سکته مغزی، انواع و علائم

سکته مغزی

سکته مغزی، که به آن آسیب مغزی نیز گفته می‌ شود، یک وضعیت اضطراری پزشکی است که زمانی رخ می‌ دهد که جریان خون به بخشی از مغز متوقف می‌ شود یا به شدت کاهش می‌ یابد. این قطع جریان خون باعث می‌ شود که بافت‌ های مغزی نتوانند اکسیژن و مواد مغذی لازم را دریافت کنند، که منجر به آسیب به سلول‌ های مغزی و اختلال در عملکرد مغز می‌ شود.

انواع سکته مغزی

سکته مغزی انواع مختلفی دارد که در ادامه به آن پرداخته شده است

1. سکته مغزی ایسکمیک: ناشی از مسدود شدن یک رگ خونی در مغز است. این نوع سکته شایع‌ ترین نوع سکته است و معمولاً به دلیل لخته خون یا پلاک‌ های چربی (آترواسکلروزیس) ایجاد می‌ شود.

2. سکته مغزی هموراژیک: ناشی از خون‌ ریزی در مغز است که معمولاً به دلیل پارگی عروق خونی ایجاد می‌ شود. این نوع سکته می‌ تواند به دلیل فشار خون بالا، آنوریسم (پف کردن عروق خونی) یا ناهنجاری‌ های عروقی باشد.

3. سکته مغزی موقتی (TIA): به نام سکته مغزی کوچک نیز شناخته می‌ شود. این حالت به دلیل کاهش موقت جریان خون به بخشی از مغز رخ می‌ دهد و علائم معمولاً ظرف چند دقیقه تا چند ساعت برطرف می‌ شود. TIA معمولاً نشانه‌ ای از خطر بالای سکته مغزی کامل در آینده است.

علائم سکته مغزی

علائم سکته مغزی ممکن است به طور ناگهانی و بدون هشدار ظاهر شوند و شامل موارد زیر هستند.

• اختلال در گفتار: دشواری در صحبت کردن، فهمیدن صحبت‌ های دیگران یا مشکل در بیان جملات.
• ضعف یا بی‌ حسی: ضعف ناگهانی یا بی‌ حسی در یک طرف بدن، مانند صورت، بازو یا پا.
• مشکلات بینایی: از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم.
• اختلال در هماهنگی و تعادل: مشکل در راه رفتن، از دست دادن تعادل یا هماهنگی.
• سردرد شدید: سردرد ناگهانی و شدید که ممکن است با استفراغ، اختلال در بینایی یا از دست دادن هوشیاری همراه باشد.
• گیجی یا سردرگمی: احساس گیجی و مشکل در درک موقعیت و زمان.

عوامل خطر

عوامل خطر برای سکته مغزی شامل موارد زیر هستند.

• فشار خون بالا: مهم‌ ترین عامل خطر برای سکته مغزی.
• دیابت: افزایش خطر ابتلا به سکته مغزی.
• سیگار کشیدن: افزایش احتمال بروز سکته مغزی.
• کلسترول بالا: ایجاد پلاک‌ های چربی در عروق خونی.
• سابقه خانوادگی: سابقه خانوادگی سکته مغزی یا بیماری‌های قلبی.
• اضافه وزن و چاقی: می‌تواند به فشار خون بالا و دیابت منجر شود.
• مصرف الکل و مواد مخدر: می‌تواند به افزایش خطر سکته مغزی کمک کند.
• سن و جنس: افراد مسن‌ تر و مردان بیشتر در معرض خطر هستند.

تشخیص

تشخیص سکته مغزی معمولاً شامل مراحل زیر است.

• معاینه بالینی: بررسی علائم بالینی و ارزیابی وضعیت عصبی.
• تصویربرداری: استفاده از تصویربرداری‌ های مغزی مانند سی‌ تی‌ اسکن (CT scan) یا ام آر آی برای شناسایی نوع سکته و آسیب مغزی.
• آزمایش‌ های خون: برای بررسی علل بالقوه، مانند لخته‌ های خون یا مشکلات متابولیک.
• آزمون‌ های دیگر: ممکن است شامل آزمون‌ های قلبی برای ارزیابی مشکلات قلبی که می‌ تواند به سکته منجر شود، باشد.

درمان

درمان سکته مغزی به نوع سکته و مدت زمان از شروع علائم بستگی دارد و می‌ تواند شامل موارد زیر باشد.

درمان دارویی

• داروهای ترومبولیتیک: مانند تی‌ پی‌ ای (tPA) برای حل کردن لخته‌ های خون در سکته‌ های ایسکمیک. این دارو باید در مدت کوتاهی پس از شروع علائم تجویز شود.
• داروهای ضد پلاکت و ضد انعقاد : برای پیشگیری از تشکیل لخته‌ های جدید.
• داروهای ضد فشار خون: برای مدیریت فشار خون بالا.

درمان‌ های جراحی

درمان های جراحی سکته مغزی به شرح زیر است.

• جراحی برای حذف لخته‌ های خون: در موارد شدید سکته‌ های ایسکمیک.
• جراحی برای کنترل خون‌ ریزی: در سکته‌ های هموراژیک، ممکن است برای کاهش فشار خون و کنترل خون‌ ریزی انجام شود.

توانبخشی

برای توانبخشی مراحل زیر را در نظر بگیرید:

• فیزیوتراپی: برای بهبود حرکت و تقویت عضلات.
• کاردرمانی: برای کمک به انجام فعالیت‌های روزمره و بهبود کیفیت زندگی.
• گفتار درمانی: برای کمک به بهبود مشکلات گفتاری و بلع.

پیشگیری

برای کاهش خطر ابتلا به سکته مغزی، می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:

• مدیریت فشار خون: کنترل فشار خون بالا از طریق دارو و تغییرات سبک زندگی.
• رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای کم‌چربی، کم‌نمک و غنی از میوه و سبزیجات.
• فعالیت بدنی: انجام فعالیت‌های ورزشی منظم.
• ترک سیگار و کاهش مصرف الکل: جلوگیری از عوامل خطر قابل تغییر.
• مدیریت دیابت و کلسترول: کنترل قند خون و سطح کلسترول با استفاده از داروها و تغییرات رژیم غذایی.

بیماری های اسکلتی عضلانی و ارتوپدی در سکته مغزی

بیماران دچار سکته مغزی (CVA) علاوه بر مشکلات عصبی، درگیر طیفی از بیماری‌ها و عوارض اسکلتی-عضلانی و ارتوپدی می‌شوند. این مشکلات معمولاً در اثر ضعف، اسپاستیسیته، عدم تعادل، بی‌ حرکتی طولانی‌ مدت و تغییرات بیومکانیکی رخ می‌ دهند. مهم‌ ترین آنها عبارتند از:

عوارض مفصلی

• درد شانه پس از سکته 
  به دلیل نیمه‌ دررفتگی شانه، اسپاستیسیته عضلات شانه یا محدودیت حرکت.
• شانه یخ زده
  ناشی از عدم حرکت کافی اندام فوقانی.
• محدودیت حرکتی مفاصل در اندام‌ های فوقانی و تحتانی.

اختلالات عضلانی

• آتروفی عضلانی به علت بی‌حرکتی و کاهش فعالیت.
• اسپاستیسیته به‌ویژه در عضلات خم‌کننده آرنج، خم‌کننده انگشتان و اداکتورهای ران.
• کانتراکچر عضلانی در اثر کوتاهی مزمن عضله و بافت نرم.
• درد میوفاشیال در اثر بار غیرطبیعی روی عضلات.

عوارض استخوانی

• پوکی استخوان ناشی از عدم تحمل وزن و کاهش فعالیت.
• شکستگی‌ ها (معمولاً در اندام تحتانی، مثل هیپ) به دلیل افتادن‌های مکرر.
• تشکیل استخوان نابجا به‌ویژه اطراف مفصل ران یا شانه.

عوارض وضعیتی و عملکردی

• اسکولیوز یا تغییرات ستون فقرات به دلیل عدم تعادل عضلانی.
• دفورمیتی‌های پا و مچ مثل Equinus (پنجه‌اسبی)، Varus یا Valgus.
• عدم تقارن طول پا در صورت کانتراکچر یا تغییرات لگنی.

درد و مشکلات ثانویه

• درد نوروپاتیک ناشی از آسیب سیستم عصبی مرکزی.
• درد مکانیکی به دلیل تحمیل وزن نامتعادل و تغییرات بیومکانیکی.

سخن پایانی

سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است که نیاز به تشخیص سریع و درمان فوری دارد. مداخله به‌موقع می‌تواند از آسیب‌های پایدار جلوگیری کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد. پیشگیری از طریق کنترل فشار خون، دیابت، چربی خون، ترک سیگار و اصلاح سبک زندگی امکان‌پذیر است.

پس از سکته، بیماران ممکن است با مشکلات اسکلتی‌–عضلانی و ارتوپدی مانند درد، شانه یخ زده یا منجمد، اسپاستیسیته، پوکی استخوان و شکستگی ناشی از افتادن مواجه شوند. این عوارض توانبخشی را دشوار کرده و نیازمند پیگیری، فیزیوتراپی، کاردرمانی و در صورت لزوم درمان ارتوپدی هستند.