ساختمان و عملکرد لگن انسان

لگن از استخوان خاجی، دنبالچه، نشیمنگاهی، تهیگاهی و شرمگاهی تشکیل شده است. استخوان خاجی و دنبالچه، بخشی از ستون فقرات هستند. این ساختار از اعضای شکمی حمایت می کند و در عین حال به انتقال وزن از ستون فقرات به اندام تحتانی کمک می کند.

در طول راه رفتن، مفاصل داخل لگن با هم کار می کنند تا میزان نیروی منتقل شده از زمین و اندام تحتانی به ستون فقرات و اندام فوقانی را کاهش دهند. لگن ، لگن خاصِره، استخوان خاصره و پلویس معمولا مترادف و معادل هم بکار می روند.

ساختمان لگن

استخوان بی نام

استخوان بی نام که در متون آناتومی با عنوان استخوان لگن نیز شناخته می‌ شود، بخشی از کمربند لگنی است که در هر سمت بدن یک عدد از آن قرار دارد و همراه با استخوان مشابه در طرف مقابل، استخوان خاجی و دنبالچه، حلقه لگنی را تشکیل می‌دهد.

این استخوان در حقیقت حاصل جوش خوردن سه بخش مجزای ایلیوم (خاصره)، ایسکیوم (نشین‌گاه) و پوبیس (عانه) است که در دوران کودکی جدا از هم بوده و در حدود سن بلوغ به یک استخوان یکپارچه تبدیل می‌شوند. استخوان بی نام نقش مهمی در انتقال وزن بدن از ستون فقرات به اندام‌ های تحتانی، ایجاد سطح وسیع برای اتصال عضلات و همچنین حفاظت از اندام‌ های داخلی لگن مانند مثانه و دستگاه تناسلی ایفا می‌ کند.

استخوان لگن انسان

تا زمان بلوغ، هر استخوان خاصره از سه استخوان مجزا تشکیل شده است، ایلیم، ایسکیوم و پوبیس که توسط غضروف به هم متصل شده اند. دو استخوان ران با استخوان های لگن که دارای استابولوم(حفرهٔ حُقه‌ای) هستند مفصل می شوند.
این حلقه لگنی چند سطحی علاوه بر تحمل وزن بالایی بدن، می‌ تواند وزن بالایی بدن را به اندام‌ های تحتانی منتقل کند و به عنوان نقاط اتصال برای عضلات اندام تحتانی و تنه عمل کند. علاوه بر این، پلویس استخوانی از احشاء و شکم محافظت می کند

استخوان های خاصره 4 مفصل لگن می سازند.

• مفصل ساکروکوکسیژیال در پشت، یک مفصل لولا بین خاجی(ساکروم) و دنبالچه
• مفصل استخوان لگن با خاجی(ساکروم)، قوی ترین مفاصل بدن
• سمفیز پوبیس در جلو، یک مفصل غضروفی با غضروف در بین
• لگن و استخوان ران از طریق استابولوم(حفرهٔ حُقه‌ای) در مفصل ران مفصل می شوند.
• همینطور مفصل ران جایی است که استخوان ران به استخوان لگن مفصل می شود. دو مفصل ران راست و چپ وجود دارد.

رباط های لگن

لگن استخوانی با پشتیبانی از 3 رباط مهره ای، لگنی در کنار هم نگه داشته می شود.

• رباط ایلیولومبار
• رباط ساکروسپینوس
• رباط ساکروتوبروس

سایر رباط‌ های متصل به لگن 

• ساکروکوکسیژیال
• سمفیز شرمگاهی
• رباط فاسیای آندو لگنی

ممکن است رباط‌ های اضافی در پلویس زن پیدا شود که این رباط ها از دستگاه تناسلی زنانه از اندام تناسلی داخلی زنان در لگن زنان حمایت می کنند.

ماهیچه ها لگن انسان

36 عضله وجود دارد که به استخوان خاجی یا لگن متصل می شوند. هدف این عضلات در درجه اول ایجاد ثبات برای مفصل است تا حرکت ایجاد نکند.

ماهیچه‌ های دیواره لگن

موارد زیر بیشتر در نگه‌ داری احشاء و کمک به حرکات ران نقش دارند.

• پیریفورمیس
• آبتراتور داخلی
• لِوِیْتور آنی یا بالا برنده مقعد
• کوکسیژئوس

ماهیچه‌ های کف لگن

ماهیچه های لیست زیر کف حفره لگن را می‌ سازند و نقش مهمی در موارد زیر دارند.

• نگه‌ داشتن مثانه، رحم و روده
• کنترل ادرار و مدفوع
• پشتیبانی از اندام‌ های لگنی
• کمک به عملکرد جنسی

 زیر مجموعه ماهیچه بالا برنده مقعد 

• پوبورکتالیس

  (ماهیچه شرمگاهی– راستی)

• پوبوکوکسیژئوس

  (ماهیچه شرمگاهی–دنبالچه‌ ای)

• ایلیوکوکسیژئوس

  (ماهیچه خاصره‌ ای–دنبالچه‌ ای)

ماهیچه‌ های مرتبط با حرکت مفصل ران و لگن

چند ماهیچه مهم که در ناحیه لگن قرار دارند ولی بیشتر به حرکت ران مربوط‌ اند.

• گلوتئوس ماکسیموس (سرینی بزرگ)
• گلوتئوس مدیوس (سرینی میانی)
• گلوتئوس مینیموس (سرینی کوچک)
• ایلیوپسواس (خاصره‌ای‌کمری)
• پکتینه‌آس
• آداکتور ها مثل موارد زیر
  • اداکتور لانگوس
  • اداکتور برویس
  • اداکتور ماگنوس

حفره لگن

فضای داخل استخوان های خاصره را حفره لگن می نامند. در درجه اول، حفره پلویس با حفره شکمی پیوسته است. در پایین، حفره توسط کف لگن محدود می شود. حفره لگن به دو قسمت بزرگ و کوچک تقسیم می شود. لگن بزرگتر بخشی از شکم است، بنابراین به آن لگن کاذب نیز گفته می شود. لگن کوچکتر بخشی از لگن است، بنابراین به آن لگن واقعی نیز می گویند.

خاجی(ساکروم) و دنبالچه در عقب قرار دارند. حفره لگن به عنوان فضای مسکن برای مثانه، کولون، اندام های تولید مثل داخلی و رکتوم عمل می کند. لگن علاوه بر این ساختارها و بافت های داخلی دیگر از جمله ماهیچه ها، شریان ها، وریدها، اعصاب و بافت همبند را در خود جای می دهد.

حفره لگن به عنوان فضایی برای مثانه، روده بزرگ، اندام های تولید مثل داخلی و راست روده عمل می کند. حفره پلویس علاوه بر این، ساختارها و بافت‌های داخلی دیگر از جمله ماهیچه‌ها، شریان‌ها، سیاهرگ‌ها، اعصاب و بافت همبند را در خود جای می‌دهد.

کف لگن

کف لگن لایه عضلانی تحتانی حفره لگن واقعی است. حفره لگن را از قسمت فوقانی پرینه که در پایین تر از کف لگن قرار دارد جدا می کند. به عنوان مرز لگن و حفره شکمی عمل می کند و وزن اندام های احشایی را تحمل می کند.

کف لگن لایه عضلانی تحتانی حفره واقعی لگن است. حفره لگن را در قسمت فوقانی از پرینه که پایین تر از کف لگن قرار دارد جدا می کند. این به عنوان مرز لگن و حفره شکمی عمل می کند در حالی که وزن اندام های احشایی را تحمل می کند. علاوه بر این عملکرد، به تنظیم باز شدن رکتوم و دستگاه ادراری تناسلی نیز کمک می کند.

کف لگن از مثانه، رحم در زنان، واژن در زنان، کولون، رکتوم و مقعد پشتیبانی می کند. کف لگن نیز از طریق انقباضات تونیک به عنوان مثانه و اسفنکتر مقعد عمل می کند. فیبرهای عضلانی برای جلوگیری از بی اختیاری، روی رکتوم و مجرای ادرار اثر اسفنکتر دارند. این ماهیچه ها شل می شوند تا امکان دفع ادرار و مدفوع فراهم شود. در طول فعالیت هایی مانند سرفه یا بلند کردن اجسام سنگین، کف لگن به حفظ فشار داخل شکمی کمک می کند.

پرینه

کف لگن دارای 2 سوراخ در آن است که به آنها وقفه ادراری تناسلی و وقفه رکتوم می گویند. وقفه ادراری تناسلی شامل مجرای ادرار و واژن در زنان است. وقفه رکتوم حاوی کانال مقعدی است. بدن پرینه بین وقفه ادراری تناسلی و وقفه رکتوم قرار دارد. پرینه بین سمفیز شرمگاهی و دنبالچه قرار دارد. ناحیه ای الماسی شکل است که مقعد تا واژن را در زن ها و کیسه بیضه را در مرد ها شامل می شود.

تفاوت های جنسیتی لگن

پلویس زن در مقایسه با مردان از یک خاجی (ساکروم) بازتر و یک زاویه زیر شرمگاهی بازتر تشکیل شده است. خارهای ایسکیال زنان نیز کمتر از خار های ایسکیال مردان برجسته است. استخوان خاجی لگن مردان به طور کلی بلندتر و خمیده تر با قوس زیر شرمگاهی باریک تر است. در زنان یک دیافراگم لگن بازتر مورد نیاز است زیرا به عنوان کانال زایمان در طول زایمان عمل می کند.

مفاصل لگن و رباط ها در دوران بارداری به دلیل عملکرد هورمونی شل می شوند. این آرامش امکان تحرک در مفاصل را فراهم می کند و اندازه گیری های پلویس را افزایش می دهد. این یک تغییر فیزیولوژیکی سودمند در دوران بارداری و زایمان است. در عین حال، احساس بی ثباتی، ناراحتی لگن و درد پایین کمر را در دوران بارداری نیز افزایش می دهد. این سازگاری های پلویس روند زایمان و زایمان را در زنان تسهیل می کند. در نتیجه، بدن باردار با 2 عملکرد متضاد یعنی آمادگی زایمان و حرکت دوپا به چالش کشیده می شود.

لگن زنان

لگن انسان عمدتاً به عنوان لگن اندروید و لگن ژنیکوئید توسعه یافته است. لگن اندروید ساختار بسیار باریک تری دارد در حالی که ژنیکوئید به طور قابل توجهی پهن تر است. همچنین تعدادی لگن آنتروپوئید و پلاتیپلوئید وجود دارد.

لازم نیست لگن مردانه از نظر عملکردی برای زایمان مناسب باشد، بنابراین در نتیجه برای حرکت بهتر دوپا با لگن اندرویدی سازگار می شود. استخوان بی نام زن با طبیعت زنان سازگار است تا بارداری و زایمان را با حداقل ضربه به نوزاد در حین زایمان تسهیل کند.

تغییر شکل های گسترده ساختارهای کف پلویس در زنان در طول زایمان واژینال رخ می دهد. تقریباً 90 درصد از زنان در حین زایمان واژینال دچار ترومای پرینه می شوند. حدود 70 درصد نیاز به بخیه زدن دارند.

ترومای پرینه مامایی در حین زایمان یک وضعیت ناراحت کننده است و حتی به عوارض پس از زایمان زنان کمک می کند. برخی از متخصصان زنان و زایمان روش های اپیزیوتومی کوچک و تمیز را برای جلوگیری از پارگی های تروماتیک پاره شده احتمالی پرینه توصیه می کنند.

اندومتریوز

اندومتریوز وضعیتی است که در آن بافت آندومتر در خارج از رحم در داخل لگن شروع به رشد می کند. آندومتریوز یکی از علل ناباروری و دیسمنوره است. اگر درمان دارویی با شکست مواجه شود، درمان جراحی ضروری است.

فیبروم(میوم)رحم تومورهای خوش خیم رحم هستند و درصورت علامت دار شدن باعث منوراژی و دیسمنوره می شوند. میوم های علامت دار شایع ترین علت هیسترکتومی هستند. فیبروم های بدون علامت به هیچ درمانی نیاز ندارند.

اختلال عملکرد کف لگن در صورت نیاز به آرامش باعث انقباض عضلات کف لگن می شود. تخلیه مدفوع را دشوار می کند و منجر به یبوست و اسهال می شود. فیزیوتراپی و توانبخشی کف لگن ممکن است در این شرایط تسکین دهد. فیبرومیالژیا، اختلال عملکرد عضلات کف لگن ، التهاب سمفیز شرمگاهی، سندرم روده تحریک پذیر و فتق نیز ممکن است باعث درد مزمن لگن شوند.

دنبالچه

دنبالچه ممکن است باعث ایجاد شرایط دردناک متفاوتی در انسان شود. حوادث تروماتیک مانند زمین خوردن ناگهانی و فشار زایمان ممکن است باعث سابلوکساسیون یا شکستگی مفصل ساکروکوکسیژیال شود که منجر به کوکسیدینی می شود. برای تشخیص مناسب، شرح حال بیمار و معاینه فیزیکی حیاتی است.

معاینه فیزیکی رکتوم، اشعه ایکس و اسکن ام آر آی می تواند علل مختلف غیر مرتبط با دنبالچه را رد کند. تزریق بی حس کننده موضعی نیز ممکن است در تعیین تشخیص کمک کند. درد ناشی از دنبالچه اگر از این ناحیه بود بلافاصله تسکین می یابد. برای تسکین درد و جلوگیری از فشار بر روی دنبالچه در هنگام نشستن، بریدگی در پشت زیر دنبالچه توصیه می شود.

اگر درد دنبالچه با حرکات روده وجود داشته باشد، نرم کننده های مدفوع و اضافه کردن فیبر اضافی به رژیم غذایی بیمار ممکن است کمک کند. داروهای ضد التهابی مانند دارو های ضد التهاب ها ممکن است تجویز شوند. جراحان ارتوپد نیز ممکن است تزریق کورتیکواستروئید را برای مفصل دردناک تجویز کنند.

بیماری های شایع لگن انسان

شکستگی لگن معمولاً با ترومای بلانت با انرژی بالا همراه است و در بخش اورژانس به عنوان یک مسئله اصلی در نظر گرفته می شود که باید بلافاصله با پشتیبانی پیشرفته تروما(ATLS) شروع شود بیماری التهابی لگن (PID) زمانی اتفاق می افتد که عفونت به اندام های تولید مثل داخلی در لگن زن گسترش یابد.

بیماری های مقاربتی می توانند از طریق دهانه رحم به لوله ها و تخمدان هایی که منجر به آبسه های لوله تخمدان می شوند گسترش یابند. آبسه لوله تخمدان یک بیماری جراحی است که در آن بیمار برای مدیریت صحیح نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد. این معمولا منجر به درد مزمن پلویس و ناباروری می شود.

سندرم احتقان لگن (PCS) به دلیل رکود خون در ورید های پر پیچ و خم و غیرعادی اطراف رحم و تخمدان ها در زنان است. این ممکن است منجر به علائم مزمن و دردناک شود. پروژستین، آگونیست های گیرنده گنادوتروپین (GnRH) با درمان جایگزینی هورمون (HRT) و داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) ممکن است به بهبود این وضعیت کمک کنند. جراحی ممکن است به عنوان آخرین راه حل در نظر گرفته شود.

اختلال عملکرد کف لگن و ضعف عضلانی ممکن است منجر به اختلالات زیر شود.

• سیستوسل، افتادگی دیواره جلوی واژن
• اورتروسل، افتادگی مجرای ادرار
• سیستورتروسل، افتادگی مجرای ادرار و مثانه
• رکتوسل، افتادگی رکتوم به داخل واژن
• انتروسل، افتادگی روده کوچک به داخل واژن
• افتادگی رحم، افتادگی رحم به داخل واژن

تمرینات کگل و تمرینات تقویت عضلات کف لگن ممکن است در مراحل اولیه با تقویت عضلات کمک کند. می توان از پساری واژن استفاده کرد. در شرایط علامتی، جراحی نیز یک راه حل مفید است.

جراحی ها به بازیابی آناتومی کف لگن یا ترمیم بافت ها یا عضلات آسیب دیده کمک می کند. صدمات لگنی نسبتاً غیر معمول است. با این حال، تروما ممکن است منجر به صدمات احتمالی شود. برخی از انواع شایع آسیب ها عبارتند از:

• شکستگی راموس شرمگاهی
• شکستگی ایلیاک
• دررفتگی سمفیز پوبیس (شکستگی کتاب باز)
• دررفتگی مفصل ساکروایلیاک
• شکستگی استابولوم (حفره حقه‌ ای)
• شکستگی خاجی

پس از تایید رادیولوژیکی و تنظیم مجدد دقیق قطعات شکسته، تثبیت خارجی و داخلی ارتوپدی ممکن است به بازیابی آناتومی کمک کند. تثبیت خارجی شامل پین هایی است که به استخوان های ایلیاک فشار داده می شوند و سپس توسط میله ها و گیره ها به هم متصل می شوند.

نقاط تثبیت داخلی به پیچ ها و صفحاتی که پس از تراز مجدد مستقیماً روی شکستگی ها فشار داده می شوند. ترکیبی از هر دو تکنیک ممکن است برای الگوهای شکستگی خاصی استفاده شود. در طول برخی از جراحی ها، آسیب های حلقه لگنی ناپایدار را می توان با تکنیک های تثبیت از راه پوست (زخم جزئی) محکم کرد.

یک فیزیوتراپیست بیمار را ارزیابی می کند و او را در شرایط پس از عمل درمان می کند. عصا ممکن است برای شش هفته اول(زمان آرام) تا دوازده هفته مورد نیاز باشد. ممکن است چهار ماه طول بکشد تا پس از جراحی بهبود یابد.

سخن پایانی

تعیین دقیق ساختار و عملکرد لگن انسان، یکی از موضوعات مهم و تخصصی در حوزه ارتوپدی، آناتومی و توانبخشی است، زیرا لگن نقش اساسی در اتصال ستون فقرات به اندام‌های تحتانی و انتقال نیروهای حرکتی در بدن دارد. این ناحیه از استخوان‌ها، مفاصل، رباط‌ها، عضلات و بافت‌های نرم متعددی تشکیل شده که هماهنگی دقیق آن‌ها برای حفظ تعادل، راه رفتن، نشستن، ایستادن و انجام فعالیت‌های روزمره ضروری است. به همین دلیل، شناخت صحیح ساختمان لگن نیازمند بررسی جامع، دانش تخصصی و تجربه بالینی گسترده است.