فهرست مطالب
بیماریهای ارتوپدی و اسکلتی عضلانی، شامل مشکلاتی در استخوان ها، مفاصل، عضلات، رباط ها و تاندون ها هستند که می توانند باعث درد، کاهش حرکت و اختلال در فعالیت های روزمره شوند. این بیماری ها از شایع ترین علل مراجعه به پزشکان و متخصصان توانبخشی هستند. در بسیاری از موارد، درمان بدون جراحی می تواند به طور مؤثر این مشکلات را کنترل کند و نیاز به عمل جراحی را به تأخیر بیندازند یا کاملاً از بین ببرد.
بیماری های ارتوپدی و اسکلتی، عضلانی معمولاً ابتدا با روش های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تزریق، ورزش درمانی و روش های نوین درمان می شوند که کم هزینه تر و کم عارضه تر از جراحی اند. جراحی زمانی انجام می شود که درمان های غیرجراحی مؤثر نباشند یا آسیب شدید باشد. انتخاب روش درمان به شدت بیماری و نظر پزشک بستگی دارد.
علائم شایع بیماری های ارتوپدی و اسکلتی عضلانی
بیماری های اسکلتی، عضلانی و ارتوپدی با طیف وسیعی از علائم بروز می کنند که شدت آنها از خفیف تا ناتوان کننده متغیر می باشد. شناخت این علائم برای تشخیص به موقع و انتخاب روش درمانی مناسب، اهمیت زیادی دارد. در ادامه به مهم ترین علائم شایع اشاره شده است.
درد موضعی یا منتشر
شایع ترین علامت بیشتر بیماری های اسکلتی، عضلانی، درد است. این درد ممکن است به صورت موضعی مثلاً زانو درد یا شانه درد یا منتشر مانند درد سیاتیک در پا یا درد گردن با انتشار به دست بروز کند. شدت درد می تواند از یک ناراحتی خفیف تا درد شدید و مزمن متغیر باشد و معمولاً با فعالیت تشدید می شود. این درد ممکن است ناشی از آرتروز، بیرون زدگی دیسک، التهاب تاندون ها یا آسیب های عضلانی باشد.
خشکی و محدودیت حرکت
بسیاری از بیماری های مفصلی و ستون فقرات باعث کاهش دامنه حرکتی می شوند. خشکی صبحگاهی در آرتروز یا سفتی گردن و کمر پس از نشستن طولانی از جمله موارد رایج است. در شرایط پیشرفته تر مانند تنگی کانال نخاعی یا التهاب مفاصل، حرکت ممکن است به طور قابل توجهی محدود شود و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
تورم، التهاب و قرمزی
تورم در مفاصل یا بافت های اطراف یکی از نشانه های التهاب یا آسیب است. این علامت ممکن است با قرمزی، گرمی ناحیه و درد همراه باشد. چنین علائمی معمولاً در بیماری هایی مانند بورسیت، تاندونیت، آسیب های ورزشی و آرتریت دیده می شود.
احساس گزگز، بی حسی و ضعف عضلانی
درگیر شدن اعصاب در بیماری هایی مانند فتق دیسک کمر یا گردن، سندرم تونل کارپال یا سیاتیک ممکن است باعث علائمی مانند سوزن سوزن شدن، خواب رفتگی، بی حسی یا حتی ضعف عضلانی در اندام ها شود. در صورت بی توجهی، این علائم می توانند پیشرفت کرده و عملکرد حرکتی فرد را مختل کنند.
اسپاسم و گرفتگی عضلانی
اسپاسم یا انقباض ناگهانی و دردناک عضلات می تواند نشانه ای از آسیب عضلانی، کشیدگی یا عدم تعادل بین عضلات باشد. این حالت به ویژه در پشت، گردن یا پاها دیده می شود و ممکن است با خستگی، کم آبی یا وضعیت نامناسب بدن تشدید گردد.
تغییر شکل اندام یا ستون فقرات
در برخی بیماری های اسکلتی، عضلانی، تغییر شکل قابل مشاهده ای در ساختار استخوانی بدن ایجاد می شود. برای مثال، قوز پشتی در کیفوز، انحنای جانبی ستون فقرات در اسکولیوز، یا گودی بیش از حد کمر (لوردوز) از علائمی هستند که ممکن است به مرور زمان شدیدتر شوند و موجب درد و اختلال در عملکرد بدن گردند.
کاهش قدرت و توانایی انجام فعالیتهای روزمره
بسیاری از بیماری های مفصلی و عضلانی موجب کاهش توان فرد در انجام کارهای ساده روزانه مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله ها، نشستن و برخاستن، یا حتی لباس پوشیدن می شوند. این اختلال عملکردی می تواند ناشی از درد، ضعف عضلات، یا محدودیت حرکتی باشد و زندگی روزمره فرد را به طور جدی مختل کند.
بیماری هایی که این علائم را ایجاد میکنند
علائم فوق می توانند نشانه ای از یکی یا چند مورد از بیماری های زیر باشند.
- آرتروز و ساییدگی مفاصل
- بیرون زدگی دیسک کمر و گردن
- تنگی کانال نخاعی
- سیاتیک
- سندرم های فشاری عصبی مانند سندروم تونل کارپال
- بورسیت و تاندونیت
- دردهای مزمن اسکلتی مانند کمردرد و گردن درد
- اسکولیوز، کیفوز و سایر ناهنجاری های ستون فقرات
- سندرم های عضلانی مانند درد پاتلوفمورال یا سندرم پیریفورمیس
- صدمات ناشی از ورزش یا حرکات تکراری
- التهابات مفصلی مانند روماتیسم مفصلی
بیماری های شایع قابل درمان بدون جراحی
درمان بدون جراحی کمر درد
کمر درد یکی از شایع ترین دلایل ناتوانی موقت و مزمن در افراد است که می تواند بر کیفیت زندگی تأثیر زیادی بگذارد. علل مختلفی برای کمردرد وجود دارد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد.
- فتق دیسک کمر : بیرون زدگی یا فرسودگی دیسک های بین مهره ای که باعث فشار روی عصب ها و درد شدید می شود.
- تنگی کانال نخاعی : کاهش فضای کانال نخاعی که منجر به فشار روی ریشه های عصبی و درد و بی حسی در پاها می شود.
- سیاتیک : تحریک یا فشار روی عصب سیاتیک که باعث درد تیر کشنده از ناحیه کمر به سمت پا می شود.
- اسپاسم عضلانی : انقباض غیر ارادی عضلات ناحیه کمر که موجب درد و محدودیت حرکت می شود.
- آرتروز مهره ها : تخریب غضروف و تغییرات استخوانی در مهره ها که باعث درد مزمن و خشکی می شود.
- وضعیت بد بدن : نشستن یا ایستادن نادرست که فشار غیرطبیعی به مهره ها وارد می کند.
درمان بدون جراحی گردن درد
گردن درد نیز یکی از مشکلات شایع است که می تواند ناشی از علل متعددی باشد و به صورت درد، سفتی و محدودیت حرکت در ناحیه گردن ظاهر شود.
مهم ترین علل گردن درد عبارتند از :
- دیسک گردن : بیرون زدگی یا فرسودگی دیسک های بین مهره ای گردن که باعث فشار روی عصب ها و درد تیر کشنده به دست ها می شود.
- آرتروز مهره های گردن : تخریب تدریجی مفاصل بین مهره ای که باعث درد و کاهش حرکت می شود.
- وضعیت بد بدن : خم شدن طولانی مدت گردن به سمت جلو (مثلاً هنگام استفاده از گوشی موبایل یا کامپیوتر).
- کشیدگی عضلات و رباط ها : آسیب های ناشی از حرکات ناگهانی یا وضعیت نامناسب گردن.
- تنگی کانال نخاعی گردنی : فشار روی نخاع یا ریشه های عصبی که باعث درد، ضعف و بی حسی در بازو ها می شود.
درمان بدون جراحی آرتروز
آرتروز یکی از شایع ترین بیماری های مفصلی است که به تدریج باعث تخریب و از بین رفتن غضروف های مفصل می شود. غضروف بافتی نرم و لغزنده است که در انتهای استخوان ها قرار دارد و نقش مهمی در کاهش اصطکاک و جذب ضربه های وارد شده به مفصل ایفا می کند. وقتی این غضروف به مرور زمان تحلیل می رود، سطح استخوان ها مستقیماً با هم تماس پیدا می کنند که باعث درد، التهاب و محدودیت حرکتی می شود.
این بیماری به ویژه در مفاصل تحمل کننده وزن مانند زانو و لگن شایع است، اما میتواند مفاصل کوچک تر مانند شانه و انگشتان دست را نیز درگیر کند. در مراحل اولیه آرتروز، درد معمولاً هنگام فعالیت بدتر شده و با استراحت کاهش می یابد، اما در مراحل پیشرفته تر، درد حتی در حالت استراحت نیز ممکن است وجود داشته باشد.
درمان بدون جراحی آرتروز زانو
آرتروز زانو به عنوان یکی از رایج ترین انواع آرتروز، نقش کلیدی در کاهش کیفیت زندگی افراد ایفا می کند. غضروف زانو به دلیل وزن بالایی که تحمل می کند، بیشتر در معرض ساییدگی و تخریب قرار دارد. علائم اصلی آرتروز زانو شامل درد مزمن که با حرکت یا فشار بر زانو افزایش می یابد، خشکی و کاهش دامنه حرکت مفصل، تورم و گاهی احساس سفتی پس از مدت طولانی بی حرکتی است. این بیماری میتواند باعث کاهش قدرت عضلات اطراف زانو و نهایتا ناپایداری مفصل شود.
عوامل مختلفی از جمله افزایش سن، چاقی، آسیب های قبلی زانو، و فعالیتهای شدید یا مکرر میتوانند خطر ابتلا به آرتروز زانو را افزایش دهند. درمانهای بدون جراحی مانند فیزیوتراپی، تزریقات مفصلی و استفاده از وسایل کمکی میتوانند به کاهش درد و بهبود عملکرد زانو کمک کنند و تا حد زیادی از پیشرفت بیماری جلوگیری نمایند.
اسکولیوز، کیفوز و لوردوز
انحرافات ساختاری ستون فقرات که منجر به تغییر شکل، درد و اختلال عملکرد میشوند. این ناهنجاری ها در کودکان و بزرگسالان دیده می شود.
تاندونیت و بورسیت
التهاب تاندون ها و کیسه های مفصلی در اثر استفاده مکرر یا آسیب، باعث درد و محدودیت حرکت می شود.
سندرم تونل کارپ و نوروپاتی محیطی
فشردگی عصب های محیطی، به خصوص عصب مدیان در مچ دست، که باعث درد، بی حسی، گزگز و ضعف عضلات دست میشود.
پیچ خوردگی ها و کشیدگی های عضلانی
آسیب های ناشی از حرکات ناگهانی یا فشار زیاد به عضلات و رباط ها که با درمان بدون جراحی قابل بهبود هستند.
سندرم درد پاتلوفمورال
درد جلو زانو که ناشی از ناهماهنگی حرکت کشکک زانو و مشکلات ساختاری اطراف آن است.
سندرم تونل تارسال
فشردگی عصب در ناحیه مچ پا که باعث درد و بی حسی در پا می شود.
درمان های بدون جراحی بیماری های ارتوپدی و اسکلتی
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی مهم ترین روش درمان بدون جراحی برای مشکلات ارتوپدی است. این روش شامل تمرینات تخصصی، حرکات اصلاحی، تکنیک های دستی و آموزش نحوه صحیح حرکت و وضعیت بدن می شود.
- تمرینات کششی : کاهش گرفتگی عضلات و افزایش انعطاف پذیری (مثلاً کشش عضله همسترینگ، پیریفورمیس).
- تمرینات تقویتی : تقویت عضلات کمر، شکم (عضلات کور)، لگن و باسن برای حمایت بهتر از ستون فقرات و مفاصل.
- تمرینات تعادلی و وضعیتی : بهبود تعادل بدن و اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن.
- حرکات اصلاحی : بهبود ناهنجاری های ساختاری مثل اسکولیوز، کیفوز و لوردوز.
دارو درمانی
دارو ها به کنترل درد و التهاب کمک می کنند اما علت اصلی بیماری را درمان نمی کنند و باید همراه با سایر روش ها استفاده شوند.
- دارو های ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) : ایبوپروفن، ناپروکسن، سلکوکسیب.
- شل کننده های عضلانی : متوکاربامول، تیزانیدین، باگلوفن.
- دارو های ضد درد : استامینوفن، ترکیبات استامینوفن و کدئین.
- دارو های ضد افسردگی سه حلقه ای و ضد تشنج : برای درد های عصبی مزمن مانند آمی تریپتیلین، گاباپنتین و پرگابالین.
تزریقات تخصصی به مفاصل و اطراف مفاصل
تزریقات تخصصی در مفاصل و بافت های اطراف آن یکی از روشهای مؤثر و بدون جراحی برای درمان دردهای عضلانیـاسکلتی و آرتروز هستند. این تزریقات با هدایت دقیق تصویربرداری (مانند سونوگرافی یا فلوروسکوپی) انجام میشوند و داروها مستقیماً به محل التهاب یا آسیب تزریق می گردند. هدف از این درمان ها کاهش التهاب، تسکین درد، بهبود حرکت مفصل و جلوگیری از پیشرفت آسیب است. بسته به نوع بیماری و مفصل درگیر، ممکن است از داروهای مختلفی مانند کورتون، اسید هیالورونیک (ژل)، اوزون، پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) یا سایر عوامل ترمیمی استفاده شود.
-
تزریق پلاکت غنی از پلاکت (PRP) : این روش با استفاده از پلاکتهای خون خود بیمار، روند بهبود بافت های آسیب دیده مانند تاندون ها، رباط ها و عضلات را تحریک می کند. PRP باعث کاهش التهاب و تسریع ترمیم میشود.
-
تزریق ژل (کلاژن یا هیالورونیک اسید) : در مفاصل آسیبدیده مثل زانو، تزریق ژل میتواند باعث بهبود لغزندگی مفصل، کاهش درد و افزایش تحرک شود.
-
تزریق ازون : گاز ازون با خاصیت ضدالتهابی و آنتیباکتریال، به بهبود شرایط مفاصل، رباطها و عضلات کمک میکند و درد را کاهش میدهد.
- تزریق کورتون به مفاصل یا اطراف اعصاب جهت کاهش التهاب و تسکین درد، در موارد خاص و تحت نظر پزشک انجام میشود.
لیزر درمانی
لیزر درمانی یکی از روشهای نوین غیر جراحی است که با استفاده از تابش نور لیزر کمتوان، فرآیند التیام بافتهای آسیبدیده را تحریک میکند. لیزر درمانی باعث کاهش التهاب، تسکین درد، افزایش گردش خون موضعی و بهبود عملکرد بافتهای نرم میشود. این روش در درمان دردهای مزمن کمر، گردن، آرتروز و آسیبهای ورزشی مؤثر است.
درمان های مکمل
-
کایروپراکتیک : تنظیم دستی ستون فقرات برای بهبود تحرک و کاهش فشار روی اعصاب.
-
طب سوزنی : تحریک نقاط خاص بدن برای تعادل جریان انرژی و کاهش درد.
-
ماساژ درمانی : کاهش تنش عضلانی و بهبود گردش خون.
-
گرما و یخ درمانی : کاهش درد و التهاب و تسکین گرفتگی عضلات.
- یوگا و تمرینات تنفسی : افزایش انعطافپذیری، تقویت عضلات و بهبود حالت بدن.
گرما و سرما درمانی
- گرما درمانی : افزایش جریان خون، کاهش اسپاسم عضلات و خشکی مفاصل.
- سرما درمانی : کاهش التهاب، تورم و دردهای حاد.
استفاده از کمربند های حمایتی
بریسها و کمربندهای طبی برای حمایت مکانیکی ستون فقرات و مفاصل به منظور کاهش فشار، جلوگیری از حرکات آسیبزا و بهبود وضعیت قرارگیری بدن.
اصلاح سبک زندگی
- اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن : استفاده از صندلی ارگونومیک، حفظ قوس طبیعی کمر، اجتناب از قوز کردن.
- اصلاح وضعیت خواب : استفاده از تشک طبی و بالش مناسب، خوابیدن به پهلو یا پشت.
- کاهش وزن : کاهش فشار روی مفاصل و ستون فقرات.
- فعالیت بدنی منظم : پیادهروی، ورزشهای کمفشار مانند شنا، پیلاتس و یوگا.
- کنترل استرس و ترک سیگار : کاهش تنش عضلانی و بهبود خونرسانی به بافتها.
- بلند کردن صحیح اجسام : خم شدن از زانو و نزدیک نگه داشتن بار به بدن.
تزریقات ستون فقرات
تزریقات ستون فقرات از روشهای مؤثر و کم تهاجمی در درمان درد های کمری و گردنی هستند که بدون نیاز به جراحی، باعث کاهش التهاب و تسکین درد می شوند. این تزریقات معمولاً به صورت سرپایی و تحت هدایت تصویربرداری (فلوروسکوپی یا سونوگرافی) انجام می شوند و شامل درمان بدون جراحی دیسک ، تنگی کانال نخاعی، آرتروز مهره ها، سیاتیک و سایر سندرم های درد مزمن مؤثر هستند.
تزریق اپیدورال (Epidural Injection)
در این روش، داروی ضد التهاب (معمولاً کورتون به همراه بی حس کننده موضعی) در فضای اپیدورال ستون فقرات تزریق می شود.
- موارد مصرف: فتق دیسک کمر، سیاتیک، تنگی کانال نخاعی، درد های ریشه ای عصبی
- مزایا: کاهش سریع درد و التهاب، بهبود عملکرد حرکتی، کمک به انجام بهتر فیزیوتراپی
تزریق مفاصل فاست (Facet Joint Injection)
مفاصل فاست، مفاصل کوچکی هستند که در پشت مهره ها قرار دارند و مسئول حرکت و پایداری ستون فقرات اند. در این روش، دارو مستقیماً به داخل این مفاصل یا اطراف آن تزریق می شود.
- موارد مصرف: آرتروز مهره ها، درد مزمن کمر یا گردن ناشی از مفاصل فاست
- مزایا: تسکین درد موضعی، افزایش دامنه حرکتی، کاهش نیاز به مصرف دارو
بلاک عصبی شاخه میانی (Medial Branch Block)
در این روش، شاخه های عصبی کوچکی که مفاصل فاست را عصب رسانی می کنند، بی حس می شوند. این روش هم برای تشخیص علت درد و هم برای درمان استفاده می شود.
- موارد مصرف: درد فاستی مزمن، ارزیابی پیش از انجام رادیوفرکوئنسی
- مزایا: تأثیر سریع و قابل پیشبینی، قابلیت تکرار
تزریق در مفصل ساکروایلیاک (SI Joint Injection)
مفصل ساکروایلیاک در پایینترین قسمت کمر قرار دارد و می تواند منبع درد شدید لگن و پایین کمر باشد. تزریق داروی ضد التهاب در این ناحیه باعث کاهش درد و التهاب می شود.
- موارد مصرف: آرتروز مفصل SI، التهاب مفصل، دردهای مربوط به لگن
- مزایا: کاهش درد در پایین کمر و باسن، کمک به راه رفتن و انجام فعالیت روزانه
رادیوفرکوئنسی (Radiofrequency Ablation)
گرچه یک روش تزریقی نیست، اما در ادامه تزریق شاخه میانی انجام می شود. در این روش، با امواج رادیوفرکوئنسی حرارتی، عصب های درد منتقل کننده به طور موقتی غیرفعال می شوند.
- موارد مصرف: درد مزمن فاستی، آرتروز مهره ها، درد ساکروایلیاک
- مزایا: اثر طولانی تر از تزریقات معمولی (تا ۶ الی ۱۲ ماه)، کم تهاجمی و مؤثر
مزایای درمان بدون جراحی
- کاهش عوارض و خطرات ناشی از جراحی
- بهبود عملکرد و بازگشت سریع تر به فعالیت های روزمره
- هزینه کمتر نسبت به جراحی
- امکان ترکیب چند روش درمانی برای نتیجه بهتر و پایدار تر
در مواردی که درد شدید، ضعف عضلانی، مشکلات حرکتی پیش رونده، بی اختیاری ادرار یا مدفوع، یا عدم پاسخ به درمان های بدون جراحی مشاهده شود، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند.
سخن پایانی
روشهای درمان بدون جراحی بخش اساسی از مراقبت های ارتوپدی و اسکلتی عضلانی را تشکیل می دهند و در بسیاری از موارد می توانند به طور مؤثر درد و علائم بیماری ها را کاهش دهند، کیفیت زندگی را بهبود بخشند و از نیاز به جراحی جلوگیری کنند. مشاوره منظم با متخصصان، رعایت دقیق برنامه های درمانی و اصلاح سبک زندگی، کلید موفقیت در درمان این بیماری ها است.