم در درمان و هم در پیشگیری از آسیب می تواند به شدت کمک کننده باشد. همچنین در پیشگیری از آسیب مجدد، برای افرادی که دچار عارضه و مشکلات خاصی شده اند مفید است.
روش های درمانی در فیزیوتراپی
فیزیوتراپی برای درمان طیف وسیعی از بیماری ها مفید است. به عبارت دیگر می تواند بیماری های زیادی را بهبود دهد از کمر درد و پا درد و موارد حوزه ارتوپدی گرفته تا بیماران قلبی و تنفسی و حتی سوختگی، لذا فیزیوتراپیست متناسب با مشکل فرد بیمار، برای درمان او یک برنامه اختصاصی طراحی می کند.
در این برنامه ممکن است انواع مختلفی از تمرین ها در قالب ورزش درمانی، الکتروتراپی و یا سایر تکنیک های دیگر باشد. در ادامه برخی از این تکنیکها را توضیح می دهیم.
تمرین درمانی (Exercise Therapy)
مهم ترین بخش فیزیوتراپی که شامل حرکات و تمرینات اختصاصی برای بهبود قدرت، انعطاف پذیری، تعادل و دامنه حرکت مفاصل است. این روش برای بیشتر بیماران از جمله نورولوژیک و ارتوپدی کاربرد دارد.
درمان های دستی (Manual Therapy)
شامل تکنیک هایی مانند ماساژ درمانی، موبیلیزیشن، منیپولیشن و کشش مفصلی است. این روش با دست فیزیوتراپیست انجام شده و برای کاهش درد و بهبود حرکت مؤثر است.
الکتروتراپی (Electrotherapy)
استفاده از دستگاه هایی مانند TENS، جریان های فارادیک، گالوانیک، اولتراسوند و امواج کوتاه (SWD) برای کاهش درد، تحریک عضلات و کاهش التهاب کاربرد دارد.
لیزر درمانی (Laser Therapy)
روشی غیرتهاجمی برای کاهش التهاب، تسریع ترمیم بافت ها و کاهش درد، به ویژه در مشکلات مفصلی و عضلانی.
مگنت تراپی (Magnet Therapy)
استفاده از میدان های مغناطیسی برای تحریک ترمیم بافتی و کاهش درد در بیماران مزمن.
شاکویو تراپی (Shockwave Therapy)
استفاده از امواج صوتی برای درمان مشکلات مزمن مانند خار پاشنه، التهاب تاندونها و دردهای عضلانی، اسکلتی مقاوم به درمان.
تمرینات تعادلی و حس عمقی
ویژه بیماران نورولوژیک یا افرادی که مشکل تعادل دارند، برای تقویت هماهنگی حرکتی و کاهش ریسک زمین خوردن.
آب درمانی (Hydrotherapy)
استفاده از تمرینات در محیط آب برای کاهش فشار بر مفاصل و تسهیل حرکت، به ویژه در بیماران با درد شدید یا چاقی مفرط.
تمرین درمانی
اولین و مهم ترین این تکنیک ها شامل تمرین درمانی است. یعنی فیزیوتراپیست با توجه به شرایط هر فرد تمریناتی را که برای بهبود حرکت، بهبود دامنه حرکتی، بهبود قدرت عضلات، بهبود وضعیت مفاصل و آن قسمت از بدن که مدنظر دارد را طراحی می کند و آموزش داده و این تمرینات را به عنوان درمان ارائه می دهد.
منوال تراپی
روش بعدی که جزو جعبه ابزار فیزیوتراپی هست، منوال تراپی هست. یعنی یک جاهایی علاوه بر این که ممکن است از سایر ابزار ها استفاده شود، فیزیوتراپیست ملزم هست که از دستان خودش و یک سری تکنیک های دستی، ماساژ و موبیلیزیشن و … استفاده کند تا بتواند حرکت، قدرت و دامنه حرکتی را کمک کند تا سریع تر برای فرد ایجاد شود. پس این نیز قسمت مهمی از درمان است.
الکتروتراپی
بقیه ابزار ها در دسته الکتروتراپی قرار می گیرد. الکتروتراپی شامل استفاده از دستگاه هایی است که به فرآیند درمان کمک می کنند و بهبود را سریع تر می کنند. همچنین درد را کم کرده و التهاب را بهبود می دهند و ترمیم را بیشتر می کنند که شامل یک سری دستگاه هست.
سوالات متداول
در راستای درمان با فیزیوتراپی، برخی سوالات در بین مراجعه کنندگان مشترک است. از این رو تصمیم گرفتیم در این بخش به سوالات متداول شما در زمینه استفاده از خدمات فیزیوتراپی پاسخ دهیم.
آیا قبل از شروع فیزیوتراپی نیاز به تصویربرداری اشعه ایکس یا ام آر آی میباشد؟
خیر لزوما، فیزیوتراپی و عکس برداری رادیولوژی، لازم و ملزوم یکدیگر نیستند. البته در بسیاری از موارد، پزشک برای اطمینان بیشتر و تشخیص اینکه آیا آسیبی به استخوان ها، بافت نرم یا عضلات وارد شده است یا خیر، از بیمار می خواهند که عکس برداری ایکس ری یا ام آر آی ارائه دهد و در نهایت، برای بیمار فیزیوتراپی را پیشنهاد می کند.
در بعضی از مواقع هم که تشخیص خیلی راحت تر و در واقع علائم به قدری واضح است که پزشک نیازی به عکس برداری نمی بیند، ممکن است فرد را مستقیما برای درمان به فیزیوتراپی ارجاع دهد.
چه کسانی به فیزیوتراپی نیاز دارند؟
در ادامه خواهیم دید که توانبخشی در بخش های گسترده و متنوعی فعالیت دارد. برای همین هم افراد با مشکلات متفاوتی به فیزیوتراپی مراجعه می کنند. ممکن است بیمار یک کودک باشد، یک جوان ورزشکار باشد یا یک سالمند باشد.
از علل مراجعه به توانبخشی و فیزیوتراپی می تواند موارد زیر باشد.
- کاهش درد
- بهبود توانایی های حرکتی فرد
- پیشگیری از آسیب های ورزشی یا کمک به ترمیم آنها
- پیشگیری از ناتوانی یا برخی از جراحی ها
- توانبخشی بعد از سکته مغزی، تصادف، یا جراحی
- بهبود تعادل فرد برای جلوگیری از زمین خوردن بخصوص در سالمندان
- کنترل ادرار و مدفوع
- یاد گرفتن چگونگی استفاده از عضو مصنوعی
- یاد گرفتن چگونگی استفاده ی صحیح از وسایل کمکی مثل عصا یا واکر
- تجویز اسپلینت یا بریس
بیماری های شایع قابل درمان با توانبخشی و فیزیوتراپی
علم فیزیوتراپی به عنوان یکی از شاخه های توانبخشی، همانطور که از نامش پیداست، با حرکت افراد مرتبط است. به عبارت دیگر میتواند برای بهبود بیماری هایی با زمینه حرکتی، مؤثر واقع شود.
پس بیماری هایی که از طریق توانبخشی و فیزیوتراپی میتوانند بهبود پیدا کنند عبارتند از مواردی که در لیست زیر آمده است.
- بیماری های ارتوپدی
- بیماری های نورولوژیک
- بیماری های تنفسی و قلبی
- بیماری های روماتیسمی و پوستی
- مشکلات مرتبط با کف لگن
- بیماران نیازمند بستری
- بیماران سوختگی
فیزیوتراپی در دو شاخه مهم ارتوپدی مثل مشکلات اسکلتی، عضلانی و نورولوژی مثل اختلالات عصبی کاربرد گسترده ای دارد و می تواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند. در ادامه، برخی از این بیماری ها را بررسی می کنیم.
بیماری های ارتوپدی (استخوانی-عضلانی)
- دیسک کمر و گردن
فتق یا بیرونزدگی دیسک می تواند باعث درد، گزگز یا بیحسی در اندام ها شود. فیزیوتراپی با تمرینات تخصصی، درمان دستی و تکنیک های کاهنده فشار بر عصب، در کنترل علائم بسیار مؤثر است. - کمر درد و گردندرد
دلایل مختلفی مانند وضعیت بدنی نامناسب، ضعف عضلات یا آرتروز می توانند عامل کمر درد و گردن درد باشند. فیزیوتراپی با اصلاح الگو های حرکتی و تقویت عضلات، نقش مهمی در درمان دارد. - آرتروز مفاصل (بهویژه زانو و لگن)
آرتروز در اثر تخریب تدریجی غضروف ها ایجاد می شود. فیزیوتراپی با کاهش درد، بهبود حرکت و آموزش راه کار های محافظتی به بیمار، روند بیماری را کنترل می کند. - شانه یخزده (Frozen Shoulder)
این عارضه با محدودیت شدید حرکتی همراه است و فیزیوتراپی با تمرینات کششی و درمان دستی، به بازگشت تدریجی حرکت کمک می کند. - شکستگیها و جراحیهای ارتوپدی
پس از گچ گیری یا جراحی مانند تعویض مفصل، بازتوانی عضلات، افزایش دامنه حرکت و بازگشت به فعالیت های روزمره با فیزیوتراپی امکان پذیر است.
بیماری های نورولوژیک (عصبی)
- سکته مغزی (Stroke)
شایع ترین بیماری عصبی که باعث فلج نیمه بدن می شود. توانبخشی و فیزیوتراپی با تمرینات تعادلی، تقویتی و حرکتی، به بازیابی توانایی های حرکتی و استقلال فرد کمک می کند. - بیماری پارکینسون
این بیماری با لرزش، کندی حرکت و سفتی عضلات همراه است. تمرینات خاص فیزیوتراپی به بهبود راه رفتن، تعادل و کاهش ریسک زمین خوردن کمک می کند. - مولتیپل اسکلروزیس (MS)
بیماری مزمنی که با اختلالات حرکتی، ضعف و خستگی همراه است. فیزیوتراپی برای حفظ توان حرکتی، کاهش خستگی و افزایش استقلال بیمار مؤثر است. - آسیبهای نخاعی
شامل قطع نخاع جزئی یا کامل است. فیزیوتراپی در این بیماران نقش حیاتی در جلوگیری از تحلیل عضلات، زخم فشاری و حفظ عملکرد اندام ها دارد. - فلج بل یا فلج عصب صورت (Bell’s Palsy)
فیزیوتراپی با تمرینات حرکتی ویژه برای عضلات صورت به بازگشت تدریجی عملکرد کمک می کند.
مدت زمان جلسات فیزیوتراپی چقدر است؟
مدت زمان هر جلسه فیزیوتراپی بسته به نوع بیماری، شدت مشکل و نوع درمان مورد نیاز، متفاوت است. این زمان برای بیماران نورولوژیک و ارتوپدی متغیر بوده و هرکدام شرایط خاص خود را دارند.
بیماران نورولوژیک
در بیماران مبتلا به اختلالات نورولوژیک مانند سکته مغزی، پارکینسون یا ام اس، مدت جلسات معمولاً بیشتر از سایر بیماران است. این افراد به دلیل اختلالات حرکتی شدید تر، سریع تر خسته می شوند و نیاز به تمرینات تخصصی تری دارند.
بیشتر وقت جلسات این بیماران صرف تمرین درمانی، آموزش مجدد حرکت و فعالیت های توانبخشی می شود. مدت زمان جلسات برای این دسته از بیماران معمولاً حداقل ۱ ساعت و گاهی تا ۲ ساعت و ۳۰ دقیقه نیز به طول می انجامد.
بیماران ارتوپدی
در بیمارانی که مشکلات ارتوپدی دارند، مانند کمردرد، گردن درد ، آسیب های مفصلی یا شکستگی ها، مدت زمان جلسات معمولاً کمتر است. این بیماران معمولاً نیازی به تمرینات طولانی مدت ندارند، مگر در موارد خاص. زمان رایج جلسات برای این دسته، بین ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت و ۳۰ دقیقه است و در اغلب موارد حدود ۱ ساعت تا ۱ ساعت و ۱۵ دقیقه زمان می برد.
عوامل مؤثر بر افزایش زمان جلسه
در برخی موارد خاص، وجود درمان های اضافی مانند ازن درمانی، لیزر درمانی، درای نیدلینگ، درمان های دستی یا تمرینات خاص می تواند باعث افزایش مدت زمان جلسه شود. هرچه روند درمان پیچیده تر باشد، مدت زمان بیشتری نیز برای آن اختصاص داده می شود.
مدت زمان جلسات فیزیوتراپی کاملاً وابسته به نوع بیماری و نوع درمان است. بیماران نورولوژیک نیازمند زمان های طولانی تر برای توانبخشی هستند، در حالی که در بیشتر بیماران ارتوپدی، جلسات در زمان کوتاه تری به پایان می رسد، مگر اینکه درمان های خاصی برای آنها تجویز شده باشد.
تعداد جلسات فیزیوتراپی
تعداد جلسات فیزیوتراپی به طور کامل به نوع مشکل، شدت آسیب، پاسخ بدن به درمان و تشخیص پزشک متخصص بستگی دارد. با این حال، پزشکان معمولاً جلسات درمانی را در بازه های مشخص و متداولی تجویز می کنند که در ادامه به آنها اشاره شده است.
تعداد جلسات معمول فیزیوتراپی
- در اغلب موارد، پزشکان برای شروع درمان ۱۰ جلسه فیزیوتراپی تجویز می کنند.
- این تعداد جلسات، یک استاندارد اولیه محسوب می شود و پس از ارزیابی مجدد بیمار، در صورت نیاز، ممکن است تمدید شود.
- در مواردی که مشکل خفیف تر باشد مانند درد های موقتی، یا درمان با دستگاه شاک ویو، پزشک ممکن است فقط ۵ جلسه تجویز کند.
مواردی با نیاز به جلسات بیشتر
- در بعضی بیماران، بسته به شدت آسیب یا کندی روند بهبود، پزشک ممکن است ۱۵، ۲۰ یا حتی تا ۳۰ جلسه فیزیوتراپی در یک نسخه تجویز کند.
- این موضوع معمولاً در مواردی مانند:
▫️ شکستگی استخوان
▫️ محدودیت دامنه حرکتی مفاصل
▫️ درد های مزمن اسکلتی، عضلانی (مانند کمردرد مزمن) مشاهده می شود.
فیزیوتراپی در بیماریهای نورولوژیک
- در بیماران مبتلا به مشکلات نورولوژیکی مانند سکته مغزی، پارکینسون یا ام اس، تعداد جلسات معمولاً بیشتر است.
- در این موارد، درمان طولانی مدت تری مورد نیاز است و ممکن است بیمار به ۲۰، ۳۰، ۵۰ یا حتی ۶۰ جلسه یا بیشتر نیاز داشته باشد.
- تکرار جلسات در این بیماران با هدف حفظ عملکرد عضلات، جلوگیری از تحلیل بافتی و بازیابی توانایی های حرکتی صورت می گیرد.
در نهایت باید گفت که تعداد جلسات فیزیوتراپی به هیچ وجه عدد ثابتی برای همه بیماران ندارد. این عدد باید کاملاً بر اساس شرایط اختصاصی هر فرد و بررسی های دوره ای توسط پزشک معالج یا فیزیوتراپیست تنظیم و در صورت لزوم، تمدید یا تعدیل شود.
جمع بندی و سخن پایانی
در این مطلب درباره توانبخشی و فیزیوتراپی و فواید آن برای بهبود بیماری ها توضیح داده شد. اشاره کردیم که فیزیوتراپی می تواند دامنه حرکت بیمار را گسترش دهد و بهبود عملکرد را به دنبال داشته باشد. همچنین توضیح داده شد که برنامه درمانی هر فرد منحصر به فرد است و توسط شخص فیزیوتراپیست تعیین می شود.
امیدواریم با مطالعه این صفحه اطلاعات ارزشمندی پیرامون درمان با فیزیوتراپی به دست آورده باشید. در صورت نیاز به خدمات توانبخشی و فیزیوتراپی می توانید با شماره 02188021345 تماس بگیرید و نوبت دریافت کنید.
توضیحات جامع و عالی