درمان سندرم پیریفورمیس

سندرم پیریفورمیس عارضه‌ای دردناک در ناحیه باسن است که به دلیل فشار یا تحریک عصب سیاتیک توسط عضله پیریفورمیس (عضله‌ای کوچک اما قوی در عمق لگن) بروز می‌کند. درمان سندرم پیریفورمیس معمولاً شامل روش‌های غیرجراحی مانند ورزش‌های کششی، فیزیوتراپی، تغییر عادات حرکتی و در صورت نیاز داروهای مسکن یا تزریقات موضعی است. زمانی که عضله پیریفورمیس سفت یا دچار اسپاسم می‌شود، ممکن است به عصب سیاتیک فشار وارد کرده و باعث بروز درد در باسن، کمر و انتشار آن به پا شود.

عملکرد اصلی عضله پیریفورمیس چرخاندن خارجی ران و دور کردن آن از خط میانی بدن است. اهمیت این عضله به دلیل مجاورت آن با عصب سیاتیک است؛ به‌طوری‌که در برخی افراد عصب سیاتیک از میان یا کنار این عضله عبور می‌کند و همین تفاوت‌های آناتومیکی در ساختار بدن، احتمال ابتلا به سندرم پیریفورمیس را در افراد مختلف تغییر می‌دهد. آسیب یا التهاب در این ناحیه می‌تواند منجر به علائم شدیدی شبیه به درد سیاتیکی شود.

سندروم پیریفورمیس در زنان شایع‌تر از مردان است و آمارها نشان می‌دهد که احتمال بروز آن در زنان تا شش برابر بیشتر است. همچنین این مشکل در افرادی که فعالیت‌هایی با حرکات مکرر پا یا نشستن طولانی‌مدت دارند مانند رانندگان، اسکی‌بازان، تنیس‌بازان و دوچرخه‌سواران بیشتر دیده می‌شود.

علائم سندرم پیریفورمیس

کلمه سندرم (Syndrome) به معنی مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌هایی است که معمولاً با هم ظاهر می‌شوند و به وجود یک بیماری یا اختلال خاص اشاره دارند.

مثلاً در سندرم پیریفورمیس، بیمار ممکن است هم درد در باسن داشته باشد، هم تیر کشیدن در پا، که همه این علائم با هم نشان‌دهنده یک مشکل خاص (در اینجا، فشار روی عصب سیاتیک توسط عضله پیریفورمیس) هستند.

علائم سندرم پیریفورمیس می تواند شامل موارد زیر می‌شود:

درد لگن و باسن

درد ناشی از سندرم پیریفورمیس معمولاً شدید و تیز است و می‌تواند با احساس ناراحتی در ناحیه لگن و درد مشخص در ناحیه باسن همراه باشد. این درد ممکن است از باسن به سمت پایین ران، پشت ساق پا و در برخی موارد حتی تا پاشنه پا گسترش یابد. درد لگن ویا درد باسن می‌تواند به‌صورت مداوم یا متناوب بروز کند و معمولاً با نشستن طولانی، بالا رفتن از پله یا انجام برخی حرکات تشدید می‌شود.

کمردرد

 سندرم پیریفورمیس ممکن است به همراه درد در ناحیه باسن و پاها با کمر درد همراه باشد. این درد معمولاً در یک طرف کمر بیشتر احساس می‌شود.

درد و تحریک در مسیر عصب سیاتیک

 عصب سیاتیک از میان و یا زیر عضله پیریفورمیس عبور می‌کند.  فشار و تحریک بر روی این عصب می‌تواند موجب  درد و تحریک شدن مداوم عصب سیاتیک به هنگام راه رفتن شده و این ممکن است باعث سوزش و کاهش حس در پاها و پاشنه پا شود. سندرم پیریفورمیس می تواند علایمی مانند سیاتیک ایجاد کند و موجب اشتباه تشخیصی با سیاتیک شود

عوامل ایجاد کننده‌ سندرم پیریفورمیس

عضله پیریفورمیس

عضله پیریفورمیس یک عضله کوچک اما مهم در عمق ناحیه لگن است که از استخوان خاجی به استخوان ران متصل می‌شود. این عضله نقش کلیدی در چرخش خارجی ران و تثبیت مفصل لگن دارد و در نزدیکی آن، عصب سیاتیک عبور می‌کند. فشار یا اسپاسم این عضله می‌تواند منجر به سندرم پیریفورمیس و ایجاد درد در باسن و پا شود.

علت سندرم پیریفورمیس

عوامل مختلفی می‌توانند به ایجاد سندرم پیریفورمیس منجر شوند. در ادامه، برخی از این عوامل را ذکر می‌کنیم

ترمیم ناصحیح آسیب‌ها
آسیب‌دیدگی در نواحی پشت، لگن یا عضله پیریفورمیس در صورت ترمیم ناصحیح می‌تواند منجر به فشردگی عصب سیاتیک شود.

تغییرات ساختاری
تغییرات در ساختار عضلات، مفاصل یا استخوان‌ها ممکن است زمینه‌ساز فشار بر عصب سیاتیک و بروز سندرم پیریفورمیس شود. به‌عنوان نمونه، ضخیم‌شدن بیش از حد عضله پیریفورمیس یا تغییر در مفاصل کمر و لگن می‌تواند از عوامل مؤثر باشد.

فعالیت‌های تکراری و بیش‌ از‌ حد
ورزش‌ها یا فعالیت‌هایی که شامل حرکات تکراری‌اند – مانند دویدن، دوچرخه‌سواری، فوتبال و بسکتبال – در صورت انجام مفرط می‌توانند عضله پیریفورمیس را تحت فشار قرار دهند.

نشستن طولانی و وضعیت نامناسب بدن
نشستن به‌مدت طولانی در وضعیت نامناسب، به‌ویژه بدون تحرک، می‌تواند باعث فشار بر عضله پیریفورمیس شود. این وضعیت بیشتر در افرادی دیده می‌شود که ساعت‌های زیادی پشت میز یا پشت فرمان خودرو می‌نشینند.

اختلال در تعادل عضلانی
نقص در هماهنگی یا تعادل عضلات، ضعف عضلانی یا اختلال در کنترل حرکات می‌تواند عملکرد عضله پیریفورمیس را مختل کرده و زمینه‌ساز بروز علائم شود.

پیشگیری از سندرم پیریفورمیس

پیشگیری از سندرم پیریفورمیس اهمیت زیادی دارد، زیرا این عارضه می‌تواند باعث درد و محدودیت حرکتی در ناحیه لگن و پا شود. با رعایت نکات ساده‌ای مانند حفظ وضعیت بدنی مناسب، انجام تمرینات کششی و تقویتی منظم، و پرهیز از نشستن طولانی‌مدت، می‌توان از بروز یا تشدید این اختلال عضلانی-عصبی جلوگیری کرد. آگاهی و اقدام به‌موقع، کلید اصلی در حفظ سلامت عضله پیریفورمیس و جلوگیری از فشار بر عصب سیاتیک است.

اصلاح وضعیت نشستن
در صورت نیاز به نشستن طولانی‌مدت، توصیه می‌شود وضعیت نشستن خود را مرتباً تغییر دهید و فواصل منظم برای استراحت و حرکت در نظر بگیرید. استفاده از صندلی‌های ارگونومیک، پشتی مناسب، و پدهای نرم نشیمن می‌تواند به کاهش فشار بر عضله پیریفورمیس کمک کند.

تقویت و کشش عضلات
تمرینات کششی و تقویتی مخصوص عضله پیریفورمیس و عضلات اطراف آن (به‌ویژه عضلات لگن و پایین‌تنه) نقش مهمی در پیشگیری از این سندرم دارند. این تمرینات باید به‌طور منظم و با تکنیک صحیح انجام شوند.

بهره‌گیری از فناوری در محل کار
استفاده از میزهای قابل تنظیم ارتفاع، صندلی‌های حمایتی، و ابزارهایی مانند میزهای ایستاده می‌تواند به تغییر وضعیت بدن در طول روز کمک کند و فشار وارد بر عضله پیریفورمیس را کاهش دهد.

توجه به اصول صحیح ورزشی
رعایت تکنیک‌های درست در حین ورزش، گرم‌کردن مناسب پیش از فعالیت، استفاده از کفش و تجهیزات استاندارد، و پرهیز از حرکات ناگهانی و پرفشار می‌تواند خطر آسیب به عضله پیریفورمیس را کاهش دهد.

مراقبت و استراحت کافی
اقداماتی مانند ماساژ درمانی، استفاده از گرما یا سرما، تمرینات آرامش‌بخش مانند یوگا، تنفس عمیق، و مدیتیشن می‌توانند به کاهش تنش عضلانی کمک کنند. استراحت کافی برای عضله پیریفورمیس نیز بسیار مهم است.

مشاوره پزشکی به‌موقع
در صورت تجربه درد یا علائم مرتبط با سندرم پیریفورمیس، مراجعه به پزشک ضروری است. تشخیص زودهنگام و دریافت برنامه درمانی مناسب می‌تواند از مزمن‌شدن علائم جلوگیری کند.

حفظ وزن بدن در محدوده سالم
کنترل وزن بدن می‌تواند از فشار بیش‌ازحد بر عضلات و مفاصل به‌ویژه در ناحیه لگن و پایین‌تنه پیشگیری کند. چاقی یکی از عوامل خطر مهم برای ابتلا به سندرم پیریفورمیس است.

تمرینات در آب (تمرینات آبی)
فعالیت‌های بدنی در آب، به دلیل کاهش وزن مؤثر بدن و فشار کمتر بر مفاصل، گزینه‌ای عالی برای تقویت عضلات و کاهش فشار بر عضله پیریفورمیس محسوب می‌شوند.

درمان سندرم پیریفورمیس

درمان سندرم پیریفورمیس معمولاً به صورت غیرجراحی و با استفاده از ترکیبی از روش‌های مختلف انجام می‌شود. در موارد شدید یا مقاوم به درمان‌های اولیه، ممکن است اقدامات تهاجمی‌تر یا جراحی در نظر گرفته شود. نقش متخصص ستون فقرات در تشخیص دقیق، طراحی برنامه درمانی مناسب و هدایت مراحل درمانی بسیار حیاتی است تا بهترین نتایج برای بیمار حاصل شود. در ادامه، مهم‌ترین روش‌های درمانی این سندرم معرفی شده‌اند:

 استراحت و اصلاح فعالیت‌ها
در مراحل ابتدایی و موارد خفیف، استراحت و اجتناب از فعالیت‌هایی که باعث فشار یا کشش بیش از حد عضله پیریفورمیس می‌شوند، می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. اصلاح وضعیت بدنی و محدود کردن حرکات تحریک‌کننده نیز مؤثر است.

فیزیوتراپی و توانبخشی
فیزیوتراپی نقش کلیدی در درمان سندرم پیریفورمیس دارد. این برنامه شامل تمرینات کششی، تقویتی و افزایش انعطاف‌پذیری عضلات لگن و پایین‌تنه است. تمرینات آرام‌سازی و تکنیک‌های اصلاح حرکت نیز برای بهبود عملکرد و کاهش درد مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ماساژ درمانی

ماساژ عضله پیریفورمیس و نواحی اطراف آن می‌تواند به کاهش تنش عضلانی، بهبود گردش خون و کاهش التهاب کمک کند. این روش به‌ویژه در کنار سایر درمان‌ها نتایج بهتری خواهد داشت.

 طب سوزنی

طب سوزنی یکی از درمان‌های مکمل مؤثر در کاهش درد و تسکین علائم سندرم پیریفورمیس است. این روش از طریق تحریک نقاط خاصی از بدن به کاهش تنش و افزایش جریان انرژی کمک می‌کند.

درمان دارویی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است توسط پزشک تجویز شوند تا التهاب کاهش یافته و درد کنترل شود. در برخی موارد، شل‌کننده‌های عضلانی نیز ممکن است تجویز شوند.

تزریقات موضعی

در صورت شدت علائم، تزریق کورتیکواستروئیدها یا داروهای بلوک‌کننده عصب در ناحیه پیریفورمیس می‌تواند باعث کاهش التهاب و تسکین فوری درد شود. این روش معمولاً تحت هدایت تصویربرداری انجام می‌شود.

جراحی (در موارد خاص)

اگر علائم بیمار به درمان‌های غیرجراحی پاسخ ندهد و درد مزمن و شدید باقی بماند، جراحی ممکن است در نظر گرفته شود. در این روش، بخشی از عضله پیریفورمیس یا باند فشاری که به عصب سیاتیک فشار وارد می‌کند برداشته می‌شود تا فشار از روی عصب برداشته شود.

سخن پایانی

با توجه به شباهت علائم سندرم پیریفورمیس با مشکلاتی مانند سیاتیک و دیسک کمر، امکان اشتباه در تشخیص این عارضه وجود دارد. این اشتباه می‌تواند منجر به درمان نادرست و طولانی شدن روند بهبودی شود. بنابراین، دقت در ارزیابی علائم و توجه ویژه پزشک به تشخیص صحیح، نقش بسیار مهمی در انتخاب روش درمان مؤثر و پیشگیری از عوارض بیشتر دارد.