فهرست مطالب
دیابت
دیابت یک اختلال متابولیک است که به طور اصلی به دلیل مشکلات در تولید یا عملکرد انسولین، هورمونی که به تنظیم قند خون کمک میکند، ایجاد میشود. بیماری قند باعث افزایش غیرطبیعی سطح قند خون (گلوکز) در بدن میشود و میتواند به عوارض جدی و مشکلات بهداشتی منجر شود.
بیماری دیابت ۲ نوع دارد که در ادامه به آن پرداخته ایم :
1- دیابت نوع 1 :
-یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی بدن به سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله میکند و باعث کمبود شدید یا عدم تولید انسولین میشود.
– علائم: شروع ناگهانی و شدید، شامل افزایش تشنگی، ادرار مکرر، کاهش وزن بدون دلیل، و خستگی.
-درمان: نیازمند تزریق انسولین برای تنظیم قند خون و پایش مداوم قند خون.
2- دیابت نوع 2:
در این نوع دیابت، بدن به انسولین تولید شده به درستی پاسخ نمیدهد (مقاومت به انسولین) یا انسولین به اندازه کافی تولید نمیشود.
– علائم: میتواند به تدریج و به آرامی ظهور کند، شامل افزایش تشنگی، ادرار مکرر، تاری دید، و زخمهای دیر بهبود یابنده.
– درمان: شامل تغییرات در سبک زندگی (رژیم غذایی و فعالیت بدنی)، داروها، و در برخی موارد انسولین.
3- دیابت بارداری:
دیابت که در دوران بارداری بروز میکند و معمولاً پس از زایمان برطرف میشود، اما ممکن است خطر ابتلا به بیماری قند نوع 2 در آینده را افزایش دهد:
– علائم: ممکن است علائم خاصی نداشته باشد، اما ممکن است شامل افزایش تشنگی و ادرار مکرر باشد.
-درمان: مدیریت قند خون از طریق رژیم غذایی، فعالیت بدنی، و در برخی موارد داروها.
علائم دیابت
در ادامه به چند تا از علائم دیابت اشاره کرده ایم که به شرح زیر است :
– افزایش تشنگی و خشکی دهان
– افزایش ادرار و ادرار مکرر
– افزایش اشتها و کاهش وزن بدون دلیل
– خستگی و ضعف
– تاری دید و مشکلات بینایی
– زخمهای دیر بهبود یابنده و عف
ونتهای مکرر
عوامل خطر
عوامل خطر به بیماری قند به شرح زیر است :
– چاقی و اضافه وزن
– سبک زندگی بیتحرک
– تاریخچه خانوادگی دیابت
– سن: افزایش سن خطر را افزایش میدهد.
– دیابت بارداری: داشتن بیماری قند بارداری در گذشته.
-عوامل نژادی: برخی گروههای نژادی مانند آفریقایی-آمریکایی، آسیایی، و بومیان آمریکایی بیشتر در معرض خطر هستند.
تشخیص دیابت
برای تشخیص دیابت مراحل زیر را در نظر بگیرید:
– آزمایش قند خون ناشتا : اندازهگیری سطح قند خون پس از ناشتایی به مدت 8 ساعت.
– آزمایش هموگلوبین A1c: اندازهگیری میانگین قند خون در 2-3 ماه گذشته.
– آزمایش قند خون تصادفی: اندازهگیری قند خون در هر زمان بدون نیاز به ناشتایی.
– آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT): اندازهگیری قند خون پس از مصرف نوشیدنی حاوی گلوکز.
درمان
برای درمان بیماری قند مراحل زیر پیشنهاد میشود:
– رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای کمچربی، کمقند و غنی از فیبر.
– فعالیت بدنی منظم: انجام فعالیتهای ورزشی به مدت حداقل 150 دقیقه در هفته.
-داروها : شامل داروهای خوراکی برای دیابت نوع 2 و انسولین برای بیماری قند نوع 1 و بعضی مواقع دیابت نوع 2.
-پایش منظم قند خون : کنترل و نظارت منظم سطح قند خون.
پیشگیری
برای پیشگیری از دیابت مراحل زیر را در نظر بگیرید :
– رژیم غذایی متعادل: مصرف غذاهای سالم و متعادل.
– فعالیت بدنی: انجام ورزش منظم و حفظ وزن سالم.
– مدیریت عوامل خطر: کنترل فشار خون، کلسترول، و بیماری قند.
– پایش منظم: بررسی منظم قند خون در افرادی که در معرض خطر هستند.
بیماری های اسکلتیعضلانی و ارتوپدی در دیابت
بیماری قند یک بیماری متابولیک مزمن است که علاوه بر عوارض شناختهشده مانند مشکلات قلبیـعروقی، کلیوی و چشمی، میتواند باعث بروز مجموعهای از اختلالات اسکلتیعضلانی و ارتوپدی نیز شود.
بر اساس مطالعات جدید، بیش از ۵۰٪ بیماران دیابتی حداقل یکی از مشکلات اسکلتیعضلانی را تجربه میکنند که میتواند منجر به درد، محدودیت حرکتی، ناتوانی عملکردی و کاهش کیفیت زندگی شود. شناخت زودهنگام این عوارض به پزشکان و بیماران کمک میکند تا با پیشگیری، غربالگری و درمان مناسب، از پیشرفت مشکلات جلوگیری کنند.
محدودیت حرکتی دست (Cheiroarthropathy)
این عارضه با سفتی پوست و محدودیت حرکات مفاصل کوچک دست همراه است. علت اصلی آن رسوب محصولات نهایی گلیکاسیون (AGEs) در کلاژن و بافت همبند است که باعث کاهش انعطافپذیری میشود. بیماران معمولاً قادر به چسباندن کامل کف دست به هم (علامت “prayer sign”) نیستند. این عارضه علاوه بر کاهش عملکرد دست، میتواند نشانگر عوارض میکروواسکولار دیابت باشد.
یخزدگی شانه (Adhesive Capsulitis)
یخزدگی شانه یکی از مشکلات شایع اسکلتیعضلانی در بیماری قند است که با درد و کاهش تدریجی دامنه حرکتی مفصل شانه مشخص میشود. در بیماران دیابتی شیوع آن چند برابر بالاتر از افراد سالم است و معمولاً طول دوره بیماری طولانیتر و پاسخ به درمان ضعیفتر است. علت اصلی، التهاب مزمن و فیبروز کپسول مفصل است. درمان شامل فیزیوتراپی، تزریق کورتون و در موارد شدید، جراحی میباشد.
سندرم تونل کارپ (Carpal Tunnel Syndrome)
این سندرم یکی از شایعترین نوروپاتیهای فشاری در بیماران دیابتی است. در این حالت، عصب مدیان در تونل کارپال مچ دست تحت فشار قرار میگیرد و علائمی مانند گزگز، بیحسی شبانه، درد و ضعف عضلات انگشت شست ایجاد میشود. علت اصلی آن ضخیم شدن غلافهای تاندونی و افزایش رسوب کلاژن در اثر گلیکاسیون است. در مراحل اولیه، آتلبندی شبانه، فیزیوتراپی و تزریق کورتیکواستروئید مؤثر هستند و در صورت پیشرفت بیماری، جراحی آزادسازی تونل کارپ انجام میشود.
انگشت ماشهای (Trigger Finger)
در انگشت ماشهای، غلاف تاندون خمکننده انگشت دچار التهاب و ضخیم شدن میشود و حرکت تاندون بهصورت روان انجام نمیگیرد. نتیجه آن گیر کردن یا قفل شدن انگشت در حالت خم است که گاهی با صدای کلیک یا پرش هنگام صاف کردن انگشت همراه است. دیابت یکی از عوامل خطر اصلی این بیماری است، بهویژه در بیماران با کنترل نامناسب قند خون. درمان شامل استراحت نسبی، اسپلینت، تزریق کورتیکواستروئید داخل غلاف تاندون و در موارد مقاوم، جراحی آزادسازی غلاف تاندون میباشد.
مفصل شارکو (Charcot Neuro-Osteoarthropathy)
مفصل شارکو یکی از جدیترین عوارض ارتوپدی دیابت است که به دلیل نوروپاتی محیطی و اختلال در حس درد رخ میدهد. این حالت منجر به تخریب، تغییر شکل و ناپایداری مفصل (معمولاً در پا و مچ) میشود. علائم اولیه شامل تورم، گرمی و قرمزی پا بدون درد شدید است و در صورت عدم تشخیص به موقع میتواند به دفورمیتی و زخم منجر شود. درمان اصلی شامل عدم وزن گذاری(off-loading) و استفاده از بریس یا کفش طبی است.
زخم پای دیابتی و عفونتهای ارتوپدی
بیماری قند کنترلنشده همراه با نوروپاتی و اختلال جریان خون میتواند زمینهساز ایجاد زخم پای دیابتی شود. این زخمها در معرض عفونتهای شدید قرار دارند و یکی از شایعترین دلایل بستری و قطع عضو در بیماران دیابتی محسوب میشوند. درمان شامل دبریدمان، آنتیبیوتیک مناسب، off-loading و مراقبت تیمی تخصصی است. پیشگیری با مراقبت منظم از پا و استفاده از کفش مناسب اهمیت بالایی دارد.
هیپراستوز اسکلتی منتشر (Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis – DISH)
DISH با تشکیل و رسوب استخوان اضافی در امتداد لیگامانهای ستون مهره مشخص میشود و در بیماران دیابتی شیوع بیشتری دارد. این بیماری باعث درد مزمن کمر، کاهش انعطافپذیری ستون فقرات و در برخی موارد مشکلات بلع میشود. علت دقیق آن ناشناخته است اما بیماری قند و اختلالات متابولیک از عوامل خطر اصلی محسوب میشوند. درمان عمدتاً شامل کنترل درد و فیزیوتراپی است.
پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی
در دیابت نوع 1، کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر پوکی استخوان شایعتر است؛ در حالیکه در بیماری قند نوع 2، تراکم استخوان ممکن است نرمال یا حتی بالاتر باشد اما کیفیت استخوان ضعیف است و ریسک شکستگی افزایش مییابد. مکانیسمها شامل اختلال در متابولیسم انسولین، گلیکاسیون کلاژن و میکروآنژیوپاتی هستند. غربالگری منظم با DEXA scan و درمانهای ضد پوکی استخوان توصیه میشود.
تاندینوپاتیها و پارگی تاندونها
دیابت خطر بروز التهاب و پارگی تاندونها بهویژه در ناحیه آشیل و شانه را افزایش میدهد. علت آن تغییر در ساختار کلاژن و کاهش قدرت ترمیم بافت همبند است. بیماران دیابتی بیشتر مستعد پارگیهای خودبهخودی و دیرتر شدن بهبود پس از آسیب هستند. مدیریت شامل استراحت نسبی، فیزیوتراپی و در موارد شدید جراحی است.
آرتروز زانو در دیابت
بیماری قند یکی از عوامل تشدیدکننده روند تخریبی غضروف و استخوان مفصل زانو است. بیماران دیابتی به دلیل التهاب مزمن، اضافهوزن و تغییرات متابولیک بیشتر در معرض آرتروز زانو قرار دارند. این بیماری باعث درد، خشکی مفصل و کاهش توانایی حرکتی میشود. کنترل وزن، فعالیت بدنی مناسب، فیزیوتراپی و داروهای ضدالتهاب میتوانند در مدیریت علائم نقش مؤثر داشته باشند و در موارد شدید، جراحی تعویض مفصل زانو مطرح میشود.
دیسک کمر و دیابت
در بیماران دیابتی خطر بروز بیماریهای دیسک کمر (مانند فتق یا دژنراسیون دیسک) بالاتر گزارش شده است. افزایش گلیکاسیون و کاهش خونرسانی به دیسکهای بینمهرهای منجر به کاهش انعطافپذیری و افزایش آسیبپذیری آنها میشود. علائم شامل کمردرد مزمن، درد سیاتیک و محدودیت حرکتی است. درمان بسته به شدت بیماری شامل استراحت نسبی، دارو، فیزیوتراپی و در موارد خاص، جراحی است.
نوروپاتی دیابتی
نوروپاتی محیطی یکی از شایعترین عوارض مزمن بیماری قند است که نقش کلیدی در بروز مشکلات ارتوپدی و اسکلتیعضلانی دارد. کاهش یا از بین رفتن حس درد و فشار باعث افزایش احتمال آسیبدیدگی، تغییر شکل مفاصل و ایجاد زخمهای دیابتی میشود. علاوه بر این، نوروپاتی تعادل حرکتی بیمار را مختل کرده و ریسک سقوط و شکستگی را افزایش میدهد. مدیریت شامل کنترل قند خون، داروهای ضد نوروپاتیک و مراقبت پیشگیرانه از پا و مفاصل است.
نتیجه گیری
بیماری قند یک بیماری مزمن است که نیاز به مدیریت و پیگیری منظم دارد. با تشخیص زودهنگام، تغییرات در سبک زندگی، و درمانهای مناسب، میتوان از عوارض جدی دیابت جلوگیری کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
دیابت علاوه بر عوارض متابولیک و عروقی شناختهشده، طیف وسیعی از بیماریهای اسکلتیعضلانی و ارتوپدی را نیز در بر میگیرد که بر کیفیت زندگی بیماران تأثیر مستقیم دارند. تشخیص زودهنگام، کنترل قند خون، غربالگری منظم و درمانهای چندجانبه (پزشکی، توانبخشی و جراحی در موارد لازم) کلید پیشگیری از ناتوانی و عوارض جدی در این بیماران است.