فهرست مطالب
آلزایمر
بیماری آلزایمر یک اختلال عصبی پیش رونده است که به تدریج به تخریب حافظه، تفکر و تواناییهای شناختی منجر میشود. این بیماری شایعترین نوع زوال عقل است. آلزایمر معمولاً در افراد مسنتر بروز میکند، اگرچه میتواند در جوانان نیز رخ دهد.
علائم بیماری آلزایمر
علائم بیماری آلزایمر به تدریج و به مرور زمان پیشرفت میکنند و شامل موارد زیر هستند.
- مشکلات حافظه: از جمله فراموشی رویدادهای اخیر، گفتگوها یا اطلاعات مهم. این مشکل معمولاً اولین علامت بیماری است.
- اختلالات شناختی: مشکلات در تفکر، استدلال و حل مسائل. ممکن است فرد در انجام وظایف روزمره دچار مشکل شود.
- اختلالات در شناخت زمان و مکان: مشکل در درک تاریخ، زمان و مکان. فرد ممکن است گم شود یا ناتوانی در درک محیط اطراف خود داشته باشد.
- تغییرات رفتاری و شخصیتی: تغییر در رفتار، خلق و خو و شخصیت، از جمله اضطراب، افسردگی، پرخاشگری یا بیعلاقگی به فعالیتهای قبلی.
- اختلالات در گفتار و زبان: مشکل در پیدا کردن واژههای مناسب، تکرار داستانها یا ناتوانی در دنبال کردن مکالمات.
- کاهش تواناییهای اجرایی: مشکل در مدیریت امور مالی، برنامهریزی یا انجام کارهای پیچیده.
علل و عوامل خطر
علت دقیق بیماری آلزایمر هنوز ناشناخته است، اما چندین عامل میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند:
- عوامل ژنتیکی: برخی از ژن ها مانند ژن APOE ε4 میتوانند خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهند.
- عوامل محیطی: برخی از عوامل محیطی و سبک زندگی، مانند کمبود تحرک بدنی و رژیم غذایی ناسالم، ممکن است در بروز بیماری نقش داشته باشند.
- عوامل سلامتی: شرایطی مانند فشار خون بالا، دیابت و کلسترول بالا میتوانند خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهند.
- سن و جنس: افزایش سن یکی از عوامل اصلی خطر است، و زنان بیشتر از مردان در معرض خطر قرار دارند.
تشخیص آلزایمر
تشخیص بیماری آلزایمر معمولاً شامل مراحل زیر است.
- معاینه بالینی: بررسی تاریخچه پزشکی و ارزیابی علائم بالینی و شناختی.
- آزمایشهای شناختی: شامل تستهای مختلف برای ارزیابی حافظه، تفکر و تواناییهای شناختی.
- تصویربرداری مغز: استفاده از تصویربرداریهای مغزی مانند ام آر آی یا سی تی اسکن برای شناسایی تغییرات ساختاری در مغز که ممکن است نشانه آلزایمر باشد.
- آزمایش های خون و مایع مغزی نخاعی: برای رد سایر علل مشکلات شناختی و بررسی نشانههای بیوشیمیایی.
درمان
در حال حاضر، هیچ درمانی برای معکوس کردن بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما درمانها میتوانند به مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کنند:
دارو ها
دارو های کمک به بهبودی آلزایمر به شرح زیر است.
- داروهای افزایشدهنده آستیلکولین: مانند دونپزیل (Aricept) و ریواستیگمین (Exelon) که میتوانند به بهبود علائم شناختی کمک کنند.
- داروهای تنظیمکننده رفتار: برای مدیریت علائم رفتاری و روانی مانند اضطراب و پرخاشگری.
- داروهای جدید: تحقیقاتی برای توسعه داروهای جدید و موثرتر در حال انجام است.
درمان های غیر دارویی
درمان های غیر دارویی آلزایمر به شرح زیر است.
- توانبخشی شناختی: استفاده از تکنیکهای درمانی برای بهبود و حفظ تواناییهای شناختی.
- کاردرمانی: کمک به انجام فعالیتهای روزمره و مدیریت تغییرات جسمی و شناختی.
- گفتاردرمانی: برای کمک به بهبود مشکلات گفتاری و زبان.
- پشتیبانی روانی: مشاوره و حمایت روانی برای فرد و خانواده به منظور مدیریت استرس و تغییرات ناشی از بیماری.
پیشگیری از آلزایمر
در حال حاضر، هیچ روش قطعی برای پیشگیری از بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما اقداماتی میتوانند به کاهش خطر ابتلا کمک کنند:
- رژیم غذایی سالم: مصرف مواد غذایی مغذی و متعادل، مانند میوهها، سبزیجات و غلات کامل.
- فعالیت بدنی: انجام فعالیتهای ورزشی منظم برای حفظ سلامت عمومی و عملکرد مغزی.
- تحریک ذهنی: مشارکت در فعالیتهای ذهنی و اجتماعی مانند حل پازل، مطالعه و یادگیری مهارتهای جدید.
- مدیریت عوامل خطر: کنترل فشار خون، دیابت و کلسترول با استفاده از داروها و تغییرات سبک زندگی.
- فیزیوتراپی و ورزشهای ملایم برای حفظ قدرت و تعادل.
- پیشگیری از سقوط با اصلاح محیط خانه (فرش ثابت، دستگیره در حمام و سرویس بهداشتی).
- پایش وضعیت استخوانها و درمان پوکی استخوان.
- توجه ویژه به درد و معاینه ارتوپدی منظم.
مشکلات مرتبط با آلزایمر
در بیماران مبتلا به آلزایمر، مشکلات اسکلتیعضلانی و ارتوپدی هم شایع هستند و هم میتوانند روند بیماری و کیفیت زندگی را به شکل جدی تحت تأثیر قرار دهند. این مشکلات معمولاً به دلیل ترکیب عوامل عصبی، حرکتی و شناختی ایجاد یا تشدید میشوند. مهمترین موارد عبارتاند از:
ضعف و آتروفی عضلات
- کاهش فعالیت بدنی و بیحرکتی ناشی از افت شناختی و حرکتی، باعث تحلیل رفتن عضلات (آتروفی) میشود.
- این موضوع بهخصوص در اندام تحتانی دیده میشود و تعادل را مختل میکند.
اختلال در تعادل و راه رفتن
- در آلزایمر پیشرفته، اختلالات حرکتی شبیه پارکینسونیسم (کندی حرکت، سفتی عضلات) بروز میکند.
- خطر سقوط در این بیماران بالاست و معمولاً به شکستگیهای لگن و ران منجر میشود.
پوکی استخوان و شکستگی ها
- به علت کمتحرکی، تغذیه ناکافی و گاهی مصرف داروهایی مانند کورتون یا داروهای ضدروانپریشی، بیماران بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار میگیرند.
- شکستگی لگن در بیماران آلزایمری عوارض زیادی مثل بیحرکتی طولانیمدت و عفونت ریوی دارد.
دردهای اسکلتی، عضلانی
- ناتوانی بیمار در بیان صحیح درد باعث میشود مشکلاتی مثل آرتروز زانو یا شانه دیر تشخیص داده شوند.
- درد درماننشده موجب بیقراری، بیخوابی و افزایش اختلالات رفتاری میشود.
مشکلات مفصلی
- بیحرکتی طولانی باعث خشکی مفاصل، دفورمیتیهای اندام و کانترکچر (انقباض پایدار مفصل) میشود.
عوارض ناشی از دارو ها
- برخی داروهای مورد استفاده در آلزایمر یا اختلالات همراه (مثل داروهای ضدافسردگی، بنزودیازپینها) باعث ضعف عضلات، سرگیجه و افزایش ریسک سقوط میشوند.
سخن پایانی
بیماری آلزایمر یک اختلال پیچیده و پیشرونده است که میتواند به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی تأثیر بگذارد. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان علائم را مدیریت کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید. حمایت خانواده و استفاده از خدمات توانبخشی میتواند به بهبود وضعیت بیمار و کمک به مدیریت تغییرات زندگی کمک کند.