پارکینسون؛ علائم و درمان

علائم پارکینسون

علائم حرکتی

• لرزش (ترمور): لرزش در دست‌ها، انگشتان یا چانه، به‌ ویژه در حالت استراحت.
• کندی حرکت (برادی‌ کینزی): تأخیر در شروع یا ادامه حرکات.
• سفتی عضلات (ریجیدیتی): گرفتگی عضلات که می‌تواند با درد همراه باشد.
• اختلال در تعادل و راه‌ رفتن: افزایش احتمال سقوط به دلیل بی‌ ثباتی.
• تغییر در گفتار و نوشتار: گفتار آرام، تو دماغی یا نوشتار ریز و نامنظم.

علائم غیر حرکتی

• اختلال در خواب، یبوست، افسردگی و اضطراب
• کاهش حس بویایی
• تعریق زیاد، اختلال فشار خون
• اختلالات شناختی در مراحل پیشرفته

مشکلات اسکلتی–عضلانی پارکینسون

مشکلات اسکلتی، عضلانی در بیماران مبتلا به پارکینسون بسیار شایع‌ اند اما اغلب کمتر مورد توجه قرار می‌ گیرند، در حالی که نقش مهمی در کاهش کیفیت زندگی این بیماران دارند.

شایع‌ ترین این اختلالات شامل درد شانه و کپسولیت چسبنده، کمردرد مزمن، آرتروز، دفورمیتی‌ های بدنی (مانند قوز یا انحراف ستون فقرات) و پوکی استخوان هستند. این مشکلات ممکن است با سفتی عضلات، اختلال در وضعیت بدنی و کاهش تحرک تشدید شوند.

رویکرد درمانی باید چند بعدی باشد و شامل دارودرمانی، فیزیوتراپی، توان‌ بخشی عضلانی، اصلاح وضعیت بدن، و در صورت لزوم مصرف مکمل‌ های کلسیم و ویتامین D جهت پیشگیری از شکستگی باشد. شناسایی و درمان به‌ موقع این اختلالات می‌تواند نقش مؤثری در بهبود عملکرد حرکتی و افزایش کیفیت زندگی بیماران پارکینسون ایفا کند.

درد شانه و کپسولیت چسبنده

خشکی و محدودیت حرکتی در مفصل شانه یکی از اولین شکایات شایع بیماران است که گاهی حتی قبل از علائم حرکتی ظاهر می‌ شود.

کمردرد مزمن

به دلیل خم شدن تنه به جلو، سفتی عضلانی و ضعف مرکزی بدن، بیماران اغلب دچار کمردرد های مزمن می‌ شوند.

آرتروز

کاهش تحرک و فشار نامتقارن روی مفاصل در اثر اختلال در راه‌ رفتن می‌تواند زمینه‌ ساز بروز یا تشدید آرتروز به‌ ویژه در زانو و لگن باشد.

دفورمیتی‌ های بدنی

انحراف ستون فقرات، خم شدن گردن یا تنه به جلو (camptocormia)، و دیگر اختلالات قامتی از جمله تغییرات ساختاری شایع هستند.

پوکی استخوان

تحرک کم، سن بالا و استفاده از برخی دارو ها خطر پوکی استخوان را در این بیماران افزایش می‌ دهد و آنها را مستعد شکستگی می‌ کند.

علت‌ ها و عوامل خطر بیماری پارکینسون

علت دقیق پارکینسون اولیه (ایدیوپاتیک) مشخص نیست، اما عوامل زیر در افزایش احتمال ابتلا نقش دارند:

• عوامل ژنتیکی: جهش در ژن‌ هایی مثل SNCA یا LRRK2
• عوامل محیطی: تماس با آفت‌ کش‌ ها، فلزات سنگین یا مواد سمی
• افزایش سن: شایع‌ ترین عامل خطر
• جنسیت: مردان کمی بیشتر در معرض هستند.

همچنین، استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن عصبی در بروز پارکینسون نقش مهمی دارند. در این حالت، رادیکال‌های آزاد در مغز افزایش یافته و به نورون‌های تولیدکننده دوپامین آسیب می‌زنند. از سوی دیگر، تجمع غیرطبیعی پروتئینی به نام آلفا-سینوکلئین در نورون‌ها که به شکل اجسام لویی (Lewy bodies) دیده می‌شود، از مشخصه‌های پاتولوژیک بیماری پارکینسون است و باعث اختلال عملکرد سلولی می‌شود.

برخی بیماری‌ها و سبک زندگی نیز ممکن است در بروز یا پیشرفت بیماری مؤثر باشند. برای مثال، سابقه ضربه مغزی، بیماری‌های متابولیک، چاقی، و کاهش فعالیت فیزیکی می‌توانند خطر بروز پارکینسون را افزایش دهند. در مقابل، مصرف منظم کافئین (مثل قهوه) و فعالیت بدنی منظم در برخی مطالعات با کاهش خطر ابتلا همراه بوده‌اند. پژوهش‌ها در این زمینه همچنان ادامه دارند و به درک بهتر علل دقیق این بیماری کمک می‌کنند.

تشخیص پارکینسون

تشخیص بیماری پارکینسون عمدتاً بالینی است، به این معنا که پزشک بر اساس علائم، شرح‌حال دقیق بیمار و معاینه عصبی تصمیم‌گیری می‌کند. با این حال، برای اطمینان بیشتر و رد سایر بیماری‌های مشابه، روش‌های تکمیلی نیز به کار گرفته می‌شوند:

• شرح‌ حال دقیق پزشکی و معاینه بالینی: اولین و مهم‌ترین گام در تشخیص، بررسی دقیق علائم بیمار، تاریخچه خانوادگی، و بررسی اختلالات حرکتی مانند لرزش، کندی حرکت و سفتی عضلات است.

• تصویربرداری مغزی: برای رد سایر اختلالات مغزی مانند سکته، تومور یا هیدروسفالی طبیعی فشار، ممکن است از ام آر آیMRI استفاده شود. همچنین تصویربرداری تخصصی‌تر مانند DaTscan (تصویر‌برداری گیرنده انتقال‌دهنده دوپامین) می‌تواند عملکرد سیستم دوپامین را در مغز ارزیابی کند و به افتراق پارکینسون از سایر اختلالات حرکتی مانند لرزش اساسی (Essential Tremor) کمک کند.

• پاسخ به داروها: در بسیاری از موارد، اگر بیمار به داروی لوودوپا (Levodopa) پاسخ مثبت نشان دهد، این موضوع می‌تواند تشخیص پارکینسون را تقویت کند. این پاسخ معمولاً با بهبود قابل توجه در علائمی مانند کندی حرکت و سفتی عضلات همراه است.

در نهایت، تشخیص قطعی بیماری پارکینسون اغلب بر اساس ترکیب اطلاعات بالینی، نتایج تصویربرداری و پاسخ به درمان دارویی انجام می‌ شود. در برخی موارد خاص، برای تشخیص دقیق‌ تر ممکن است از نظرات چند تخصص مانند نورولوژیست، روان‌ پزشک و فیزیوتراپیست استفاده شود.

درمان بیماری پارکینسون

درمان دارویی

• لوودوپا/کربی‌ دوپا: مؤثرترین دارو برای بهبود علائم حرکتی
• آگونیست‌ های دوپامین: مانند پرامی‌ پکسول یا روتی‌ گوتین
• مهار کننده‌ های MAO-B: مانند راساژیلین برای افزایش دوپامین
• مهار کننده‌ های COMT: مانند انتاکاپون برای کاهش تجزیه دوپامین
• داروهای کمکی برای افسردگی، اضطراب یا اختلالات خواب

درمان‌های غیر دارویی

• فیزیوتراپی برای تعادل و تحرک
• گفتاردرمانی برای بهبود گفتار و بلع
• روان‌درمانی برای مدیریت اضطراب و افسردگی

درمان‌ های جراحی

• تحریک عمقی مغز (DBS): کاشت الکترود در مغز برای کنترل علائم شدید
• جراحی‌ های تخریبی در موارد نادر

پیشگیری از پارکینسون

روش قطعی برای پیشگیری از پارکینسون وجود ندارد، اما رعایت سبک زندگی سالم می‌ تواند خطر را کاهش دهد:

• ورزش منظم و هوازی مانند پیاده‌ روی، یوگا یا دوچرخه‌ سواری
• رژیم غذایی سرشار از آنتی‌ اکسیدان‌ ها، میوه و سبزیجات تازه
• کاهش تماس با سموم و مواد شیمیایی صنعتی

هرچند بیماری پارکینسون پیشرونده است، اما با درمان دارویی مناسب، توان‌ بخشی و مراقبت روحی، بسیاری از بیماران می‌توانند سال‌ ها زندگی فعال و با کیفیتی داشته باشند.

سخن پایانی

پارکینسون نوعی اختلال عصبی مزمن است که با مدیریت دارویی، توان‌ بخشی و حمایت خانواده، قابل کنترل است. تشخیص زودهنگام و پیگیری درمان می‌تواند تأثیر بزرگی در کیفیت زندگی بیماران داشته باشد. در صورت مشاهده علائم اولیه، مشورت با پزشک متخصص مغز و اعصاب توصیه می‌شود.