فهرست مطالب
گزگز دست یا مور مور شدن دست یکی از علائم شایع عصبی است که بسیاری از افراد در طول زندگی خود آن را تجربه می کنند. این احساس معمولاً به صورت بی حسی، سوزن سوزن شدن یا خارش خفیف در انگشتان یا کف دست ظاهر می شود و می تواند گذرا یا مداوم باشد.
اگرچه در برخی موارد این علامت بی خطر و موقتی است، مانند هنگام فشرده شدن عصب به دلیل وضعیت نامناسب خواب یا نشستن، اما تکرار یا تداوم آن می تواند نشانه ای از یک بیماری زمینه ای جدی تر باشد.
دلایل گزگز دست بسیار متنوع اند؛ از فشار موقت بر عصب گرفته تا اختلالات سیستم عصبی محیطی یا مرکزی. شایع ترین علت آن درگیری عصب مدیان در سندرم تونل کارپال است، اما بیماری هایی مانند دیابت، کمبود ویتامین B12، مشکلات گردنی و اختلالات سیستم ایمنی نیز ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند.
در صورتی که گزگز دست با درد، ضعف عضلانی یا اختلال عملکردی همراه باشد، بررسی تخصصی توسط پزشک یا متخصص مغز و اعصاب، متخصص دست و طب فیزیکی ضروری است تا علت دقیق مشخص شده و درمان مناسب آغاز شود.
علت گزگز دست
گزگز دست، که در پزشکی به آن پارستزی (Paresthesia) گفته می شود، احساسی غیرطبیعی است که می تواند شامل سوزن سوزن شدن، بی حسی یا احساس خزش در ناحیه ای از دست باشد. این احساسات معمولاً ناشی از اختلالات در اعصاب، عروق یا بافت های دست هستند. پری ستزی ممکن است به صورت موقتی یا مزمن بروز کند و در برخی موارد می تواند نشانه ای از یک مشکل جدی تر باشد.
بر اساس تحقیقات، گزگز دست می تواند به دلایل مختلفی از جمله آسیب به اعصاب، فشار بر روی عروق خونی یا اختلالات متابولیک ایجاد شود. این علائم ممکن است به صورت ناگهانی و به دنبال یک حادثه خاص یا به طور تدریجی و در نتیجه بیماری های مزمن ظاهر شوند. درک علل و مکانیسم های این احساسات غیر طبیعی برای تشخیص و درمان مناسب ضروری است.
فشار بر روی اعصاب
فشار بر روی اعصاب یکی از علل شایع گزگز دست است. فشاری که بر روی عصب مدیان در مچ دست وارد می شود، می تواند منجر به گزگز، بی حسی و درد در دست و انگشتان شود. این وضعیت معمولاً به عنوان سندرم تونل کارپ شناخته می شود و در افرادی که فعالیت های تکراری انجام می دهند، شایع تر است.
علاوه بر عصب مدیان، فشار بر روی عصب اولنار نیز می تواند باعث گزگز و بی حسی در ناحیه انگشتان چهارم و پنجم شود. این نوع فشار معمولاً در اثر خم کردن مچ دست یا قرار دادن آرنج در موقعیت های نامناسب به وجود می آید. در برخی موارد، فشار بر روی اعصاب در نقاط دیگر بدن، مانند گردن یا شانه ها، می تواند به اعصاب دست منتقل شده و موجب بروز علائم گزگز شود.
گزگز دست از گردن
گزگز دست که از ناحیه گردن منشأ می گیرد، معمولاً ناشی از فشار یا آسیب به ریشه های عصبی گردنی است که به اندام فوقانی عصب دهی می کنند. این وضعیت که تحت عنوان رادیکولوپاتی گردنی شناخته می شود، ممکن است به دلیل فتق دیسک گردن ، تنگی کانال نخاعی، آرتروز مهره های گردنی یا آسیب های تروماتیک به گردن ایجاد شود.
فشار وارده بر ریشه های عصبی می تواند باعث علائمی چون گزگز، بی حسی، درد تیر کشنده یا ضعف در بازو و دست شود. توزیع این علائم معمولاً مطابق با مسیر عصب تحت فشار است، برای مثال آسیب ریشه عصبی C6 ممکن است باعث گزگز در انگشت شست شود.
از نظر بالینی، تشخیص منشأ گردنی گزگز دست با استفاده از شرح حال دقیق، معاینه نورولوژیک و تصویربرداری هایی مانند ام آر آی یا سی تی اسکن انجام می شود. تست هایی مانند الکترومیوگرافی (EMG) نیز می توانند به تفکیک علل محیطی از علل مرکزی کمک کنند.
درمان رادیکولوپاتی گردنی بسته به شدت علائم ممکن است شامل استراحت، فیزیوتراپی، دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی، تزریق های اپیدورال یا در برخی موارد جراحی جهت کاهش فشار عصبی باشد. کنترل دقیق علت زمینه ای و پیشگیری از حرکات تشدید کننده، نقش کلیدی در بهبود علائم ایفا می کند.
مشکلات گردش خون
مشکلات گردش خون نیز می توانند عامل مهمی در ایجاد گزگز دست باشند. اختلال هایی که باعث کاهش جریان خون به انگشتان دست می شوند، می توانند به تغییر رنگ و احساس گزگز در انگشتان منجر شوند. برای مثال، بیماری هایی مانند سندرم رینود می توانند باعث انقباض عروق خونی و کاهش جریان خون به دست ها شوند و در نتیجه گزگز دست را ایجاد کنند.
علاوه بر این، مشکلات گردش خون ناشی از لخته های خون یا خون ریزی نیز می توانند به گزگز دست منجر شوند. در مواردی که لخته های خون در عروق دست ایجاد می شوند، احساس گزگز و درد ممکن است به طور ناگهانی بروز کند و نیاز به درمان فوری داشته باشد. مدیریت مؤثر عوامل خطر مانند دیابت و فشار خون بالا می تواند به پیشگیری از این مشکلات کمک کند.
آسیب های عصبی
آسیب های عصبی، چه به صورت مستقیم و چه به صورت مزمن، می توانند منجر به گزگز دست شوند. آسیب های مستقیم به عصب ها، مانند ضربه به دست یا بازو، می توانند باعث بروز علائم گزگز و بی حسی شوند. این نوع آسیب ها معمولاً به دنبال حوادثی مانند تصادف یا آسیب ورزشی اتفاق می افتند و نیاز به ارزیابی و درمان فوری دارند.
آسیب های طولانی مدت به اعصاب، مانند فشار مداوم یا کشیدگی، نیز می توانند علائم گزگز را ایجاد کنند. این وضعیت معمولاً در افرادی که در مشاغل با فعالیت های تکراری کار می کنند، مشاهده می شود. فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی می توانند به بهبود عملکرد عصبی و کاهش علائم گزگز کمک کنند.
بیماری های عصبی
بیماری های عصبی نیز می توانند به گزگز دست منجر شوند. برای مثال، نوروپاتی دیابتی یکی از شایع ترین علل گزگز در بیماران دیابتی است. این بیماری به دلیل آسیب به اعصاب محیطی ناشی از سطوح بالای قند خون ایجاد می شود و می تواند باعث گزگز و بی حسی در دستها و پاها شود.
علاوه بر نوروپاتی دیابتی، بیماری های عصبی دیگری مانند اسکلروز چند گانه یا مولتیپل اسکلروز (MS) یا نوروپاتی محیطی نیز می توانند به گزگز دست ها منجر شوند. این بیماری ها معمولاً با علائم دیگری نیز همراه هستند و تشخیص دقیق آنها نیاز به ارزیابی های پزشکی جامع دارد. درمان این بیماری ها معمولاً شامل مدیریت علائم و پیشگیری از پیشرفت بیماری است.
عفونت و التهاب
عفونت ها می توانند به التهاب عصبی منجر شده و احساس گزگز ایجاد کنند. برای مثال، عفونت های ویروسی مانند هرپس زوستر می توانند به اعصاب آسیب زده و علائم گزگز را به دنبال داشته باشند. این نوع عفونت ها معمولاً با درد شدید و بثورات پوستی همراه هستند و نیاز به درمان فوری دارند.
التهاب در تاندون های دست نیز میتواند باعث فشار بر روی اعصاب و احساس گزگز شود. این التهاب ممکن است به دلیل فعالیت های تکراری یا آسیب های ورزشی ایجاد شود. درمان این نوع التهاب معمولاً شامل استراحت، فیزیوتراپی و در برخی موارد استفاده از داروهای ضد التهاب است.
تغییرات هورمونی و متابولیک
تغییرات هورمونی و متابولیک نیز می توانند به گزگز دست منجر شوند. به عنوان مثال، کمبود ویتامین های خاص، مانند ویتامین B12، میتواند به نوروپاتی و احساس گزگز در دست ها منجر شود. این نوع کمبود معمولاً در افرادی که رژیم غذایی نامناسب دارند، مشاهده میشود و نیاز به مکمل های ویتامینی دارد.
علاوه بر این، تغییرات هورمونی و احتباس مایعات در دوران بارداری می تواند به فشار بر روی اعصاب مچ دست و ایجاد گزگز منجر شود. این وضعیت معمولاً موقتی است و پس از زایمان بهبود می یابد. با این حال، مشاوره پزشکی در این دوران برای مدیریت علائم و پیشگیری از مشکلات بیشتر ضروری است.
توصیه برای کاهش گزگز دست
-
مراجعه منظم به پزشک متخصص
-
کنترل بیماری های زمینه ای
-
رعایت رژیم غذایی سالم
-
فعالیت بدنی و ورزش منظم
-
پرهیز از کار طولانی در یک وضعیت ثابت
-
قطع مصرف دخانیات و الکل
-
استفاده از مچ بند یا وسایل ارگونومیک
-
مصرف آب کافی
-
مدیریت استرس و اضطراب
تشخیص گز گز دست
پزشک متخصص با گرفتن شرح حال دقیق، بررسی سابقه بیماری ها و انجام معاینه کامل اندام فوقانی و سیستم عصبی میتواند علت گزگز یا بی حسی دست را تشخیص دهد. در برخی موارد، مانند مشکلات ناشی از استرس و اضطراب، ممکن است نیازی به انجام آزمایش های تکمیلی نباشد. اما در اغلب بیماران، برای رسیدن به تشخیص دقیق تر، انجام بررسی های پاراکلینیکی ضروری است.
آزمایش های خون به شناسایی بیماری هایی مانند کمبود ویتامین B12، دیابت یا اختلالات تیروئید کمک می کنند که میتوانند موجب مور مور شدن یا گزگز دست ها شوند. همچنین این آزمایش ها برای بررسی وجود عفونت ها و ارزیابی وضعیت متابولیک بیمار مورد استفاده قرار می گیرند.
در صورت شک به بیماری هایی مانند سندرم تونل کارپال، درگیری اعصاب گردنی، ام اس یا اختلالات عروقی اندام فوقانی، پزشک ممکن است علاوه بر آزمایش خون، انجام اقدامات تشخیصی زیر را توصیه کند:
-
ام آر آی گردن یا اندام فوقانی
-
سی تی اسکن در موارد خاص
-
نوار عصب و عضله (EMG-NCV)
-
مطالعات هدایت عصبی
-
الکترومیوگرافی
-
آنژیوگرافی در صورت شک به اختلالات عروقی
-
آزمایش قند خون ناشتا و HbA1C
-
بررسی سطح ویتامین B12
-
آزمایش عملکرد تیروئید
انتخاب هر یک از این روش های تشخیصی بر اساس علائم بالینی، شدت گزگز و یافته های معاینه انجام می شود.
درمان گزگز دست
مراجعه به متخصص مغز و اعصاب، متخصص ستون فقرات، پزشک طب فیزیکی و توانبخشی و متخصص داخلی برای بررسی و درمان گزگز دست، انتخابی صحیح و اصولی محسوب می شود. گزگز دست یک علامت است نه یک بیماری مستقل، بنابراین درمان قطعی آن تنها در صورت تشخیص دقیق علت زمینه ای امکان پذیر خواهد بود. در بسیاری از بیماران، برای کاهش شدت علائم و بهبود کیفیت زندگی، ترکیبی از درمان های دارویی، اقدامات غیر دارویی و اصلاح سبک زندگی به صورت همزمان توصیه می شود.
درمان گزگز دست به علت زمینه ای آن بستگی دارد. کنترل قند خون در بیماران دیابتی، مصرف مکمل های ویتامین های گروه B در صورت وجود کمبود، فیزیوتراپی در موارد درگیری اعصاب گردنی یا سندرم تونل کارپال، درمان بیماری های زمینه ای مانند کم کاری تیروئید و پرهیز از مصرف الکل از مهم ترین اقدامات درمانی به شمار می روند.
گزگز دست می تواند علل متنوعی داشته باشد، از فشار ساده و موقت روی عصب تا بیماری های متابولیک، عضلانی یا عصبی جدی. تشخیص به موقع و شروع درمان مناسب، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب های دائمی عصبی و ضعف عملکرد دست ها دارد.
طب سوزنی و ماساژ درمانی در درمان گزگز دست
در سال های اخیر، طب سوزنی و ماساژ درمانی به عنوان روش های مکمل و غیر دارویی، جایگاه ویژه ای در کاهش علائم گزگز دست پیدا کرده اند. این روش ها به ویژه در مواردی که گزگز دست ناشی از اختلالات عصبی محیطی، گرفتگی عضلات، کاهش جریان خون یا استرس مزمن باشد، می توانند نقش مؤثری در بهبود علائم ایفا کنند.
طب سوزنی
طب سوزنی با تحریک نقاط خاصی از بدن، موجب بهبود گردش خون، کاهش التهاب، تنظیم عملکرد سیستم عصبی و آزادسازی مواد ضد درد طبیعی مانند اندورفین ها می شود. این مکانیسم ها می توانند باعث کاهش احساس گزگز، مور مور شدن و بی حسی دست ها شوند.
مطالعات نشان داده اند که طب سوزنی در درمان نوروپاتی محیطی، سندرم تونل کارپال، درد های عصبی و گزگز ناشی از دیابت می تواند مؤثر باشد. تحریک نقاط مرتبط با مسیر های عصبی اندام فوقانی و ناحیه گردن، به بهبود انتقال پیام های عصبی و کاهش تحریک پذیری اعصاب کمک می کند. طب سوزنی معمولاً به صورت جلسات منظم، هفتگی یا چند بار در هفته، انجام می شود و اغلب در کنار درمان های پزشکی و فیزیوتراپی نتایج بهتری به همراه دارد. لازم است این روش حتماً توسط درمانگر آموزش دیده و دارای مجوز انجام شود تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری گردد.
ماساژ درمانی
ماساژ درمانی ملایم و هدفمند می تواند با کاهش تنش عضلانی، افزایش جریان خون موضعی و کاهش فشار روی اعصاب محیطی، به کاهش گزگز دست کمک کند. این روش به ویژه در افرادی که به دلیل کار های تکراری، استفاده طولانی از کامپیوتر یا وضعیت نامناسب گردن و شانه دچار گزگز دست شده اند، بسیار مفید است.
ماساژ عضلات گردن، شانه، بازو، ساعد و کف دست باعث بهبود خون رسانی به اعصاب و عضلات شده و از تشدید علائم جلوگیری می کند. همچنین ماساژ درمانی می تواند باعث کاهش استرس، بهبود خواب و افزایش احساس آرامش عمومی شود که خود نقش مهمی در کاهش علائم عصبی دارد. در برخی بیماران مبتلا به سندرم تونل کارپال خفیف یا نوروپاتی های خفیف تا متوسط، ماساژ درمانی منظم در کنار تمرینات کششی و اصلاح سبک زندگی، به کاهش قابل توجه گزگز و درد کمک می کند.
درمان های دارویی بر اساس علت
نوروپاتی دیابتی دست
کنترل دقیق قند خون، اصلی ترین و مؤثر ترین اقدام درمانی است. هرچه سطح قند خون بهتر کنترل شود، سرعت پیشرفت آسیب عصبی کاهش می یابد. در صورت وجود درد نوروپاتیک شدید یا گزگز آزاردهنده، دارو های خط اول شامل موارد زیر هستند.
-
پرگابالین
-
دولوکستین
-
آمی تریپتیلین
کمبود ویتامین B12
در موارد کمبود خفیف، مصرف روزانه قرص خوراکی ویتامین B12 معمولاً کافی است. در کمبود های شدید یا اختلال در جذب، تزریق عضلانی ویتامین B12 طبق الگوی زیر توصیه می شود.
-
روزانه به مدت یک هفته
-
سپس هفتگی به مدت یک ماه
-
سپس ماهی یک بار بصورت طولانی مدت یا مادام العمر (طبق نظر پزشک)
نوروپاتی ناشی از مصرف الکل
- قطع کامل مصرف الکل، مهم ترین بخش درمان است.
- همچنین تجویز ویتامین های گروه B به ویژه تیامین برای جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی ضروری خواهد بود.
سندرم تونل کارپال
درمان اولیه شامل روش های محافظتی است.
-
استفاده از مچ بند طبی به ویژه هنگام خواب
-
پرهیز از حرکات تکراری مچ و انگشتان
-
دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی
-
فیزیوتراپی و تمرین درمانی
در صورت عدم پاسخ به درمان های محافظه کارانه یا بروز ضعف عضلانی پیشرونده، تزریق کورتون یا جراحی آزاد سازی عصب ممکن است لازم شود.
دیسک گردن و درگیری ریشه های عصبی
درمان اولیه شامل موارد زیر است.
-
استراحت نسبی (نه مطلق)
-
داروهای ضد درد و ضد التهاب
-
فیزیوتراپی تخصصی
-
تمرینات اصلاحی گردن و شانه
در صورت وجود ضعف پیشرونده، بی حسی شدید یا درد مقاوم به درمان بیش از ۶ تا ۸ هفته، درمان های تهاجمی یا جراحی در نظر گرفته می شود.
درمان های مکمل در گزگز دست
فیزیوتراپی و تمرین درمانی
-
تمرینات کششی گردن، شانه و اندام فوقانی
-
تمرینات تقویتی عضلات دست
-
تمرینات حس عمقی در نوروپاتی محیطی
-
اصلاح الگوی حرکتی در کار های روزمره
مراقبت از دست ها
-
پرهیز از فشار طولانی مدت روی مچ و آرنج
-
استفاده از وسایل ارگونومیک هنگام کار با کامپیوتر
-
گرم نگه داشتن دست ها
-
بررسی منظم پوست دست ها برای جلوگیری از زخم یا ترک
اصلاح سبک زندگی
-
ترک سیگار و الکل
-
کنترل وزن
-
مصرف رژیم غذایی غنی از ویتامین و آنتی اکسیدان
-
نوشیدن آب کافی
-
خواب منظم و با کیفیت
پیشگیری از گز گز دست
پیشگیری از گزگز دست تا حد زیادی به اصلاح سبک زندگی، توجه به وضعیت بدنی و کنترل بیماری های زمینه ای وابسته است. از آنجا که گزگز دست اغلب نتیجه فشار مداوم بر اعصاب، اختلال گردش خون یا مشکلات متابولیک است، رعایت برخی نکات ساده می تواند نقش مهمی در کاهش بروز یا پیشرفت این علامت داشته باشد.
-
هنگام کار با کامپیوتر، مچ دست ها در وضعیت خنثی قرار گیرند و از خم شدن طولانی مدت آنها جلوگیری شود.
-
صفحه کلید و ماوس در ارتفاع مناسب تنظیم شوند و از وسایل ارگونومیک مانند ماوس و کیبورد طبی استفاده شود.
-
از قرار دادن طولانی مدت دست ها زیر سر یا بدن هنگام خواب پرهیز شود.
-
از انجام حرکات تکراری مچ و انگشتان برای مدت طولانی خودداری کنید.
-
تمرینات کششی ملایم برای مچ، انگشتان، ساعد و گردن بصورت روزانه انجام شود.
-
تقویت عضلات دست و شانه به کاهش فشار روی اعصاب کمک می کند.
-
حرکات کششی ساده قبل و بعد از کار های دستی توصیه می شود.
-
کنترل دقیق قند خون در بیماران دیابتی برای پیشگیری از نوروپاتی بسیار مهم است.
-
درمان و پیگیری منظم بیماری هایی مانند کم کاری تیروئید، کم خونی و بیماری های متابولیک ضروری است.
-
بررسی دوره ای سطح ویتامین B12 و ویتامین های گروه B توصیه میشود.
-
مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین های گروه B، منیزیم و آنتی اکسیدان ها
-
مصرف سبزیجات تازه، میوه ها، ماهی، تخم مرغ، لبنیات و مغز ها
-
نوشیدن آب کافی در طول روز و مصرف مکمل ها تنها تحت نظر پزشک
-
ترک سیگار و نوشیدنی های الکلی و حفظ وزن مناسب همراه با خواب کافی و منظم
-
کاهش استرس و اضطراب، آرام سازی با مدیتیشن یا یوگا
-
استفاده از دستکش مناسب در هوای سرد یا هنگام کار با ابزار
-
پرهیز از قرار گرفتن طولانی مدت دست ها در معرض سرما
-
گرم نگه داشتن دستها برای بهبود گردش خون
-
در صورت بروز گزگز مکرر، طولانی مدت یا همراه با درد و ضعف
-
در صورت افتادن اشیا از دست یا کاهش قدرت انگشتان
-
در صورت بی حسی پیشرونده یا یک طرفه
سخن پایانی
گزگز دست می تواند تجربه ای ناخوشایند باشد و اغلب هشدار دهنده مشکلات عصبی، عضلانی یا متابولیک است. اما خوشبختانه، با تشخیص درست و درمان به موقع علت زمینه ای، می توان این علامت را کنترل کرد و از آسیب های دائمی جلوگیری نمود. همان طور که در متن گفته شد، استفاده همزمان از درمان های دارویی، تمرینات فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی و روش های مکمل مانند ماساژ و طب سوزنی، بهترین نتیجه را در کاهش علائم به همراه دارد.
کلینیک دکتر نوری با تیم متخصصین مجرب در زمینه ستون فقرات و طب فیزیکی و توانبخشی، خدمات جامع و شخصی سازی شده ای برای درمان گزگز دست ارائه می دهد. بیماران این کلینیک بارها گزارش داده اند که پس از پیگیری منظم درمان ها و راهنمایی های تخصصی، احساس گزگز و مور مور شدن کاهش قابل توجهی یافته و عملکرد دستها بهبود پیدا کرده است. این بازخورد ها نشان می دهد که تلفیق درمان پزشکی و روشهای غیر دارویی، میتواند تجربه زندگی روزمره را راحت تر کند.
بسیاری از بیماران کلینیک دکتر نوری در نظرات خود بیان کرده اند که پس از مراجعه و دریافت درمان های ترکیبی شامل دارو، فیزیوتراپی و ماساژ درمانی، احساس گزگز و بی حسی دست ها به طور چشمگیری کاهش یافته است. طبق این بازخورد ها، همراهی تیم تخصصی و راهنمایی های فردی، نه تنها باعث بهبود علائم شده، بلکه به تقویت عملکرد روزمره دست ها و کاهش نگرانی های بیماران کمک کرده است. این نظرات نشان می دهد که انتخاب یک مرکز تخصصی و پیگیری دقیق درمان، می تواند تجربه زندگی با گزگز دست را به طور قابل توجهی بهتر کند.