قوز پشت؛ قوز کمر

قوز پشت و کمر یا کیفوز، یکی از اختلالات شایع در ستون فقرات است که با انحنای غیرطبیعی به سمت جلو در ناحیه بالای کمر(پشت قفسه سینه به شکل یک برآمدگی واضح) مشخص می‌شود. در برخی موارد، قوز پشت با درد، محدودیت حرکتی و حتی مشکلات تنفسی همراه است. در این مقاله به بررسی علائم، علل، روش‌های تشخیص و درمان قوز پشت می‌پردازیم.

وقتی صحبت از قوز پشت می‌شه، مردم معمولاً با یه عالمه اصطلاح خودمونی سراغش میان. اگه کسی همیشه خمیده بشینه یا راه بره، می‌گن «قوز کرده» یا «مثل پیرمرداست». مامان‌ها و معلم‌ها هم همیشه آماده‌ن که بگن : «پشتتو صاف کن!» یا «قوز نکن، قدت کوتاه می‌شه!»

یه اصطلاح جالب دیگه هم داریم : «قوز بالا قوز» که یعنی یه مشکل جدید رو مشکل‌های قبلی سوار شده!

در کل، توی نگاه مردم، قوز فقط یه درد جسمی نیست، گاهی نشونه‌ی بی‌حال بودن یا بی‌توجهی به بدنه. حتی ممکنه با شوخی به کسی بگن : «صاف وایسا، انگار دنیا رو دوشت گذاشتن!»

انواع قوز پشت

قوز وضعیتی (Postural Kyphosis) :

رایج‌ترین نوع؛ بیشتر در نوجوان‌ها دیده می‌شه و به خاطر بد نشستن یا زیاد خم شدن به جلو است.

قوز وضعیتی رایج‌ترین و خفیف‌ترین نوع کیفوز است که معمولاً در نوجوانان و جوانان دیده می‌شود. این نوع قوز پشت برخلاف سایر انواع کیفوز، ناشی از ناهنجاری ساختاری در مهره‌ها نیست، بلکه به دلیل وضعیت نادرست بدن به‌ویژه در هنگام نشستن، ایستادن یا کار با موبایل و کامپیوتر ایجاد می‌شود.

در قوز وضعیتی، انحنای پشت معمولاً ملایم و قابل اصلاح است؛ یعنی فرد می‌تواند با صاف کردن بدن، قوز را تا حد زیادی کاهش دهد. این حالت اغلب بدون درد یا با درد خفیف در ناحیه فوقانی یا میانی پشت همراه است و با پیشرفت سن یا عدم اصلاح وضعیت، ممکن است تشدید شود.

قوز شوئرمان (Scheuermann’s Kyphosis) :

در سنین رشد، مهره‌ها به‌درستی رشد نمی‌کنن و قوز ایجاد می‌شه.

بیماری شوئرمن (Scheuermann’s disease) نوعی اختلال در ستون فقرات است که باعث ایجاد قوز پشت ساختاری در ناحیه پشتی یا صدری (تی‌توراسیک) می‌شود. این بیماری معمولاً در دوران نوجوانی و در زمان رشد سریع استخوان‌ها بروز می‌کند. برخلاف کیفوز وضعیتی (ناشی از بد نشستن)، قوز ناشی از شوئرمن سفت و غیرقابل اصلاح با تغییر وضعیت بدن است، زیرا منشأ آن تغییرات ساختاری واقعی در مهره‌هاست.

در این بیماری، صفحات رشد در جلوی مهره‌ها به درستی رشد نمی‌کنند، در حالی که پشت مهره‌ها به رشد طبیعی خود ادامه می‌دهند. این رشد نامتقارن باعث می‌شود مهره‌ها به شکل گوه‌ای درآیند و ستون فقرات به سمت جلو خم شود. قوز ایجادشده اغلب در قسمت میانی پشت ظاهر می‌شود و ممکن است با درد مزمن، سفتی در ستون فقرات، محدودیت در خم شدن و حتی در موارد شدید با اختلال در تنفس همراه باشد.

تشخیص بیماری شوئرمن از طریق معاینه فیزیکی و تصویربرداری (مانند رادیوگرافی) انجام می‌شود. در عکس‌های رادیولوژی، مهره‌های گوه‌ای شکل و زاویه قوس غیرطبیعی قابل مشاهده‌اند. زاویه کیفوز در این بیماران معمولاً بیش از ۴۵ درجه است.

درمان این بیماری به شدت انحنا و علائم بستگی دارد. در موارد خفیف، انجام تمرینات اصلاحی، فیزیوتراپی و تقویت عضلات پشتی می‌تواند مؤثر باشد. نوجوانانی که هنوز در حال رشد هستند، ممکن است با استفاده از بریس مخصوص از پیشرفت کیفوز جلوگیری کنند. در موارد شدید یا در صورت وجود درد مداوم و اختلال در عملکرد روزانه، ممکن است جراحی اصلاحی ستون فقرات توصیه شود.

شناسایی و درمان به‌موقع بیماری شوئرمن بسیار حائز اهمیت است، زیرا می‌تواند از پیشرفت قوز و بروز مشکلات دائمی جلوگیری کند. آگاهی والدین، معلمان و مربیان از علائم اولیه این بیماری نقش مهمی در تشخیص زودهنگام آن دارد.

قوز ناشی از بیماری :

قوز پشت ناشی از بیماری نوعی کیفوز است که به دلیل اختلالات زمینه‌ای پزشکی ایجاد می‌شود. برخلاف قوز وضعیتی یا شوئرمن، این نوع قوز معمولاً در نتیجه بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان (استئوپروز)، عفونت‌ها (مانند سل ستون فقرات)، تومورها، یا بیماری‌های استخوانی مادرزادی و متابولیک به وجود می‌آید.

در این موارد، ساختار مهره‌ها دچار آسیب یا تخریب می‌شود که می‌تواند باعث فرو ریختن یک یا چند مهره و انحنای غیرطبیعی ستون فقرات به سمت جلو شود. این قوز معمولاً پیشرونده است و ممکن است با درد شدید، محدودیت حرکتی و حتی اختلال در عملکرد اندام‌ها یا تنفس همراه باشد.

علل قوز پشت

• قوز مادرزادی : به دلیل ناهنجاری‌های ساختاری ستون فقرات از دوران جنینی

• کیفوز دژنراتیو : ناشی از فرسودگی دیسک‌ها و مهره‌ها در اثر پیری، بیشتر در افراد مسن

• آسیب‌های فیزیکی : شکستگی یا ضربه به ستون فقرات

• بیماری‌های زمینه‌ای : مانند بیماری پاژه استخوان، تومورهای مهره‌ای یا عفونت‌های استخوانی

• عادت‌های غلط در نشستن و ایستادن : در نوجوانان و بزرگسالان، نشستن طولانی با وضعیت ناصحیح نیز می‌تواند منجر به کیفوز شود.

چه کسانی بیشتر در معرض قوز پشت هستند؟

• نوجوانان : قوز پشت وضعیتی (Postural Kyphosis) اغلب در دوران نوجوانی بروز می‌کند، به‌ویژه در افرادی که عادات نشستن یا ایستادن نادرستی دارند.
• افراد بالای ۴۰ سال : با افزایش سن، به‌ویژه پس از ۴۰ سالگی، خطر ابتلا به کیفوز افزایش می‌یابد.
• زنان : زنان، به‌خصوص پس از یائسگی، به دلیل کاهش سطح استروژن، بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند که می‌تواند منجر به کیفوز مرتبط با سن شود.
• مردان نوجوان : نوعی از کیفوز به نام کیفوز شوئرمن (Scheuermann’s Kyphosis) بیشتر در پسران نوجوان دیده می‌شود. این نوع کیفوز معمولاً بین سنین ۱۳ تا ۱۶ سال تشخیص داده می‌شود و در مردان دو برابر بیشتر از زنان رخ می‌دهد.

در حالی که قوز پشت می‌تواند افراد در هر سنی را تحت تأثیر قرار دهد، نوجوانان، افراد بالای ۴۰ سال و زنان (به‌ویژه پس از یائسگی) در معرض خطر بیشتری هستند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند به کاهش علائم و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.

علائم قوز پشت

برآمدگی قابل مشاهده در پشت

یکی از مشخص‌ترین نشانه‌های کیفوز، برآمدگی غیرطبیعی در ناحیه بالای پشت است. این تغییر در ظاهر معمولاً هنگام ایستادن یا نشستن مشهودتر می‌شود و ممکن است با افتادگی شانه‌ها یا تغییر حالت کلی بدن همراه باشد.

درد و ناراحتی

درد مبهم، تیرکشنده یا سوزشی در ناحیه پشت، به‌ویژه با نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت

درد در گردن و شانه‌ها به دلیل فشار ناشی از ناهنجاری ستون فقرات

محدودیت در حرکت

کاهش دامنه حرکتی در ناحیه پشتی بدن

سفتی عضلات پشت و شانه‌ها که ممکن است فعالیت‌های روزمره را دشوار کند

مشکلات تنفسی

در موارد شدید، انحنای بیش‌ازحد ستون فقرات می‌تواند به قفسه سینه فشار وارد کند و ظرفیت تنفسی را کاهش دهد، که منجر به تنفس سخت یا سطحی می‌شود.

خستگی و ضعف عضلانی

احساس خستگی به دلیل تلاش بیشتر بدن برای حفظ تعادل

ضعف در عضلات نگهدارنده ستون فقرات

تشخیص کیفوز

استاندارد طلایی برای تشخیص کیفوز، تصویر رادیوگرافی از ستون فقرات در نمای جانبی و در حالت ایستاده است. در سالمندان، امکان تصویربرداری در حالت خوابیده نیز وجود دارد. برای ارزیابی، از زاویه‌ی کوب (Cobb’s angle) استفاده می‌شود که بین صفحات فوقانی و تحتانی مهره‌های شروع و پایان انحنا محاسبه می‌گردد.

بیماری شوئرمن

در بیماری شوئرمن، علاوه بر زاویه‌ی کوب بالای ۴۰ درجه، باید حداقل سه مهره‌ی مجاور دچار گوه‌شدگی قدامی به میزان ۵ درجه یا بیشتر باشند.

روش‌های جایگزین

در صورت نبود امکان تصویربرداری، ابزارهایی مانند کیفومتر دبروینر و خط‌کش فلکسی‌کرو می‌توانند زاویه کیفوز را به‌صورت تقریبی اندازه‌گیری کنند. در خط‌کش فلکسی‌کرو، اگر شاخص کیفوز بیش از ۱۳ باشد، هیپرکیفوز محسوب می‌شود.

پزشک ستون فقرات با معاینه فیزیکی، بررسی فرم بدن و مشاهده برآمدگی در ناحیه پشت می‌تواند احتمال وجود کیفوز را مطرح کند. برای تأیید تشخیص و ارزیابی دقیق‌تر، ممکن است از ابزارهای زیر استفاده شود :

• رادیوگرافی (X-ray) برای بررسی میزان انحنا و ساختار مهره‌ها

• ام‌آر‌آی (MRI) یا سی‌تی‌اسکن (CT Scan) جهت ارزیابی دقیق‌تر ساختار بافت‌ها و عصب‌ها

• آزمایش‌های خون در صورت مشکوک بودن به بیماری‌های زمینه‌ای مانند عفونت یا اختلالات متابولیک استخوان