لیزر درمانی؛ انواع و کاربرد

لیزر درمانی (Laser Therapy) یک روش درمانی غیر تهاجمی است که از نور لیزر با شدت پایین یا بالا برای درمان انواع مختلفی از بیماری‌ ها و مشکلات جسمی استفاده می‌ شود. این روش به دلایل مختلفی در پزشکی و زیبایی محبوب است.

لیزر درمانی یکی از روش‌های مدرن و غیرتهاجمی در توانبخشی و فیزیوتراپی است که از انرژی نور لیزر برای تحریک فرآیندهای بیولوژیکی بدن استفاده می‌کند. این روش با هدف کاهش درد، کاهش التهاب و تسریع ترمیم بافت‌ها به کار می‌رود.

از کاربردهای پزشکی لیزر درمانی می‌ توان به درمان دردهای مزمن مانند کمردرد و آرتروز، ترمیم زخم‌ ها و استفاده در جراحی‌ های دقیق اشاره کرد. همچنین در حوزه زیبایی، لیزر برای رفع موهای زائد، درمان جای جوش، لک‌ های پوستی، جوان‌ سازی صورت و حتی پاک‌ کردن تتو کاربرد گسترده‌ ای دارد. این روش معمولا بدون درد است و دوره نقاهت بسیار کوتاهی دارد، اما نیاز به رعایت نکات ایمنی و مراقبت‌ های پس از درمان دارد تا بهترین نتیجه حاصل شود.

کاربرد های پزشکی

• کاهش درد های عضلانی و مفصلی ( کمردرد یا آرتروز )

• ترمیم بافت‌ ها و زخم‌ ها

• فیزیوتراپی و توانبخشی

• درمان برخی بیماری‌ های پوستی (پسوریازیس)

• استفاده در جراحی‌ های بدون خون‌ ریزی

کاربرد های زیبایی

• رفع موهای زائد

• جوان‌ سازی پوست

• حذف تتو یا خالکوبی

• درمان لکه‌ های پوستی و جای جوش

نحوه عملکرد لیزر درمانی

لیزر درمانی با استفاده از نور متمرکز و تک‌طول‌موج، یعنی نوری با یک رنگ و انرژی مشخص، بر روی بافت‌های بدن تأثیر می‌گذارد. هنگامی‌که این نور به پوست تابانده می‌شود، انرژی آن توسط رنگ‌دانه‌های خاص یا ساختارهای سلولی جذب شده و به انرژی گرمایی یا شیمیایی تبدیل می‌گردد.

این فرآیند، بسته به نوع لیزر، می‌تواند موجب تحریک سلول‌ها برای بازسازی، کاهش التهاب یا تخریب بافت‌های ناسالم شود. به‌عنوان مثال، در لیزرهای کم‌توان، انرژی نور موجب افزایش تولید ATP (انرژی سلولی) می‌شود که نتیجه‌ی آن بهبود توان بازسازی، ترمیم بافت‌ها و کاهش درد و التهاب است.

در مقابل، لیزرهای پرتوان با تابش انرژی بیشتر، می‌توانند لایه‌های سطحی پوست را تبخیر کنند، فولیکول‌های مو را از بین ببرند یا رنگ‌دانه‌های پوست را تجزیه نمایند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های لیزر، دقت بالا و اثرگذاری هدفمند آن است؛ به‌طوری‌که تنها ناحیه‌ی مورد نظر را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بدون اینکه به بافت‌های اطراف آسیبی برساند. به همین دلیل، لیزر درمانی روشی ایمن، مؤثر و کم‌تهاجمی محسوب می‌شود که کاربرد گسترده‌ای در هر دو زمینه‌ی پزشکی و زیبایی دارد.

انواع لیزر درمانی

لیزر درمانی بر اساس شدت، طول موج، نوع بافت هدف و کاربرد، به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. هر نوع لیزر با ویژگی‌های خاص خود برای درمان اختلالات مختلف پزشکی یا زیبایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در ادامه، مهم‌ترین انواع لیزر درمانی، طول موج و کاربردهای آن‌ها معرفی شده‌اند:

لیزر کم‌ توان (Low-Level Laser Therapy – LLLT)

این نوع لیزر که با عنوان لیزر سرد نیز شناخته می‌شود، معمولاً طول موجی بین 600 تا 1000 نانومتر دارد و بدون ایجاد گرما و با نفوذ سطحی عمل می‌کند. از جمله کاربردهای آن می‌توان به کاهش درد، التهاب، بهبود گردش خون، تسریع ترمیم زخم‌ها، تحریک رشد مو و درمان آسیب‌های ورزشی و زخم‌های دیابتی اشاره کرد. این روش بسیار ایمن، بدون درد و بدون عوارض جانبی قابل‌توجه است.

لیزر پرتوان (High-Intensity Laser Therapy – HILT)

لیزرهای پرتوان با طول موج‌های متفاوتی در بازه حدود 800 تا 1064 نانومتر عمل می‌کنند و شدت و نفوذ بالاتری دارند. برای درمان دردهای مزمن، گرفتگی عضلات، آسیب‌های عمیق‌تر، و گاهی اوقات در دفع سنگ کلیه یا درمان تومورها به‌کار می‌روند. این لیزر باعث تحریک شدیدتر سلول‌ها و کاهش سریع‌تر التهاب می‌شود.

لیزر Nd:YAG (نئودیمیوم:ایتریوم-آلومینیوم-گارنت)

با طول موج 1064 نانومتر، این لیزر عمق نفوذ بالایی دارد و برای درمان موهای زائد، ضایعات عروقی مانند واریس، رگ‌های سطحی پوست، برخی اختلالات پوستی و حذف تاتوهای تیره به‌کار می‌رود.

لیزر CO₂ (کربن دی‌اکسید)

این لیزر با طول موج ۱۰٬۶۰۰ نانومتر یکی از قدرتمندترین لیزرهاست و برای جراحی‌های پوستی و زیبایی مانند لایه‌برداری پوست، درمان جای جوش، چین‌ و چروک، اسکار و برداشتن زگیل و ضایعات سطحی استفاده می‌شود. انرژی آن باعث تبخیر لایه‌های نازک پوست می‌شود و فرآیند جوان‌سازی را تسریع می‌کند.

لیزر اربیوم:یاگ (Er:YAG Laser)

این لیزر طول موجی در حدود ۲٬۹۴۰ نانومتر دارد و برای زیبایی و لایه‌برداری سطحی کاربرد دارد. نسبت به CO₂ آسیب کمتری به بافت اطراف وارد می‌کند و دوران نقاهت کوتاه‌تری دارد. از آن در درمان چین‌ و چروک، منافذ باز، لکه‌های پوستی و بازسازی پوست استفاده می‌شود.

لیزر دیودی (Diode Laser)

لیزر دیودی معمولاً طول موجی بین ۸۰۰ تا ۹۸۰ نانومتر دارد. نوعی لیزر نیمه‌رسانا است که در درمان موهای زائد، بیماری‌های لثه، درمان‌های دهان‌ و دندان، و بعضی کاربردهای پوستی به‌کار می‌رود. عمق نفوذ خوبی دارد و به‌ویژه برای پوست‌های تیره مناسب است.

لیزر روبی (Ruby Laser)

این لیزر با طول موج ۶۹۴ نانومتر یکی از اولین انواع لیزر مورد استفاده در پزشکی است و بیشتر در حذف تاتوهای تیره، لکه‌های رنگ‌دانه‌ای پوست، و رفع موهای زائد در پوست‌های روشن کاربرد دارد.

لیزر الکساندرایت (Alexandrite Laser)

با طول موج ۷۵۵ نانومتر، این لیزر برای حذف موهای زائد، درمان لک‌های ناشی از آفتاب، کک‌ و مک، و ضایعات رنگ‌دانه‌ای استفاده می‌شود. برای افراد با پوست روشن بسیار مؤثر است و کاربرد وسیعی در کلینیک‌های زیبایی دارد.

لیزر اکسیمر (Excimer Laser)

این لیزر در محدوده ماوراء بنفش و با طول موج ۱۹۳ نانومتر عمل می‌کند. در چشم‌پزشکی برای اصلاح بینایی در عمل‌های لیزیک و PRK و همچنین در درمان بیماری‌های پوستی مانند پسوریازیس و ویتیلیگو کاربرد دارد.

لیزر آرگون (Argon Laser)

لیزر آرگون با طول موج‌های ۴۸۷ و ۵۳۲ نانومتر (نور آبی-سبز) یک لیزر گازی است که در چشم‌پزشکی، به‌ویژه برای درمان رتینوپاتی دیابتی، آب سیاه، و بیماری‌های شبکیه به‌کار می‌رود. همچنین در برخی درمان‌های پوستی و جراحی‌های ظریف کاربرد دارد.

تنوع در انواع لیزر درمانی، امکان درمان دقیق، هدفمند و ایمن مشکلات پزشکی و زیبایی را فراهم کرده است. بسته به نوع مشکل و نوع پوست یا بافت هدف، پزشک متخصص نوع مناسب لیزر را انتخاب می‌کند. انتخاب درست لیزر، کلید موفقیت در درمان مؤثر و کم‌عارضه است.

فواید لیزر درمانی

• غیر تهاجمی (بدون نیاز به جراحی)
• دوره نقاهت کوتاه
• دقت بالا (هدف‌ گیری دقیق نواحی)
• نتایج سریع و طولانی‌ مدت
• کم‌ درد و بدون عفونت
• هزینه‌ کمتر از جراحی‌ های زیبایی و پزشکی
• نیاز کم به مراقبت‌ های پس از درمان
• قابلیت استفاده برای انواع پوست‌

بیماری‌های اسکلتی-عضلانی و ارتوپدی که با لیزر درمان می‌شوند

دردهای عضلانی و اسکلتی مزمن و حاد

• کمردرد
• درد گردن
• درد شانه
• درد زانو
• درد مفاصل و آرتروز

آسیب‌های ورزشی و التهاب بافت نرم

• کشیدگی و رگ به رگ شدن عضلات و لیگامان‌ها
• التهاب تاندون (تاندونیت) مانند آرنج تنیس‌بازان یا تاندون آشیل
• بورسیت (التهاب بورس‌ها در مفاصل)

آرتروز

• کاهش التهاب و درد مفاصل، افزایش دامنه حرکتی و بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به آرتروز زانو ، لگن، و مفاصل کوچک‌تر

التهاب و آسیب‌های عصبی محیطی

• نوروپاتی‌های محیطی
• درد نوروپاتیک
• سندرم تونل کارپال

التهاب و آسیب‌های بافت همبند

• فیبرومیالژیا (کاهش درد و التهاب)
• سندرم درد میوفاسیال

ترمیم زخم‌ها و بهبود بافت پس از جراحی یا آسیب‌ها

• تسریع التیام زخم‌ها، به خصوص زخم‌های مزمن یا زخم‌های ناشی از دیابت
• کمک به بهبود بعد از عمل جراحی‌های ارتوپدی و آسیب‌های بافت نرم

بیماری‌های مفصلی التهابی

• التهاب مفصل ناشی از روماتیسم مفصلی در مراحل اولیه (با توجه به توصیه پزشک)
• کاهش التهاب و درد در برخی بیماری‌های التهابی مفصلی

دردهای ناشی از فشردگی عصب‌ها

• سیاتیک
• سندرم تونل کارپال
• دیسک کمر

مزایای لیزر درمانی در مشکلات اسکلتی-عضلانی

• کاهش درد و التهاب
• افزایش سرعت ترمیم بافت‌ها
• بهبود عملکرد عضلات و مفاصل
• روش غیر تهاجمی و کم‌عارضه
• کاهش نیاز به داروهای ضد التهاب و مسکن

محدودیت‌ های لیزر درمانی

پوست‌های تیره

افرادی که پوست بسیار تیره دارند ممکن است در برخی روش‌های زیبایی مانند حذف موهای زائد یا درمان لک‌ها، دچار تغییر رنگ ناخواسته پوست شوند. به همین دلیل، انتخاب نوع و تنظیمات لیزر باید بسیار دقیق انجام شود.

بارداری

لیزر درمانی معمولاً برای زنان باردار توصیه نمی‌شود، مگر در شرایط خاص و تحت نظر پزشک متخصص، تا از هرگونه خطر احتمالی جلوگیری شود.

زخم‌ها و عفونت‌های پوستی

افرادی که زخم‌های باز، عفونت‌های پوستی یا بیماری‌های پوستی فعال در ناحیه مورد درمان دارند، نباید تا زمان بهبود کامل از لیزر استفاده کنند.

مصرف داروهای حساس به نور

کسانی که داروهایی مانند برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مصرف می‌کنند که حساسیت به نور ایجاد می‌کنند، در معرض خطر بیشتر سوختگی یا التهاب ناشی از لیزر هستند و باید با احتیاط کامل از این روش استفاده کنند.

شرایط پزشکی خاص

افرادی که دارای اختلالات سیستم ایمنی، دیابت کنترل‌نشده یا سابقه زخم‌های بدخیم هستند، حتماً باید پیش از شروع درمان با لیزر، با پزشک مشورت کنند تا ایمنی و اثربخشی درمان تضمین شود.

عوارض جانبی لیزر درمانی

اگرچه لیزر درمانی روشی ایمن، کم‌تهاجمی و بدون درد است، اما مانند هر روش درمانی دیگر، ممکن است در برخی افراد عوارضی ایجاد کند؛ هرچند این عوارض اغلب خفیف، موقتی و قابل کنترل هستند.

از جمله واکنش‌های شایع پس از درمان می‌توان به قرمزی، تورم، خارش یا احساس سوزش سطحی در ناحیه تحت درمان اشاره کرد که معمولاً طی چند ساعت تا چند روز به‌طور کامل برطرف می‌شوند.

در موارد نادر، اگر تنظیمات دستگاه به‌درستی انجام نشود یا فرد دارای پوست بسیار حساس باشد، احتمال سوختگی سطحی، تغییر رنگ پوست یا ایجاد تاول خفیف وجود دارد.

همچنین برخی افراد ممکن است بعد از لیزر درمانی دچار افزایش حساسیت به نور خورشید شوند که در این حالت رعایت مراقبت‌های پوستی و پرهیز از آفتاب مستقیم ضروری است.

در مجموع، لیزر درمانی زمانی که توسط درمانگران باتجربه و با رعایت اصول ایمنی انجام شود، روشی مطمئن و مؤثر برای کمک به بهبود بیماران خواهد بود.

سخن پایانی

می‌توان گفت لیزر درمانی یکی از روش‌های نوین، ایمن و مؤثر در فیزیوتراپی و کلینیک توانبخشی است که با استفاده از انرژی نور، به کاهش درد، التهاب و تسریع روند بهبود بافت‌ها کمک می‌کند. این روش به‌ویژه در درمان مشکلات عضلانی–اسکلتی، التهاب‌ها و محدودیت‌های حرکتی کاربرد گسترده‌ای دارد.
به دلیل غیرتهاجمی بودن، دردناک نبودن و امکان استفاده همزمان با سایر روش‌های درمانی، لیزر درمانی به عنوان گزینه‌ای مؤثر در برنامه‌های توانبخشی بیماران جایگاه ویژه‌ای دارد.
با این حال، استفاده از آن باید با در نظر گرفتن شرایط بیمار و زیر نظر فیزیوتراپیست یا پزشک متخصص مجرب انجام شود تا بهترین نتیجه درمانی حاصل گردد.