فهرست مطالب
گرفتگی عصب دست یکی از شایعترین اختلالات عصبی دست است که بهویژه در میان افرادی که از دستهای خود بهصورت مکرر استفاده میکنند، دیده میشود. این بیماری به علت فشار بر عصب مدین (median nerve) در ناحیه مچ دست بهوجود میآید. عصب مدین وظیفهی عصبدهی به بخشهایی از کف دست و انگشتان را دارد و وقتی تحت فشار قرار بگیرد، علائمی مانند درد، بیحسی و ضعف ظاهر میشود.
امروزه با توجه به افزایش استفاده از رایانه، تلفن همراه و ابزارهای دستی، بروز این اختلال در میان اقشار مختلف جامعه رو به افزایش است. شناخت علائم، دلایل و روشهای درمانی گرفتگی عصب دست میتواند نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی آن ایفا کند. در این مطلب، به بررسی کامل این سندرم، از علل تا درمانهای جراحی و غیرجراحی، خواهیم پرداخت.
گرفتگی عصب دست (Carpal Tunnel Syndrome)
سندرم تونل کارپال دست که در زبان پزشکی به نام Carpal Tunnel Syndrome (CTS) شناخته میشود، نوعی اختلال ناشی از فشردگی یا فشار روی عصب مدیان در ناحیه مچ دست است. این عصب در تونل کارپال که ساختاری استخوانی و لیگامانی در مچ دست است، عبور میکند و هرگونه تورم یا تنگی در این تونل میتواند باعث بروز علایم شود. علاوه بر تونل کارپال، این مشکل گاهی با عناوینی مانند سندروم تونل کارپ نیز توصیف میشود.
از نظر اسامی عامیانه، سندرم تونل کارپال به نامهای مختلفی شناخته میشود که شامل سندرم تونل مچ دست، گیر افتادگی عصب دست، گرفتگی عصب دست، و درد یا سوزش مچ دست هست. همچنین افراد معمولاً آن را با عباراتی مثل بیحسی و گزگز انگشتان یا خواب رفتن دست میشناسند که اشاره به علایم شایع این بیماری دارد. این نامها همگی به شرایطی اشاره دارند که در آن عصب مدیان به دلیل فشار یا تنگی در تونل کارپال دچار اختلال عملکرد میشود.
🔹 علت
گرفتگی عصب دست به دلیل فشار بر عصب مدین در مچ دست ایجاد میشود. این فشار میتواند بر اثر عوامل زیر ایجاد شود:
- حرکات تکراری مچ (تایپ، نواختن ساز، استفاده از ابزار دستی)
- بیماریهای التهابی مانند آرتریت روماتوئید
- بارداری به دلیل احتباس مایعات
- چاقی
- عوامل ژنتیکی و ارثی
🔹 علائم گرفتگی عصب دست
علایم تونل کارپال دست معمولاً با احساس درد ست، سوزش و بیحسی در انگشتان شست، اشارهگر، وسط و بخشی از انگشت حلقه شروع میشود. این علایم بیشتر در شبها و هنگام استفاده زیاد از دستها تشدید میشوند و ممکن است باعث ضعف عضلات و کاهش توانایی در گرفتن اشیاء شوند. همچنین، احساس گزگز و خوابرفتگی مکرر در دست میتواند نشانههای اولیه این بیماری باشد که در صورت عدم درمان به مرور مشکلات بیشتری در عملکرد دست ایجاد میکند.
- بیحسی و سوزنسوزن شدن: معمولاً در انگشت شست، اشاره، میانی و نیمی از انگشت چهارم
- درد: در مچ دست یا امتداد آن تا بازو
- ضعف: بهویژه در گرفتن اشیای کوچک مانند مداد
- احساس تورم: بدون وجود تورم قابل مشاهده
🔹 تشخیص
تشخیص تونل کارپال دست توسط متخصص دست با انجام معاینات دقیق بالینی و استفاده از روشهای تصویربرداری و نوار عصب انجام میشود تا شدت و محل فشردگی عصب مدیان مشخص شود.
- معاینه فیزیکی: شامل تست تینل و فالِن
- نوار عصب و عضله (EMG/NCS): برای بررسی عملکرد عصب مدین
🔹 درمان گرفتگی عصب دست
درمان این بیماری بسته به مرحله و شدت علایم میتواند از روشهای غیرجراحی مانند استفاده از مچبندهای حمایتی، داروهای ضدالتهاب و فیزیوتراپی آغاز شده و در موارد پیشرفتهتر توسط متخصص دست با جراحی آزادسازی تونل کارپال انجام شود تا فشار روی عصب کاهش یافته و عملکرد دست بهبود یابد.
🟢 درمانهای غیرجراحی:
- استراحت و پرهیز از حرکات تکراری
- استفاده از آتل مخصوص مچ دست
- داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
- تزریق کورتون برای کاهش التهاب
🔴 درمان جراحی (در موارد شدید):
- جراحی باز: بریدن رباط برای کاهش فشار بر عصب
- جراحی آندوسکوپیک: روش کمتهاجمی با برش کوچک
🔹 سخن پایانی
گرفتگی عصب دست در صورت تشخیص بهموقع قابل کنترل است. با رعایت وضعیت مناسب مچ در کارهای روزمره و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم، میتوان از عوارض جدی جلوگیری کرد.