فهرست مطالب
قفل شدن انگشتان دست که به آن انگشت ماشه ای یا به زبان پزشکی «تریگر فینگر» گفته میشود، یک وضعیت شایع و دردناک در دست است که باعث میشود یکی از انگشتان به طور ناگهانی و غیرارادی در حالت خمیده قفل شود و باز کردن آن همراه با درد و سختی باشد. این وضعیت به دلیل التهاب و ضخیم شدن غلاف تاندونهایی ایجاد میشود که مسئول خم کردن انگشتان هستند. اصطلاح «ماشینهای» برای این بیماری به دلیل حرکت ناگهانی و صدای کلیک مانند باز شدن انگشت انتخاب شده است که شبیه ماشه یک تفنگ عمل میکند.
این مشکل علاوه بر ایجاد درد و ناراحتی، میتواند عملکرد دست را محدود کند و در فعالیتهای روزمره تأثیر منفی بگذارد.
ساختار و عملکرد انگشتان دست
برای درک بهتر قفل شدن انگشتان دست، لازم است ساختار تاندونهای انگشت را بشناسیم. انگشتان دست توسط تاندونهایی به عضلات ساعد متصل میشوند که مسئول خم کردن (فلکسور) و باز کردن (اکستانسور) انگشتان هستند. تاندونها در غلافهایی به نام «قرقرهها» یا «پلها» حرکت میکنند تا از کشیدگی و آسیب جلوگیری شود.
وقتی این غلافها ملتهب یا ضخیم شوند، تاندون به راحتی نمیتواند در آن حرکت کند و در نتیجه حرکت انگشت دچار مشکل میشود.
قفل شدن انگشتان دست یا تریگر فینگر
قفل شدن انگشتان دست یا انگشت ماشهای (تریگر فینگر) یک مشکل شایع در عملکرد انگشتان است که باعث میشود یکی از انگشتان به طور ناگهانی و غیرارادی در حالت خمیده قفل شود و باز کردن آن با درد و سختی همراه باشد. این وضعیت به دلیل التهاب و ضخیم شدن غلاف تاندونهایی که مسئول خم کردن انگشتان هستند، به وجود میآید و میتواند فعالیتهای روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. حرکت ناگهانی و صدای کلیک انگشت هنگام باز و بسته شدن آن، دلیل نامگذاری این بیماری به «انگشت ماشهای» است.
این عارضه معمولاً به تدریج شروع میشود و میتواند در هر یک از انگشتان دست رخ دهد، اما بیشتر در انگشت شست و انگشت حلقه شایع است. عوامل متعددی مانند انجام فعالیتهای تکراری، بیماریهای التهابی، دیابت و ضربههای مکرر در بروز این بیماری نقش دارند. تشخیص به موقع و درمان مناسب میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و باعث بهبود عملکرد انگشتان شود.
علائم قفل شدن انگشتان دست
علائم قفل شدن انگشتان دست معمولاً به تدریج ظاهر میشوند و ممکن است در ابتدا خفیف باشند، اما با پیشرفت بیماری شدت مییابند. مهمترین علائم عبارتاند از:
- قفل شدن انگشت: انگشت ممکن است به طور ناگهانی در حالت خمیده قفل شود و برای باز کردن آن نیاز به فشار یا حرکت ناگهانی باشد.
- درد و حساسیت: درد در ناحیه پایه انگشت یا کف دست که هنگام حرکت انگشت بیشتر میشود.
- صدای کلیک: هنگام باز یا بسته شدن انگشت ممکن است صدای کلیک یا ترک خوردن شنیده شود.
- تورم و ایجاد توده: تورم یا وجود یک برجستگی حساس در ناحیه غلاف تاندون که باعث ناراحتی میشود.
- محدودیت حرکت: کاهش دامنه حرکت انگشت به ویژه هنگام باز کردن آن.
- سفتی انگشت: معمولاً صبحها سفتی و سختی حرکت انگشت بیشتر است و با فعالیت انگشت بهبود مییابد.
علتها و عوامل خطر
عوامل متعددی در بروز قفل شدن انگشتان دست نقش دارند که به طور کلی باعث التهاب و ضخیم شدن غلاف تاندون میشوند. این عوامل عبارتاند از:
- فعالیتهای تکراری: انجام حرکات مکرر و فشار زیاد روی انگشتان، مانند تایپ کردن، استفاده از ابزارهای دستی، نوازندگی و…
- بیماریهای التهابی: بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید که باعث التهاب مزمن مفاصل و تاندونها میشوند.
- اختلالات متابولیک: دیابت، بیماری تیروئید، آمیلوئیدوز و سایر بیماریهای متابولیکی که ریسک ابتلا را افزایش میدهند.
- بارداری: تغییرات هورمونی در دوران بارداری که ممکن است باعث التهاب غلاف تاندون شود.
- سن و جنس: این بیماری بیشتر در سنین 40 تا 60 سال شایع است و در زنان کمی بیشتر دیده میشود.
- ضربه یا تروما: ضربه مستقیم یا میکروتروماهای مکرر به انگشت یا کف دست.
انواع قفل شدن انگشتان دست
قفل شدن انگشتان دست میتواند در هر یک از انگشتان دست ایجاد شود، اما بیشتر در انگشت شست و انگشت حلقه شایع است. همچنین در کودکان نیز ممکن است دیده شود، اما شیوع آن کمتر است و اغلب با بیماریهای زمینهای مرتبط است.
- قفل شدن انگشتان دست در بزرگسالان: معمولاً دست غالب را درگیر میکند و علائم به صورت تدریجی ظاهر میشوند.
- قفل شدن انگشتان دست در کودکان: معمولاً در انگشت شست رخ میدهد و ممکن است به دلیل شرایط مادرزادی یا التهابی باشد.
تشخیص قفل شدن انگشتان دست
تشخیص قفل شدن انگشتان دست معمولاً بر اساس شرح حال بیمار و معاینه فیزیکی انجام میشود. متخصص دست با لمس ناحیه پایه انگشت، تورم یا توده را احساس میکند و از بیمار میخواهد انگشت را خم و باز کند تا قفل شدن و صدای کلیک را ارزیابی کند.
در موارد خاص، روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی میتواند به مشاهده ضخامت غلاف تاندون و التهاب کمک کند، اما معمولاً برای تشخیص ضروری نیست. رادیوگرافی نیز برای رد سایر مشکلات مانند شکستگی یا کیست استفاده میشود.
تشخیصهای افتراقی
برخی بیماریها علائمی مشابه قفل شدن انگشتان دست دارند که باید از آنها تفکیک شوند، از جمله:
- کیست گانگلیون
- التهاب مفصل پایه انگشت (MCP)
- سابلوکساسیون یا ناپایداری تاندونها
- عفونتهای غلاف تاندون
- اختلالات التهابی دیگر مانند آرتریت روماتوئید
درمان قفل شدن انگشتان دست
درمان این بیماری بسته به شدت علائم و مدت زمان ابتلا میتواند غیرجراحی یا جراحی باشد.
درمان غیرجراحی
در بیشتر موارد، درمان غیرجراحی اولین انتخاب است و شامل موارد زیر است:
- استراحت: اجتناب از فعالیتهایی که باعث تشدید علائم میشوند.
- آتلبندی: استفاده از آتل برای نگه داشتن انگشت در وضعیت صاف به مدت 6 تا 10 هفته.
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب.
- تزریق کورتیکواستروئید: تزریق مستقیم دارو به داخل غلاف تاندون که التهاب را کاهش میدهد و باعث بهبود سریعتر میشود. این روش بسیار موثر است ولی ممکن است چند روز پس از تزریق درد بیشتری ایجاد شود و نیاز به مراقبتهای بعدی دارد.
- فیزیوتراپی: تمرینات کششی و تقویتی برای بهبود حرکت انگشت و کاهش التهاب.
درمان جراحی
اگر درمانهای غیرجراحی موثر نباشند یا انگشت به طور مکرر قفل شود، جراحی توصیه میشود.
- جراحی باز: ایجاد یک برش کوچک در پایه انگشت و آزاد کردن غلاف تاندون.
- جراحی آرتروسکوپی: روشی کمتر تهاجمی با برشهای کوچک و استفاده از دوربین برای انجام عمل.
هدف جراحی، رفع فشار از تاندون و آزاد کردن آن برای حرکت روانتر است.
مراقبتهای بعد از درمان
بعد از درمان، به ویژه پس از جراحی، مراقبتهای زیر اهمیت دارد:
- حفظ استراحت نسبی دست و انگشتان
- اجتناب از فعالیتهای سنگین و تکراری تا بهبودی کامل
- انجام تمرینات فیزیوتراپی تحت نظر متخصص
- پیگیریهای منظم با پزشک برای ارزیابی روند بهبود
پیشگیری از قفل شدن انگشتان دست
برای کاهش ریسک ابتلا به قفل شدن انگشتان دست، توصیههای زیر مفید هستند:
- استراحتهای منظم هنگام انجام فعالیتهای تکراری با دست
- استفاده از تکنیکهای صحیح هنگام تایپ، کار با ابزارها یا انجام ورزشها
- انجام تمرینات کششی و تقویتی منظم برای انگشتان و مچ دست
- مدیریت بیماریهای زمینهای مانند دیابت و آرتریت
- استفاده از آتل در صورت احساس درد یا ناراحتی در انگشت هنگام انجام فعالیتها
پیشآگهی
با درمان مناسب، بیشتر افراد بهبود کامل یا قابل توجهی پیدا میکنند. تزریق استروئید اغلب پاسخ خوبی دارد، اما در بیماران دیابتی یا کسانی که دیر مراجعه میکنند، ممکن است نیاز به جراحی باشد. درمانهای جراحی معمولاً با موفقیت بالا همراه هستند و عوارض کمی دارند.
قفل شدن انگشتان دست در کودکان
هرچند که این بیماری در کودکان کمتر دیده میشود، اما اهمیت ویژهای دارد چون ممکن است با بیماریهای خاصی مانند آرتریت روماتوئید نوجوانان یا شرایط مادرزادی همراه باشد. در کودکان، قفل شدن انگشتان دست معمولاً در انگشت شست دیده میشود و در صورت عدم درمان میتواند باعث تغییر شکل و محدودیت حرکت دائمی شود.
تشخیص و درمان زودهنگام در کودکان برای جلوگیری از عوارض بسیار مهم است.
نکات مهم و هشدارها
- هرگونه قفل شدن مکرر و دردناک انگشت باید به پزشک گزارش شود.
- عدم درمان میتواند باعث تشدید التهاب و کاهش عملکرد انگشت شود.
- پس از تزریق استروئید، بیمار باید از فشار شدید روی انگشت خودداری کند تا ریسک پارگی تاندون کاهش یابد.
- در صورت ایجاد تورم زیاد، تب، یا علائم عفونت، فوراً به پزشک مراجعه شود.
نتیجهگیری
قفل شدن انگشتان دست یا تریگر فینگر یک بیماری شایع اما قابل درمان است که به دلیل التهاب غلاف تاندون ایجاد میشود و باعث قفل شدن و درد انگشت میشود. شناخت علائم و عوامل خطر، تشخیص زودهنگام و درمان به موقع میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و به بازگشت عملکرد طبیعی دست کمک کند. درمانهای غیرجراحی مانند تزریق کورتیکواستروئید و آتلبندی معمولاً موثر هستند و در صورت نیاز، جراحی با نتایج مطلوب انجام میشود. مراقبت و پیشگیری نقش مهمی در کنترل این بیماری دارند.