فهرست مطالب
کمردردی که به پا می زند یکی از شایع ترین مشکلات ستون فقرات است و بسیاری از افراد در طول زندگی خود دست کم یک بار آن را تجربه می کنند که به دلیل درگیری عصب سیاتیک یا فشردگی عصبی ناحیه کمر به وجود می آید. در پزشکی، این وضعیت را رادیکولوپاتی کمری یا لومبوساکرال می نامند.
وقتی ریشه های عصبی در ستون فقرات کمری تحت فشار یا تحریک قرار می گیرند، علائمی مانند درد تیر کشنده، گزگز، بی حسی و گاهی ضعف عضلانی در پاها بروز می کند. بسته به شدت فشار وارد بر عصب، این علائم می توانند خفیف تا شدید باشند.
کمردردی که به پا می زند به معنی آسیب، التهاب یا فشردگی ریشه های عصبی در ناحیه پایین ستون فقرات است. این ریشه های عصبی وظیفه انتقال پیام های حرکتی و حسی از نخاع به پاها را برعهده دارند. وقتی فشرده می شوند، مسیر انتقال پیام ها مختل شده و باعث درد، بی حسی یا ضعف در پاها می شود.
در بیشتر موارد، این مشکل در اثر فتق دیسک بین مهره ای ایجاد می شود، اما علل دیگری هم ممکن است باعث آن شوند، از جمله آرتروز، لغزندگی مهره ها، تنگی کانال نخاعی یا آسیب های مکانیکی ستون فقرات.
علائم کمردردی که به پا می زند
کمردردی که به پا می زند می تواند به صورت درد شدید، سوزشی یا گزگز کننده که به سمت پا منتشر شود، کاهش حس در ناحیه پاها، بی حسی و سوزن سوزن شدن و در موارد شدیدتر، ضعف عضلانی بروز کند. اگر بیماران با علائم درد رادیکولار مراجعه کنند، باید برای ارزیابی بیشتر به پزشک متخصص کمر مراجعه کنند.
اکثر علائم با فعالیت متوسط اصولی و درمان بدون نیاز به دارو های نسخه دار، ظرف 6 هفته برطرف می شوند. بیمارانی که علائم آنها بیش از 6 هفته ادامه داشته باشد، می توانند از تزریق کورتیکواستروئید اپیدورال بهره مند شوند.
فرض کنید علائم درد رادیکولار کمری همچنان بدتر شود و بیمار دچار بی حسی و سوزن سوزن شدن بین پاها، بی اختیاری روده یا مثانه، مشکل در راه رفتن و یا اختلال عملکرد جنسی شود، در این صورت، ارزیابی فوری و مشاوره جراحی در موارد خیلی شدید ضروری است.
-
درد تیر کشنده از کمر تا پا:
درد از پایین کمر شروع میشود و به باسن، پشت ران، ساق یا حتی کف پا انتشار می یابد که معمولاً در یک پا احساس می شود. -
احساس گزگز، سوزن سوزن یا بی حسی در پا:
ممکن است در انگشتان پا، ساق یا ران بروز کند و نشان دهنده تحریک یا فشردگی عصب باشد. -
ضعف عضلات پا:
هنگام راه رفتن، بلند شدن یا بالا رفتن از پله ها ممکن است احساس ضعف یا ناپایداری در پا وجود داشته باشد. -
افزایش درد با حرکات خاص:
خم شدن به جلو، نشستن طولانی، عطسه یا سرفه میتواند درد را بیشتر کند. -
کاهش درد هنگام دراز کشیدن یا راه رفتن:
در برخی بیماران، برخلاف کمردرد های عضلانی ساده، درد در حالت نشسته بدتر و در حالت ایستاده یا راه رفتن کمتر میشود.
علائم هشدار دهنده
اگر علائم زیر وجود داشته باشند، نشان دهنده فشردگی شدید عصب یا آسیب جدی تر هستند و نیاز به مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس دارند.
-
بی اختیاری ادرار یا مدفوع
-
بی حسی در ناحیه بین پاها (مثل اطراف مقعد یا اندام تناسلی)
-
ضعف شدید در پا یا ناتوانی در راه رفتن
-
درد بسیار شدید و ناگهانی که با دارو یا استراحت کم نمی شود.
این علائم می توانند نشانه سندرم دم اسبی باشند که یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به درمان فوری دارد.
عوارض کمردردی که به پا می زند
عوارضی که می توانند با کمردردی که به پا می زند بروز کنند به شرح زیر است.
- درد مزمن و طولانی مدت
- ضعف عضلانی و کاهش حجم عضلات پا
- کاهش کیفیت زندگی به دلیل درد مداوم
- در موارد نادر بروز سندرم دم اسب که یک وضعیت اورژانسی است و در صورت عدم درمان سریع، می تواند منجر به آسیب دائمی شود.
علت کمردردی که به پا می زند
علت اصلی کمردردی که به پا می زند، فشردگی یا التهاب ریشه های عصبی ستون فقرات است. این فشردگی می تواند در اثر عوامل مختلفی ایجاد شود.
-
فتق دیسک کمری:
دیسک بین مهره ای همان بالشتک نرم بین مهره هاست. اگر به هر دلیل دچار بیرون زدگی شود، ممکن است به عصب فشار وارد کند. -
تنگی کانال نخاعی:
در این حالت، مسیر عبور اعصاب در ستون فقرات باریک می شود و اعصاب تحت فشار قرار می گیرند. این وضعیت معمولاً در سنین بالا دیده می شود. -
لغزندگی مهره ها (اسپوندیلولیستزیس):
زمانی رخ می دهد که یک مهره از جای خود سر بخورد و روی مهره پایین تر بیفتد. -
آرتروز و تغییرات فرسایشی:
سایش مفاصل و تشکیل زوائد استخوانی می تواند باعث فشار بر ریشه های عصبی شود. -
آسیب، عفونت یا التهاب در ناحیه ستون فقرات:
در موارد نادر، عفونت ها، تومور ها یا آسیب های مستقیم می توانند باعث تحریک اعصاب شوند.
پاتوفیزیولوژی کمردردی که به پا میزند
برای درک درد هایی که از کمر به پا می زنند، باید بدانیم عصب ها چطور از نخاع خارج می شوند و چه بخش هایی از بدن را کنترل می کنند. در ستون فقرات، رشته های عصبی از میان فضا هایی بین مهره ها بیرون می آیند و به اندام ها می روند. اگر در این مسیر فشاری روی عصب وارد شود، مثلاً به دلیل بیرون زدگی دیسک یا شکستگی مهره عصب تحریک می شود و باعث درد تیر کشنده در مسیر آن عصب خواهد شد.
محل درگیری عصب ها
فشار روی عصب معمولاً در نزدیکی جایی رخ می دهد که ریشه عصب از نخاع جدا می شود، یعنی نزدیک گانگلیون ریشه پشتی بخشی از عصب که اطلاعات حسی را منتقل می کند. به همین دلیل، این نوع درد را رادیکولار می نامند، چون از ریشه عصب منشاء می گیرد.
وقتی این ناحیه آسیب می بیند، بررسی دقیق آن برای پزشک دشوار می شود، چون عضلات و عصب های مختلف در بدن تا حدی وظایف هم را پوشش می دهند، به این حالت می گویند عصب دهی هم پوشان.
تأثیر آسیب بر عضلات
در بیشتر موارد، با اینکه بیمار درد یا بی حسی دارد، قدرت عضلات کاملا از بین نمی رود، چون یک عضله معمولا از چند عصب مختلف فرمان می گیرد. اما ممکن است رفلکس های تاندونی، مثل رفلکس زانو یا مچ پا ضعیف یا ناپدید شوند، چون بخش حرکتی عصب آسیب دیده است.
نواحی درگیر در کمردردی که به پا می زند
هر ریشه عصبی در پایین کمر بخش خاصی از پا را عصب دهی می کند.
-
L2 و L3: جلوی ران
-
L4: بخش داخلی ساق پا
-
L5: روی پا و انگشت شست
-
S1: کف پا و انگشت کوچک
به همین دلیل، وقتی بیماری از بی حسی یا درد در ناحیه خاصی از پا شکایت می کند، پزشک می تواند تشخیص دهد کدام ریشه عصبی تحت فشار است.
اگر عصب L5 فشرده شود، درد معمولا از پشت ران به ساق و روی پا کشیده می شود. این فشار ممکن است بر اثر بیرون زدگی دیسک بین مهره های L4-L5 یا L5-S1 ایجاد شود.
فشردگی هم زمان چند عصب
در انتهای نخاع، مجموعه ای از ریشه های عصبی وجود دارد که به آن دم اسبی می گویند. اگر فشار زیادی در این ناحیه ایجاد شود، ممکن است چند عصب بطور هم زمان و حتی در هر دو طرف درگیر شوند.
در این حالت، بیمار علاوه بر درد شدید، ممکن است دچار بی حسی، ضعف پاها یا مشکلات ادراری و دفع شود که نشانه درگیری جدی عصبی است و نیاز به درمان فوری دارد.
به طور خلاصه، دردی که از کمر به پا می زند معمولا به دلیل فشار روی یکی از ریشه های عصبی پایین کمر است. محل دقیق درد، بی حسی و ضعف پا به پزشک کمک می کند تا تشخیص دهد کدام عصب درگیر شده است.
تشخیص کمردردی که به پا می زند
تشخیص کمردردی که به پا می زند با بررسی شرح حال، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می شود. پزشک معمولا با پرسش در مورد محل درد، شدت آن، زمان شروع و علائمی مانند بی حسی یا ضعف، احتمال درگیری عصب را بررسی می کند. آزمایش بالا بردن مستقیم پا یکی از تست های ساده برای بررسی درگیری عصب سیاتیک است. در این تست، بالا آوردن پای صاف در حالت خوابیده باعث تشدید درد می شود.
اگر علائم بیمار شدید باشد یا بیش از چند هفته ادامه یابد، پزشک متخصص ممکن است ام آر آی را برای مشاهده دقیق تر وضعیت دیسک ها و اعصاب تجویز کند.
البته، باید توجه داشت که وجود فتق دیسک در ام آر آی همیشه به معنی وجود درد نیست، زیرا حدود یک چهارم افراد بدون کمردرد نیز در ام آر آی بیرون زدگی دیسک دارند. بنابراین، هماهنگی علائم بالینی با نتیجه تصویربرداری بسیار مهم است.
-
بیمار باید ۱ تا ۲ هفته پس از آسیب اولیه، برای نظارت بر پیشرفت آسیب عصبی، به پزشکان مراقبت های اولیه مراجعه کند.
-
اگر علائم در پیگیری بدتر شوند یا نگرانی در مورد ایجاد رادیکولوپاتی شدید وجود داشته باشد، ارجاع به جراحی مغز و اعصاب یا بستری شدن در بیمارستان برای رفع فشار احتمالی ستون فقرات.
-
اگر علائم ریشه عصب ۳ هفته پس از آسیب ادامه داشته باشد، ارجاع به فیزیوتراپی می تواند در نظر گرفته شود.
-
وقتی علائم بیش از ۶ هفته ادامه داشته باشند، تصویربرداری مانند ام آر آی یا سی تی اسکن گزینه ای برای مشاهده بهتر ریشه های عصبی است.
-
بیمار باید برای تغذیه و حفظ وزن سالم با متخصص تغذیه مشورت کند.
-
داروساز باید بیمار را به ترک سیگار تشویق کند، زیرا این امر میتواند به روند بهبودی کمک کند. علاوه بر این، داروساز باید بیمار را در مورد مدیریت درد و گزینه های موجود آموزش دهد.
-
درد مداوم در پیگیری ۶ هفته ای ممکن است نیاز به ارجاع به متخصص مداخله ای کنترل درد یا جراح مغز و اعصاب برای تزریق استروئید اپیدورال داشته باشد.
-
اگر علائم خفیف تا متوسط 3 ماه پس از شروع ادامه یابد، ارجاع برای مداخله جراحی احتمالی نیز شایسته بررسی است.
تشخیص افتراقی
کمردردی که به پا می زند همیشه ناشی از سیاتیک نیست. چند بیماری دیگر نیز می توانند علائمی شبیه به آن ایجاد کنند.
درمان کمردردی که به پا می زند
کمردردی که به پا تیر میکشد معمولاً ناشی از فشردگی یا التهاب ریشههای عصبی ستون فقرات، مانند سیاتیک یا بیرونزدگی دیسک است و میتواند باعث درد، سوزش یا بیحسی در پا شود. متخصص کمردرد با بررسی دقیق علت درد، انجام معاینات بالینی و تصویربرداریهای لازم، برنامه درمانی جامع شامل تمرینات اصلاحی و تقویتی، فیزیوتراپی، روشهای غیرجراحی مانند تزریق ازن یا لیزر درمانی و در صورت نیاز دارو یا جراحی محدود طراحی میکند تا فشار بر عصب کاهش یابد، درد تسکین یابد و عملکرد طبیعی کمر و پا بازگردد.
کمردردی که به پا می زند معمولاً بر اساس شدت علائم به سه دسته تقسیم می شود.
-
رادیکولوپاتی خفیف:
فقط درد و کاهش حس وجود دارد، بدون ضعف عضلانی. -
رادیکولوپاتی متوسط:
درد و بی حسی همراه با ضعف خفیف در پا. -
رادیکولوپاتی شدید:
درد و بی حسی شدید همراه با ضعف قابل توجه یا ناتوانی در حرکت.
شدت بیماری تعیین می کند که چه درمانی برای کمردردی که به پا می زند مناسب تر است.
روند کلی بیماری
بیشتر موارد رادیکولوپاتی کمری به مرور زمان خود به خود بهتر می شوند. بسیاری از بیماران در عرض ۶ هفته پس از شروع درد، بهبود قابل توجهی پیدا می کنند. مشاوره با پزشک و پیروی از توصیههای درمانی اهمیت زیادی دارد.
از آنجا که اضافه وزن فشار بیشتری بر ستون فقرات وارد می کند، کاهش وزن و اصلاح سبک زندگی نقش مهمی در بهبود دارد.
درمان محافظه کارانه
درمان کمردردی که به پا می زند در مراحل اولیه معمولاً شامل موارد زیر است.
-
داروهای مسکن ساده مانند استامینوفن برای کاهش درد
-
داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل ایبوپروفن یا دیکلوفناک برای کاهش التهاب
-
اصلاح فعالیت ها و استراحت نسبی (نه استراحت مطلق در تخت)
مسکن های قوی تر مثل اوپیوئید ها (مانند مورفین) فقط در مواردی استفاده می شوند که درد بسیار شدید باشد و دارو های معمولی اثر نداشته باشند، چون احتمال وابستگی و عوارض جانبی دارند. شل کننده های عضلانی و داروهای آرام بخش (مثل بنزودیازپین ها) معمولاً فایده ای در درمان فشار عصبی ندارند و توصیه نمی شوند.
نقش استراحت و فیزیوتراپی
پژوهش ها نشان داده اند که استراحت طولانی در تخت فایده ای ندارد و حتی می تواند به ضعف عضلات و کند شدن روند بهبود منجر شود. به همین دلیل، توصیه می شود بیمار تا حد ممکن فعالیت های سبک روزمره را حفظ کند.
فیزیوتراپی نیز تا وقتی علائم کمتر از سه هفته طول کشیده اند، ضروری نیست، ولی اگر درد بیش از سه هفته ادامه داشته باشد، تمرینات کششی و فیزیوتراپی می توانند به کاهش درد و افزایش انعطاف ستون فقرات کمک کنند.
درمان دارویی تکمیلی
در گذشته برخی پزشکان از کورتون خوراکی (گلوکوکورتیکوئید) برای کاهش التهاب و درد استفاده می کردند، اما تحقیقات جدید نشان داده اند که این دارو ها تأثیر قابل توجهی در درمان درد سیاتیک ندارند.
در بعضی موارد ممکن است بطور موقت باعث کاهش اندک درد یا ناتوانی شوند، اما مصرف طولانی مدت آنها توصیه نمی شود. اگر همزمان با این داروها از دارو های ضد التهاب غیراستروئیدی استفاده شود، پزشک معمولاً مهار کننده پمپ پروتون (مثل امپرازول) را برای محافظت از معده تجویز می کند.
تزریق استروئید اپیدورال
اگر بیمار پس از ۶ هفته درمان محافظه کارانه هنوز درد زیادی داشته باشد، پزشک ممکن است تزریق استروئید در فضای اپیدورال ستون فقرات را پیشنهاد کند. این تزریق می تواند التهاب اطراف عصب را کاهش دهد و تا حدود ۳ ماه باعث تسکین درد شود. البته تأثیر آن معمولاً موقتی است و در دردهای مزمن اثر کمتری دارد.
جراحی برای کمردردی که به پا می زند
در مواردی که درد پس از ۶ تا ۸ هفته درمان غیرجراحی ادامه دارد یا بیمار دچار ضعف شدید عضلات و علائم عصبی پیشرونده است، مثل بی اختیاری یا بی حسی در بین پاها، عمل جراحی برای برداشتن فشار از روی عصب (مثل دیسککتومی) ممکن است لازم شود.
مطالعات نشان داده اند که نتایج جراحی در کوتاه مدت بهتر از درمان دارویی است، اما در درازمدت (بعد از یک تا دو سال) تفاوت زیادی بین بیماران جراحی شده و درمان محافظه کارانه وجود ندارد. بنابراین جراحی فقط زمانی انجام می شود که درد بسیار شدید باشد یا علائم عصبی رو به وخامت بروند.
سایر روشهای درمانی
در برخی تحقیقات از دارو هایی مثل اتانرسپت برای تزریق اپیدورال استفاده شده است. نتایج این مطالعات متفاوت است برخی کاهش درد را گزارش کرده اند و برخی تفاوتی با دارونما نشان نداده اند. در کل، بیشتر بیماران با درمان دارویی ساده، فعالیت متوسط و صبر بهبود پیدا می کنند. فقط درصد کمی از بیماران نیاز به تزریق یا جراحی خواهند داشت.
سخن پایانی
در بیشتر موارد کمردردی که به پا می زند، نشانه ای از فشار روی یکی از ریشه های عصبی پایین کمر است. این مشکل معمولاً به دلیل بیرون زدگی دیسک یا تنگی کانال نخاعی ایجاد می شود و در بسیاری از بیماران، با گذر زمان و درمان های ساده بهبود پیدا می کند. تشخیص به موقع و ارزیابی دقیق علائم برای جلوگیری از پیشرفت آسیب اهمیت زیادی دارد.
درمان اولیه کمردردی که به پا می زند معمولاً شامل دارو های ضد درد و ضد التهاب، اصلاح فعالیت ها و حفظ وزن مناسب است. استراحت مطلق توصیه نمی شود، زیرا میتواند روند بهبود را کند کند. بیشتر بیماران طی چند هفته با درمان محافظه کارانه بهبود پیدا می کنند و نیازی به جراحی ندارند.
اگر علائم کمردردی که به پا می زند بیش از شش هفته ادامه یابد یا ضعف و بی حسی در پاها شدید تر شود، روش هایی مانند تزریق استروئید اپیدورال یا در موارد خاص، جراحی می تواند به کاهش فشار روی عصب کمک کند. انتخاب روش درمان باید بر اساس شدت علائم و پاسخ بیمار به درمان های اولیه انجام شود.
در نهایت، آگاهی از ساختار عصب ها و نواحی درگیر، به بیماران و پزشکان کمک می کند علت درد را بهتر درک کنند و درمان هدفمند تری برای کمردردی که به پا می زند داشته باشند. تغییر سبک زندگی، فعالیت مناسب و پیگیری مداوم می تواند از عود دوباره درد پیشگیری کند و کیفیت زندگی بیمار را بطور چشمگیری بهبود بخشد.
بدون نظر