فهرست مطالب
پیچ خوردگی مچ پا حالتی است که در آن رباطهای نگهدارنده مفصل مچ پا بهدلیل چرخش ناگهانی، کشیده یا پاره میشوند. شایعترین نوع آن، پیچ خوردگی رباط های جانبی است. پیچ خوردگی مچ پا یکی از شایعترین آسیبهای عضلانیاسکلتی است که در اورژانسها و مطبهای پزشکی ورزشی مشاهده میشود. این عارضه میتواند پیامدهایی همچون ناپایداری مزمن، آسیب مجدد و کاهش توانایی عملکردی ایجاد کند؛ بنابراین، تشخیص و مداخله بهموقع نقش مهمی در کاهش عوارض دارد.
علت پیچ خوردگی مچ پا چیست؟
پیچ خوردگی مچ پا عمدتاً در اثر چرخش یا خم شدن ناگهانی مچ در هنگام فعالیتهایی مانند دویدن، پریدن یا راه رفتن روی سطوح ناصاف رخ میدهد. زمانی که پا بهطور غیرطبیعی پیچ میخورد یا به طرفین میچرخد، رباطهای اطراف مچ پا ممکن است بیش از حد کشیده شوند یا پاره شوند.
مکانیزم دقیق آسیب معمولاً به این صورت است که در حین فرود آمدن از پرش یا قدم گذاشتن روی سطح نامتعادل، پا به سمت داخل میچرخد (اینورژن) در حالیکه مفصل مچ در وضعیت پلانتار فلکشن قرار دارد.
از عوامل خطر مهم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ضعف عضلات اطراف مچ پا یا نداشتن تعادل عضلانی مناسب
- سابقه قبلی پیچخوردگی و ناپایداری مزمن
- پوشیدن کفش نامناسب بهویژه کفشهای پاشنه بلند یا بدون پشتیبانی
- فعالیت در سطوح ناهموار یا لغزنده
- عدم گرم کردن مناسب قبل از ورزش
- شرکت در ورزشهایی با حرکات سریع و تغییر جهت ناگهانی مانند بسکتبال یا فوتبال
طبق منابع علمی، ضعف در حس عمقی (proprioception) و کنترل عصبی-عضلانی نیز نقش مهمی در بروز پیچ خوردگی مچ پا دارند.
علائم پیچ خوردگی مچ پا
علائم پیچ خوردگی مچ پا شامل درد ناگهانی مچ پا، تورم سریع، کبودی، حساسیت موضعی و کاهش توانایی راه رفتن یا ایستادن روی پای آسیبدیده است.
در پیچخوردگی درجه ۳، ممکن است صدای «پاپ» در لحظه آسیب شنیده شود که نشانه پارگی کامل رباط است.
تشخیص
پزشک با معاینه فیزیکی، تست کشش رباط جانبی (anterior drawer test) و بررسی حساسیت رباطها، پیچ خوردگی مچ پا را تشخیص میدهد. در موارد مشکوک به شکستگی از رادیوگرافی بر اساس معیارهای اوتاوا استفاده میشود.
در موارد شدید یا مزمن، MRI یا سونوگرافی برای بررسی دقیقتر لیگامانها تجویز میشود.
درمان پیچ خوردگی مچ پا
درمان پیچ خوردگی مچ پا بسته به شدت آسیب میتواند از اقدامات ساده خانگی تا مداخلات تخصصی پزشکی متغیر باشد. در مراحل اولیه، استفاده از پروتکل RICE (استراحت، یخ، بانداژ فشاری و بالا نگهداشتن پا) نقش مؤثری در کنترل التهاب و درد دارد. بهمرور زمان، فیزیوتراپی، تمرینات تعادلی و تقویت عضلات اطراف مچ برای بازیابی عملکرد و پیشگیری از آسیب مجدد ضروری است. در موارد شدید یا مقاوم به درمان، ممکن است نیاز به مداخلات پیشرفته مانند استفاده از بریسهای تخصصی یا حتی جراحی برای ترمیم رباطهای آسیبدیده وجود داشته باشد. درمان اصولی و بهموقع، کلید پیشگیری از ناپایداری مزمن و بازگشت موفق به فعالیتهای روزمره یا ورزشی است.
مرحله حاد (۷۲ ساعت اول)
استفاده از پروتکل RICE شامل استراحت، یخگذاری، بانداژ و بالا نگهداشتن پا در این مرحله مؤثر است. داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن نیز توصیه میشود.
مرحله تحت حاد (روز سوم تا هفته دوم)
مرحله تحت حاد (روز سوم تا هفته دوم)هدف در این مرحله، بازگرداندن حرکت مچ پا، آغاز فیزیوتراپی و استفاده از بریس است.
مرحله توانبخشی تخصصی (هفته دوم به بعد)
تمرینات تعادلی، تقویتی و حسی در این مرحله ضروریاند. تمریناتی مانند ایستادن روی یک پا، تخته تعادلی و تمرینات پایداری باید طی ۴ تا ۶ هفته ادامه یابند.
درمانهای پیشرفته و جراحی
در صورت پارگی کامل رباط یا ناپایداری مزمن، جراحی ترمیمی با موفقیت بالا انجام میشود. دوران نقاهت آن چند ماه طول میکشد.
پیشآگهی پیچ خوردگی مچ پا
درمان مناسب اغلب موجب بازگشت بیمار به فعالیت طی ۴ تا ۶ هفته میشود. با این حال، در برخی افراد، ناپایداری مزمن ممکن است باقی بماند.
تمرینات پیشگیرانه، کفش مناسب و نظارت پزشکی نقش کلیدی در جلوگیری از عود پیچ خوردگی مچ پا دارند.
سخن پایانی
پیچ خوردگی مچ پا گرچه آسیب شایعی است، اما در صورت بیتوجهی میتواند باعث مشکلات جدی مانند درد مزمن و ناپایداری شود. تشخیص زودهنگام، درمان علمی و پایبندی به توانبخشی، ضامن بازگشت کامل به فعالیت هستند.