میگرن؛ انواع و روش درمان

میگرن یکی از شایع‌ترین انواع سردردهای مزمن و ناتوان‌کننده است که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری معمولاً به‌صورت حملات دوره‌ای بروز می‌کند و با درد شدید ضربان‌دار در یک طرف سر همراه است.

میگرن می‌تواند با علائمی همچون تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا و در برخی موارد اختلالات بینایی (هاله یا اورا) همراه باشد. گرچه علت دقیق Migraine هنوز به طور کامل شناخته نشده، اما عوامل ژنتیکی، تغییرات هورمونی، استرس، بی‌خوابی، تغذیه نامناسب و برخی محرک‌های محیطی در بروز و تشدید آن نقش دارند.

با توجه به اینکه Migraine می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش دهد، شناخت علائم، عوامل محرک و روش‌های درمانی اهمیت زیادی دارد. درمان میگرن معمولاً ترکیبی از داروهای پیشگیری‌کننده، مسکن‌ها و تغییرات سبک زندگی است. استفاده از روش‌های غیردارویی مانند کاهش استرس، پرهیز از محرک‌ها، خواب منظم و تغذیه سالم نیز می‌تواند در کاهش شدت و تعداد حملات مؤثر باشد. با پیشرفت‌های علمی در سال‌های اخیر، گزینه‌های درمانی نوینی مانند داروهای هدفمند علیه CGRP(پپتید عصبی ایجادکننده درد) نیز معرفی شده‌اند که امید تازه‌ای برای بیماران مزمن ایجاد کرده‌اند.

میگرن

میگرن نوعی سردرد مزمن و شدید است که می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی فرد بگذارد. این سردردها معمولاً با درد تپنده و ناتوان‌کننده‌ای همراه هستند که ممکن است از چند ساعت تا چند روز ادامه یابد و باعث اختلال در انجام فعالیت‌های روزانه شود. به دلیل مزمن بودن، حملات میگرن می‌توانند بار جسمی و روانی زیادی بر بیمار تحمیل کنند و توانایی او را برای کار، تحصیل و زندگی اجتماعی کاهش دهند.

علاوه بر درد شدید، Migraine معمولاً با علائم دیگری مانند تهوع، استفراغ، و حساسیت بیش از حد به نور و صدا همراه است که شدت ناتوانی را بیشتر می‌کند. این علائم باعث می‌شوند فرد در زمان حمله نیاز به استراحت کامل و دوری از محرک‌های محیطی داشته باشد. بنابراین، میگرن نه تنها یک سردرد ساده بلکه یک اختلال پیچیده و طولانی‌مدت است که نیاز به مدیریت دقیق و مداوم دارد.

انواع میگرن

میگرن دو نوع  دارد که در ادامه آن را شرح داده ایم :

میگرن با اورا (Migraine with Aura):
میگرن با اورا نوعی از سردرد میگرنی است که پیش از آغاز درد، فرد دچار نشانه‌های عصبی موقتی می‌شود. این علائم که به آن‌ها «اورا» گفته می‌شود، معمولاً شامل اختلالات بینایی مانند دیدن خطوط زیگزاگی، لکه‌های نورانی یا تاری دید است. در برخی افراد، اورا می‌تواند به صورت گزگز، بی‌حسی یا اختلال در تکلم نیز بروز کند.

این علائم عصبی معمولاً حدود ۲۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از شروع سردرد ظاهر می‌شوند و به‌صورت گذرا هستند. پس از پایان اورا، سردرد معمولاً آغاز می‌شود و ممکن است با تهوع، حساسیت به نور و صدا همراه باشد. اگرچه این نوع Migraine نسبت به نوع بدون اورا کمتر شایع است، اما تشخیص آن به دلیل وجود مرحله اورا آسان‌تر می‌باشد.

میگرن بدون اورا (Migraine without Aura):
میگرن بدون اورا شایع‌ترین نوع Migraine است و برخلاف نوع با اورا، فاقد علائم پیش‌درآمد عصبی است. در این نوع، سردرد به‌طور ناگهانی آغاز می‌شود و معمولاً به‌صورت ضربان‌دار و شدید در یک طرف سر احساس می‌شود. بسیاری از مبتلایان آن را با عواملی مانند استرس، کم‌خوابی، گرسنگی یا تغییرات هورمونی مرتبط می‌دانند.

سردرد در این نوع میگرن ممکن است با تهوع، استفراغ، و حساسیت به نور یا صدا همراه باشد و می‌تواند چند ساعت تا چند روز ادامه یابد. اگرچه نشانه‌های آن کمتر قابل پیش‌بینی است، اما بسیاری از بیماران با شناسایی عوامل محرک و مصرف داروهای مناسب می‌توانند تعداد و شدت حملات را کاهش دهند.

علائم میگرن

سردرد شدید و تپنده
سردرد میگرنی معمولاً ضربان‌دار است و اغلب در یک طرف سر احساس می‌شود، اما ممکن است هر دو طرف سر را نیز درگیر کند.

حساسیت به نور و صدا
افراد مبتلا به میگرن نسبت به نورهای شدید و صداهای بلند حساسیت زیادی دارند و ترجیح می‌دهند در محیطی تاریک و آرام استراحت کنند.

تهوع و استفراغ
تهوع و گاهی استفراغ از علائم شایع در طول حملات میگرن هستند و می‌توانند شدت بیماری را بیشتر کنند.

سرگیجه و خستگی
بیماران ممکن است دچار سرگیجه، خستگی شدید یا احساس ناپایداری در تعادل شوند که این موارد فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌کند.

تغییرات حسی
در برخی موارد، فرد ممکن است احساس بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن در دست‌ها، پاها یا صورت را تجربه کند که معمولاً موقتی است.

علل و عوامل محرک Migraine

علت دقیق Migraine هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما به نظر می‌رسد ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارد. برخی عوامل محرک Migraine که می‌توانند شروع یا تشدید حملات را باعث شوند، شامل موارد زیر هستند:

• استرس و فشار روانی: استرس یکی از شایع‌ترین و قوی‌ترین عوامل تحریک‌کننده میگرن به شمار می‌آید.
• تغییرات هورمونی: به ویژه در زنان، تغییرات هورمونی مانند دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی می‌توانند باعث بروز میگرن شوند.
• عوامل غذایی: مصرف برخی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها مانند شکلات، پنیر کهنه، نوشیدنی‌های الکلی به خصوص شراب قرمز و کافئین ممکن است حملات میگرن را تحریک کنند.
• تغییرات در الگوی خواب: کم‌خوابی یا خواب زیاد هر دو می‌توانند محرک میگرن باشند.
• تغییرات آب و هوایی: تغییرات ناگهانی در دما، فشار هوا یا رطوبت ممکن است شدت Migraine را افزایش دهند.

تشخیص میگرن

تشخیص میگرن معمولاً بر اساس شرح حال دقیق بیمار و معاینه بالینی انجام می‌شود. با این حال، در صورت نیاز برای اطمینان از عدم وجود علل دیگر سردرد، ممکن است تست‌های تشخیصی زیر انجام شود:

• بررسی سابقه حملات سردرد و علائم همراه

• در موارد مشکوک، تصویربرداری‌هایی مانند MRI یا CT اسکن برای رد مشکلات ساختاری مغز

درمان میگرن

درمان میگرن معمولاً شامل ترکیبی از روش‌های دارویی و تغییرات سبک زندگی است:

درمان دارویی میگرن

درمان دارویی میگرن به دو دسته کلی تقسیم می‌شود: داروهای تسکین‌دهنده (برای هنگام حمله) و داروهای پیشگیرانه (برای کاهش دفعات حملات).

داروهای تسکین‌دهنده (در زمان حمله)

• داروهای مسکن ساده: داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و آسپرین معمولاً برای کاهش درد در مراحل اولیه Migraine استفاده می‌شوند. این داروها به کاهش التهاب و درد کمک می‌کنند، اما در حملات شدید ممکن است کافی نباشند.
• تریپتان‌ها (Triptans): این گروه دارویی شامل داروهایی مانند سوماتریپتان و ریزاتریپتان است که به طور خاص برای درمان میگرن طراحی شده‌اند. تریپتان‌ها با تأثیر بر گیرنده‌های سروتونین در مغز باعث تنگ شدن عروق گشاد شده و کاهش التهاب و درد می‌شوند. بهترین زمان مصرف آن‌ها در اوایل شروع سردرد است تا اثرگذاری بیشتری داشته باشند.
• داروهای ضد تهوع: در Migraine ، تهوع و استفراغ شایع است؛ داروهایی مانند متوکلوپرامید یا پروکلرپرازین برای کنترل این علائم تجویز می‌شوند و به بیمار کمک می‌کنند تا داروهای مسکن یا تریپتان‌ها را بهتر تحمل کند.
• داروهای ترکیبی: بعضی داروها ترکیبی از مسکن و کافئین هستند که می‌توانند درد را سریع‌تر تسکین دهند.

داروهای پیشگیرانه (برای کاهش دفعات و شدت حملات)

• بتابلاکرها: داروهایی مانند پروپرانولول و متوپرولول که معمولاً برای کنترل فشار خون استفاده می‌شوند، در پیشگیری از میگرن نیز مؤثر هستند. این داروها با کاهش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک باعث کاهش دفعات حملات می‌شوند.
• داروهای ضد تشنج: داروهایی مانند توپیرامات و والپروات که برای کنترل تشنج استفاده می‌شوند، می‌توانند در پیشگیری از Migraine نیز مفید باشند. آن‌ها با تثبیت فعالیت الکتریکی مغز و کاهش تحریک‌پذیری نورون‌ها به کاهش حملات کمک می‌کنند.
• داروهای ضد افسردگی: برخی داروهای ضد افسردگی مثل آمی‌تریپتیلین در دوزهای پایین به منظور پیشگیری از میگرن تجویز می‌شوند، زیرا می‌توانند تنظیم مسیرهای عصبی مرتبط با درد را بهبود بخشند.
• داروهای جدید هدفمند بر CGRP: این داروها، مانند آنتی‌بادی‌های مونوکلونال ضد CGRP یا گیرنده‌های آن، به طور خاص برای کاهش حملات میگرن طراحی شده‌اند و در بیماران مقاوم یا مبتلایان به میگرن شدید کاربرد دارند.

تزریق بوتاکس برای میگرن

تزریق بوتاکس (سم بوتولینوم نوع A) یکی از روش‌های تأییدشده برای درمان میگرن مزمن است، به‌ویژه در افرادی که دچار سردردهای مکرر و شدید می‌شوند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) استفاده از بوتاکس را برای میگرن مزمن، یعنی سردردهایی که در بیش از ۱۵ روز در ماه و هر بار بیش از ۴ ساعت طول می‌کشند، تأیید کرده است. این روش درمانی معمولاً زمانی پیشنهاد می‌شود که داروهای خوراکی پیشگیرانه به اندازه کافی مؤثر نباشند یا عوارض جانبی زیادی داشته باشند.

بوتاکس با تزریق به عضلات خاصی در نواحی سر و گردن عمل می‌کند. این تزریق‌ها در نقاط مشخصی مانند پیشانی، پشت سر، گردن، شقیقه‌ها و نزدیکی شانه‌ها انجام می‌شود. بوتاکس با مهار آزادسازی برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی که در ایجاد درد نقش دارند، از فعال شدن مسیرهای درد جلوگیری می‌کند. اغلب بیماران پس از چند هفته از شروع درمان، کاهش قابل‌توجهی در شدت، مدت و تعداد حملات میگرنی تجربه می‌کنند.

تزریق بوتاکس معمولاً هر ۳ ماه (۱۲ هفته) یک‌بار انجام می‌شود و فرآیند درمان ساده، غیرتهاجمی و نسبتاً کم‌خطر است. عوارض جانبی آن خفیف و موقت هستند و شامل درد محل تزریق، افتادگی موقت پلک یا سفتی عضلات گردن می‌باشند. با این حال، این درمان باید زیر نظر متخصص مغز و اعصاب انجام شود تا نقاط تزریق دقیقاً تعیین شده و از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود. استفاده منظم و اصولی از بوتاکس می‌تواند نقش مؤثری در بهبود زندگی بیماران مبتلا به میگرن مزمن داشته باشد.

درمان میگرن مزمن با بوتاکس (onabotulinumtoxinA) دارای پشتوانه علمی و تأیید رسمی از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) است.

منابع علمی:

1. FDA Approval: در سال 2010، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تزریق بوتاکس را برای درمان میگرن مزمن تأیید کرد و در راهنمای آن ذکر شده که تزریق باید هر ۱۲ هفته یک‌بار تکرار شود.
2. مطالعات بالینی PREEMPT: دو مطالعه‌ مهم به نام‌های PREEMPT 1 و PREEMPT 2 (Phase III Research Evaluating Migraine Prophylaxis Therapy) پایه علمی این رویکرد را فراهم کردند. در این مطالعات، بیماران به مدت 56 هفته تحت تزریق بوتاکس هر 12 هفته قرار گرفتند و کاهش معنی‌داری در تعداد روزهای سردرد تجربه کردند.
3. دستورالعمل‌های انجمن نورولوژی آمریکا (AAN) نیز تأکید می‌کند که پروتکل تزریق بوتاکس برای Migraine مزمن به صورت ۳۱ تزریق در 7 ناحیه عضلانی مختلف، هر ۳ ماه (۱۲ هفته) یک‌بار انجام می‌شود.

اصلاح سبک زندگی

مدیریت استرس یکی از مهم‌ترین بخش‌های اصلاح سبک زندگی برای کاهش حملات میگرن است. تمرین تکنیک‌هایی مانند مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی می‌تواند به آرام‌سازی ذهن و بدن کمک کرده و پاسخ‌های استرسی را کاهش دهد. کاهش استرس مزمن باعث می‌شود بدن کمتر در معرض تحریکات حملات Migraine قرار گیرد و دفعات بروز سردرد کاهش یابد.

علاوه بر این، تنظیم یک برنامه خواب منظم نقش بسیار مهمی در کنترل Migraine دارد. خواب کافی و با کیفیت، به بدن فرصت بازیابی و ترمیم می‌دهد و نوسانات خواب که خود می‌توانند محرک میگرن باشند، به حداقل می‌رسند. بهتر است زمان خواب و بیداری هر روز در یک ساعت ثابت تنظیم شود و از عوامل مزاحم خواب مانند نور زیاد یا استفاده زیاد از وسایل الکترونیکی قبل از خواب پرهیز شود. این تغییرات ساده می‌توانند تاثیر چشمگیری در بهبود کیفیت زندگی بیماران میگرنی داشته باشند.

پیشگیری از میگرن

برای کاهش دفعات و شدت حملات میگرن، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• مدیریت استرس: استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن، یوگا، و تمرینات تنفسی می‌تواند به کاهش حملات کمک کند.

• رعایت رژیم غذایی: شناسایی و پرهیز از مصرف غذاها و نوشیدنی‌های محرک Migraine نقش مهمی در پیشگیری دارد.

• تنظیم الگوی خواب: حفظ یک برنامه خواب منظم و کافی به پیشگیری از حملات کمک می‌کند.

• تغییرات سبک زندگی: اجتناب از محرک‌های شناخته‌شده و حفظ وزن سالم.

تغذیه و میگرن

رعایت یک رژیم غذایی سالم و پرهیز از مواد غذایی محرک، می‌تواند تاثیر قابل توجهی در کاهش حملات میگرن داشته باشد. مهم‌ترین نکات عبارت‌اند از:

• خودداری از مصرف شکلات، پنیر کهنه، نوشیدنی‌های الکلی (خصوصاً شراب قرمز) و کافئین

• مصرف منظم وعده‌های غذایی و جلوگیری از گرسنگی طولانی

• جلوگیری از کم آبی بدن با نوشیدن آب کافی در طول روز

نتیجه‌گیری

میگرن یک بیماری مزمن و پیچیده است که نیاز به تشخیص دقیق و مدیریت جامع دارد. با رعایت سبک زندگی سالم، اجتناب از محرک‌ها، و استفاده مناسب از درمان‌های دارویی می‌توان دفعات و شدت حملات را کاهش داد و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید.